THE MERRY TIDINGS
(Title of the original: Τα συχαρίκια)
Slightly adapted by Vassilis C. Militsis
A NEW YEAR’S DAY TALE
Mistress Galatsaina’s joy was threefold on that day. She was the widow of late Kassandrinos, the long deceased captain, who had ended up to poverty after investing in numerous disastrous ventures.
Firstly, she was happy as a few days before she had engaged her daughter, Myrsouda, to a good lad, Vassilis Bonos.
Secondly, on the New Year’s Day, her son-in-law to be, Vassilis Bonos himself, was celebrating as it was his name day. [New Year’s Day is dedicated to St Basil].
Thirdly, in the eve of the new year there was going to be the embatikia, the formal reception of the groom to the bride’s house.
Mistress Galatsaina had the idea that it was proper the groom’s reception should take place at the last night of the old year in expectation of the new. However, the in-laws had insisted on deferring the reception to the night before January 2. As you see, all over the place the groom’s kin do not always agree with the relatives of the bride’s mother. Mistress Galatsaina claimed that if the reception had taken place in the evening before the New Year’s Day when the groom, according to custom, could at liberty visit his fiancée’s house twice or three times a day (he could even indiscreetly settle himself in the bride’s home at his ease), the bride’s mother would have saved up on sweets and presents, which she, otherwise, would have been obliged to carry them on visiting the in-laws’ house.
In addition, the groom’s name day would have been celebrated at the bride’s home; in which case Mistress Galatsaina would not have had to carry the entire baking pan of baklava to the in-laws’ house along with additional pans of sweetmeats and sundry desserts to the houses of siblings and uncles and aunts of the groom, while at the same time she would have had to wait on guests all day long for the groom’s name day; and again in the evening she would have been obliged to go through arduous and precarious tests at her home, where the embatikia was to be carried out.
A pan of baklava
But the in-laws argued it was not meet that the groom leave his mother’s house to honor his name day at the bride’s home before the wedding. When they got married next year, he could as well celebrate at his wife’s house, which he would receive as a dowry. But this year, for the last time he ought to stay by his mother, otherwise his leaving would be scandalous.
Anyway, the sweetmeats called ‘secrets’ had already been relished by the in-laws and by those of the groom’s relatives as much as the groom allowed them to. On seeing the pretty, tin-plated and the shiny pan of fragrant and seductive, white, freshly baked desserts, otherwise called amulets, that worthy groom, Vassilis Bonos, produced his long knife, which he always carried in his sash, and skewering four to five sweets at one go, he began devouring them, cutting them with his front teeth, thrashing them with his tongue and sending them at once to his palate without chewing them with his molars.
His sisters and brothers-in-law berated him thereon, but he ignored their remarks. After all, he was the bridegroom to be. His was the bride, his was the dowry, and his were the sweets and all the baklava. In fact, these sweets, the amulets, had this symbolic meaning. They meant to be like the other talismans; they were protecting charms, sent by his mother-in-law, against the evil eye in case a malicious person put a spell on him.
Amulets
These ‘secret’ sweets would not have sufficed even if the groom left them to be consumed by his relatives. Now, on the occasion of the groom’s ceremonial reception, it was high time for the formal presents. The in-laws would never be pleased if the bride’s mother intended to carry out the embatikia in the evening so that she would not have to bring extra ‘particular’ things to five or six families, closest to the groom.
The formal presents were to accompany the reception in order to validate the engagement, and the ‘secret’ ones were but a necessary supplement to the engagement ceremony in that evening so that, after many difficulties, ‘the betrothal could be confirmed.’
¯¯¯
Oh, that betrothal! How often Mistress Galatsaina tasted bitter poison and her life was made hell on earth! although the first match was followed by a host of slanderous rumors, alleged scandals and numerous defamations and accusations, since scheming hussies maligned the groom and his kin, and pronounced many adverse ‘eulogies’ on both the mother-in-law and her daughter, it was succeeded in appointing the Saturday evening, the second day of Christmas, for the ‘confirmation of the betrothal.’ Mistress Galatsaina kept it all in top secrecy, though the entire neighborhood must almost certainly have known about it. You see in barrios and closed quarters, one female neighbor spies on another. Walls have ears and windows can see, doors can smell, and wind cocks shake their crests allegedly nodding in understanding.
On Saturday evening Mistress Galatsaina lit the big octagonal, ship lantern, a legacy from the time her husband was a ship owner. Old Lazos, her brother with his wife, and Bozaina, her sister with her husband had assembled in Galatsaina’s house. Those four including her, all five in fact, made the sign of the cross three times and set out in the dark of the night.
The bride’s relatives, who go to the groom’s house to pledge the engagement, must be an odd number, as it was wont. I do not really know the reason; neither most people do.
It was cold with a light snowfall. Bozas walked ahead holding the lantern followed by Mistress Galatsaina, who was carrying the tray laden with the sweet preserves – five jars in all containing quince jelly, almond and mastic. Third walked old Lazos with his wife after him and last Bozaina.
It was ten o’clock and they hoped the neighbors were all fast asleep. But no sooner had walked down the alley than they heard the slight creak of a window opening ajar. It was Mario, the cobbler’s wife, who suspected that the engagement of Galatsaina’s daughter, Myrsouda, would take place in the evening, and therefore had an eye open to that effect. After nightfall, her suspicions were strongly confirmed when she heard old Lazos with his wife and Bozas with his family walking up to Kassandrinos’ house. Burning with curiosity to know for certain, she had not gone to bed but stayed up until ten o’clock lurking by the window until she saw the fivesome with the lantern issuing for the nocturnal outing. As she entertained no more doubts of the event, on the following day, while the groom was gnawing away at the ‘secret’ sweets, skewering them in his long knife, she was recounting the occurrence to the entire neighborhood.
¯¯¯
Bonaina’s house was distant enough in comparison with the area of the village and to the manner the residents of the island measured distances: it was around two hundred feet away. After passing by several, seemingly dark and quiet houses, whose windows creaked at their approach, the way Mario, the cobbler’s wife’s had, the five representatives of the fiancée arrived at a narrow and foully smelling alley, and upon entering it, they saw a big lantern shining from within, through the pane of a window with open shutters. That was the groom’s house, where they had been expected.
They climbed up the stairs of Bonaina’s house. The door opened immediately and the guests went in; Bozas was preceding holding the lantern still burning, a symbolic gesture for a well-founded, happy life for the couple to be married so that they could bring off only sons; Lazitsa, Galatsaina sister-in-law followed him carrying now the sweets in her hands so that the couple lives would be full of sweetness and joy. Lazitsa was much younger that her husband – her parents were both living and therefore she was preferred to carry the sweets in order for the couple to have a long life. Old Lazos was the third to enter the house as a sign for the couple to reach a healthy old age as himself. Bozaina, a true virago, was the fourth to step into the room to betoken the strong unity of the two sexes. Last, but not least, came the mother-in-law to epitomize the reverence of the wife to her husband.’ [Ephesians 5:33]
Mistress Bonaina did not fail to lay an axe upside down under a couch for none to see it. This meant to ward off the evil eye so that it could not come into the open and have a free hand. After the wonted formalities, Mistress Lazaina laid the tray of sweets on the table prepared to that effect and all sat down. Some minutes later, all stood up, as the groom, a tall, blond young man in his Sunday clothes, crossed himself thrice in front of the family shrine, turned to Mistress Galatsaina, bowed deeply before her and kissing her hand handed to her a large silk kerchief, in a corner of which a woman’s ring with three gold pieces were tied up. At the same time, Galatsaina kissed him on the cheek and put on his left finger a ring, which she had brought along.
Whereupon Vassilis Bonos approached the other four relatives of his fiancée, and kissing their right hand, gave each a gold coin suspended on a red ribbon through a hole in its middle, or a gold French or Turkish pound. In those times there were still florins and pounds in the hands of poor people.
They all tasted a spoonful of jelly and drank mastic or rose-flavored liqueur, and they wished the engaged couple a long, and well founded life as well as an honored marriage. Then they settled down to dinner; the men ate to their hearts’ content while the women tasted the food sparingly. Afterwards two large bottles of wine were put into operation. Uncle Lazos and Bozas quaffed copiously thereby multiplying their wishes and congratulations and singing at the same time:
May not even a stone of this house crack
And may its househusband have a long life and not a day black.
To which they replied on behalf of the groom:
A thousand times you’re welcome, dear friends, to our hearts’ delight
And may in all times your lives be merry and bright.
The merriment had reached its peak and on both sides there was a good mood, save for an unfortunate incident, which cast a gloom over their glee. Old Lazos used to gesticulate forcibly while he talked; due to that foible he inadvertently upset the large lantern that burnt on the dinner table. The lantern went out and all the company would have sunk into darkness had it not been for the shrine oil lamp burning before the holy saints’ icons and the two lit candles on the hearth mantelpiece.
To dispel the unpleasant impression, uncle Lazos pledged to christen the first son begotten out of the matrimony: as it was he who had spilled the lantern oil, he considered it a good sign, for he would pour the oil into the baptismal font at the child’s christening.
Shortly afterwards, there was a knock at the front door.
¯¯¯
Christos, Galatsaina’s nine year-old son, in his childish innocence was misled by his mother, who told him a host of lies, about the engagement that it was deferred to the following Saturday. After eating plenty of sweets and was promised for more on the next day, he went to bed. He had demanded that he be also one of the grown-ups to go to the groom’s house in order to ‘confirm the betrothal.’
At first, his mother, hoping that there would be seven relatives at the maximum, had promised to take him with them. However, the groom’s kin, who had arranged the issue, resolved that the number be set at five people. Thus, Galatsaina, not being able to exclude other grown up relatives, had necessarily to leave out her minor son.
The little one fell early asleep, rehashing both sweets and promises, before the other two couples arrived at her house.
Around midnight, however, having had his fill of sleep, the young child woke up and saw his sister nodding in front of the hearth, watching in a reverie the dying fire and brooding over the idea of marriage. Myrsouda could not sleep and her thoughts as well as her daydreams drifted to her fiancé’s abode, where at that moment her mother with her uncles and aunts had gathered. It struck her very strange to think of her coming wedding. She had to keep a straight face, to bite her lips and abstain from being merry. You can’t go out of the house out of decency; and no sooner dare you go out to the balcony to water a flower pot or appear at the window to fill a vessel of water from the clay jug on the sill than the gossips of the neighborhood call out to you: “Hey Myrsouda, congratulations!” Then what can you say? Pretend you haven’t heard? They will shout louder and then you’ll have to thank them and unwittingly you will smile, for hard as you try to keep a serious face, you cannot help smiling. You see, people are at a loss how to behave when preparing to get married.
The little boy saw Myrsouda in her reveries and found out his mother’s place by the hearth empty. At that moment, he shook the blanket off him and started yelling at his sister. Where was mother? They went to ‘confirm the betrothal’ and they deceived him before his eyes. His sister is not able to lie to him. He grabs her by the hair forcibly: “You sow, you stinking bitch!” He inflicts excruciating pain to her. She is crying and trying to hold his hands fast. At last she conjures up a lie to her assistance.
Mother has gone to church. Again today, on Sunday night, the service will be as long as it was two days ago at Christmas.
It is now three in the morning. Mother didn’t wake him as she didn’t want him to feel cold. But it will soon be light, so he can go to church, too.
The boy is almost convinced; but he accidently perceives, over there, on the small table under the shrine the obley his mother has prepared for the church today. The obley is there, covered by a white doily. If mother had gone to church, she would have taken the obley with her, too.
“Mother must have forgotten to take it,” Myrsouda attempted to pooh-pooh the whole thing.
“You’re a liar; a lying sow!” and he seeks to grab her hair again.
Myrsouda has bound tightly her white kerchief over her head as low down as her eyebrows in order to protect her pretty brown hair.
“The obley,” resumed Myrsouda, marshaling all her woman’s ingenuity, “has been made for the day of the ‘confirmation of the betrothal.’ Since we have skipped this Saturday, we’ll eat the obley ourselves and mother will knead and bake another when she goes to church next Saturday, when the ‘betrothal will be confirmed.’”
“Lies, I won’t be duped, you sow!”
The boy had almost been convinced. But then he remembered that in the previous evening there was on the same table a large tray, which was now missing. Then he looked up at the shelf and realized that the five to six jars of preserves, which had been there in the evening, were also missing.
Then the boy let out a wild cry and grabbing the two ends of her sister’s kerchief attempted to snatch it away.
“You’re a lying sow!” he blasted at her, “they’ve gone ‘to confirm the betrothal.’
The little boy put on his clothes and made ready to leave. He wanted to go the groom’s house, too. In his fury he was no longer afraid of the goblins or the ghosts.
His sister begins to cry as she is afraid to stay alone at home. The boy ignores her, opens the door and exits. She runs after him. He turns around:
“Light the lantern at once, or else…” he shows his fists menacingly.
“Mother has taken the lantern. Sit down, dear, where are you going now? They’ll be back shortly.”
She was trying to prevent him from going but he was adamant. At last, the fear of goblins made him change his mind and after venturing a few steps out of the house he returned. But at that moment they heard a voice from under the balcony.
“What’s going on?”
“Aunt Chryssi, don’t you hear?” responded Myrsouda. “The boy wants to go to the ‘betrothal.’” Aunt Chrissi was a poor and derelict widow living in a small room on the ground floor of the house. She was aware of the engagement and was fond of both mother and daughter. She was also a distant relative of the groom’s.
“I wonder, Myrsouda, my child,” she said; “Has somebody from the groom’s come yet to bring you the merry tidings?”
“No”
“How come the fools have forgotten about it? This is what we’ll do; I’ve got a small lantern, I’ll light it right away so Christos and I will go and we’ll come back to bring you the good tidings of the confirmation and claim our present. Lock up the house and don’t be afraid.
¯¯¯
They knocked on Bonaina’s front door. Christos was gladly received. Since the betrothal had already been ‘confirmed’ it made no difference whether the persons present were odd or even in number. They kissed Aunt Chryssi, who was the first to congratulate them. On returning home alone, she brought the merry tidings to Myrsouda, who presented her with a silver coin, according to custom.
St Basil’s day was duly celebrated in both houses. Myrsouda had been very busy making fouskakia, round pancakes, from morning till midday. Mistress Galatsaina did not catch up with receiving guests and treating them to amulets, chickpeas, pancakes, preserves and big resins from razaki grapes. Some of the callers paid two and three visits, saying that their first visit was for the engagement, the second for the groom’s name day and the third for the reception of the groom to the bride’s house.
fouskakia
The embatikia was carried out brightly. The groom was sprinkled with bonbons and rice and a rich banquet was laid out. Uncle Lazos, who was watchful with his gestures this time, was in such high spirits that, between a couple of songs, each time he would keep on shouting:
“Let the dawn break!”
(1894)
grape razaki
See also:
PAPADIAMANTIS AND HIS WORKS - ΤΑ ΕΡΓΑ ΤΟΥ ΠΑΠΑΔΙΑΜ...
ΤΑ ΣΥΧΑΡΙΚΙΑ
Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης
ΑΓΙΟΒΑΣΙΛΕΙΑΤΙΚΟΝ ΔΙΗΓΗΜΑ
Τρεις χαρές είχε την ημέραν εκείνην η κυρα-Γαλάτσαινα του Κασσανδριανού, χήρα του μακαρίτου ομωνύμου πλοιάρχου, αποθανόντος προ τινών ετών πτωχού μετα πολλάς επιχειρήσεις. Η πρώτη ήτο ότι είχε αρραβωνίσει προ ολίγων ημερών την κόρην της, την Μυρσούδα, με καλόν γαμβρόν, τον Βασίλην τον Μπόνον. Η δευτέρα ήτο ότι, σήμερον πρωτοχρονιάν, εώρταζε την εορτην τού ονόματος του ο ίδιος ο γαμβρός της. Η τρίτη ήτο ότι έμελλον να τελεσθώσι την εσπέραν της αυτής ημέρας τα «εμβατίκια» τού γαμβρού εις την οικίαν της.
Η ιδέα τής κυρα-Γαλάτσαινας ήτον να είχον τελεσθή τα «μβατίκια» αφ’ εσπέρας, την νύκτα τού παλαιού χρόνου προς την ανατολήν του νέου, όπως θα ήτο πρέπον. Αλλά τα συμπεθερικά επέμειναν ν’ αναβληθώσι τα μβατίκια διά την νύκτα της εορτής προς την 2 Ιανουαρίου. Οι λογαριασμοί, βλέπετε, των συγγενών του γαμβρού δεν συμφωνούν καθ’ όλα τα μέρη πάντοτε με τούς λογαριασμούς της μητρός της νύμφης. Ο λογαριασμός της κυρα-Γαλάτσαινας έλεγεν ότι, αν ετελούντο τα μβατίκια αφ’ εσπέρας της παραμονής, μεθ’ό ο γαμβρός θα ήτο, κατά το έθος, ελεύθερος να επισκέπτηται δις και τρις της ημέρας την αρραβωνιστικήν του εις την οικίαν της (ημπορούσε, μάλιστα, αν ήτον αδιάκριτος, και να το στρώση «κόττα πίττα» εις το σπίτι της νύμφης), η μήτηρ της νύμφης θα εγλύτωνεν από κάμποσα γλυκύσματα και δώρα, τα οποία ήτον υπόχρεως να κουβαλήση εις τας οικίας των συμπεθερικών. Εν πρώτοις, αυτή η εορτή του ονόματος του γαμβρού θα ήγετο εις την οικίαν της νύμφης. Δεν θα ήτο τότε η κυρα-Γαλάτσαινα υποχρεωμένη να κουβαλήσει ολόκληρον μέγα σινίον μπακλαβά εις την οικίαν της συμπεθέρας της, άλλα μεγάλα ταψία από ζαχαροχαμαλιά και άλλα τραγήματα εις τας οικίας των αδελφών και των θείων του γαμβρού, και συγχρόνως να κερνά αυτή όλην την ημέραν εις την οικίαν της, δια την εορτην του ονόματος, και πάλιν την εσπέραν να έχει άλλα μεγάλα βάσανα, δοκιμαστήρια και ακροσφαλή, εις την οικίαν της, όπου θα ετελούντο τα μβατίκια.
Αλλ’ ο λογαριασμός των συμπεθερικών έλεγεν ότι δεν ήτον πρέπον να φύγει από την μητέρα του ο γαμβρός, να εορτάσει την ημέραν της εορτής του, πριν στεφανωθεί ακόμη, εις την οικίαν της νύμφης. Του χρόνου, ότε θα εστεφανώνετο, ας εορτάσει εις την οικίαν της νύμφης, την οποίαν θα έπαιρνεν αυτή προίκα, με γεια της και με χαρά της. Αλλ' εφέτος δια τελευταίαν φοράν, ας μείνει ακόμη πλησίον της μητρός του. Θα ήτο σκάνδαλον να έφευγε.
«Tα κρυφά» τα είχαν φάγει ήδη οι συμπέθεροι όλοι όσον τους επέτρεψε να φάγουν ο ίδιος ο γαμβρός. Διότι αυτός ο γαμβρός, ο Βασίλης ο Μπόνος, άμα είδε το ωραίον γανωμένον και στίλβον σινίον γεμάτον από ευώδη και προκλητικά, λευκά και ροδοκοκκινισμένα χαμαλιά, έβγαλεν από την ζώνην τον λάζον του, μακράν μάχαιραν την οποίαν έφερε πάντοτε εις την μέσην, και καρφώσας διά μιας τέσσαρα ή πέντε χαμαλιά, ήρχισε να τα καταβροχθίζει, κόπτων αυτά με τους προσθίους οδόντας, αλωνίζων με την γλώσσαν, και παραπέμπων αμέσως εις τον ουρανίσκον, χωρίς να τα μασά με τους τραπεζίτας του.
Αι αδελφαί του και οι γαμβροί του τον επέπληξαν δι’ αυτό, άλλ' αυτός δεν ενόει τας παρατηρήσεις των. Αυτός δεν ήτο ο γαμβρός; Δική του δεν ήτον η νύμφη; Δικά του και τα προικιά. Δικά του και τα χαμαλιά, και όλοι οι μπακλαβάδες και όλα. Τα χαμαλιά μάλιστα τοιαύτην είχον συμβολικήν έννοιαν. Διατί τα έλεγαν χαμαλιά; Εσήμαιναν τα άλλα χαϊμαλιά, τα περίαπτα. Ήσαν φυλαχτικά, τα οποία του έστελνεν η πενθερά του, δια να μην τον ιδεί κακό μάτι, μην τύχη και τον αβασκάνει κανείς.
Αλλά τα κρυφά χαμαλιά δεν θα ήρκουν, και αν επέτρεπεν ο γαμβρός να τα φάγωσιν όλα οι συγγενείς. Τώρα, με τα μβατίκια, ήτον καιρός διά τα άλλα δώρα τα επίσημα. Και τα συμπεθερικά δεν θα εταιριάζοντο ποτέ, εάν η συμπεθέρα ήθελε να τους το «πάει καπότο», οικονομούσα με τρόπον να εγίνοντο τα μβατίκια αφ’ εσπέρας, διά να δικαιολογηθεί ότι δεν θα εκουβαλούσε νέα πράγματα εις τας πέντε ή έξ οικίας των στενωτέρων συγγενών του γαμβρού της, του Βασίλη.
Άλλως, τα φανερά, τα επίσημα, επήγαιναν μαζί με τα μβατίκια, τα οποία ήσαν, αυτό τούτο, φανέρωσις και επισημοποίησις του αρραβώνος, και τα κρυφά ουδέν άλλο ήσαν, ειμή αναγκαίον εφόδιον και συμπλήρωμα της τελετής του αρραβώνος, της νυκτός εκείνης, καθ’ ην είχε κατορθωθεί τέλος, μετά πολλά βάσανα, «να δέσουν πανδρειές».
¯¯¯
Ω ! αυτές οι πανδρειές! Πόσα φαρμάκια την είχαν ποτίσει την κυρα-Γαλάτσαινα, και πώς της είχαν «ψήσει το ψάρι στα χείλη». Κατόπιν από την πρώτην προξενιάν, μετά πολλά λόγια και «μαναφούκια» και σκάνδαλα, ύστερον από πολλά ψι-ψι και πολλές αβανιές και κατηγορίες, αφού ραδιούργα γύναια έβαζαν στα λόγια τον γαμβρόν και τες συμπεθέρες και έψαλλαν πολλά ανάποδα εγκώμια εναντίον της πενθεράς και της νύμφης, κατωρθώθη τέλος να ορισθεί η εσπέρα του Σαββάτου, της δευτέρας ημέρας των Χριστουγέννων, διά να «δέσουν πανδρειές». Η κυρα-Γαλάτσαινα εφύλαττεν άκραν μυστικότητα, αλλ’ όλη η γειτονιά το ήξευρε, σχεδόν σίγουρα. Εις τους μαχαλάδες, καταλάβατε, εις τους μικρούς τόπους, η μία γειτόνισσα είναι κατάσκοπος της άλλης γειτόνισσας. Οι τοίχοι ακροώνται, τα παράθυρα βλέπουν, αι θύραι μυρίζονται, οι «πετεινοί» των καπνοδόχων σείουν τας λοφιάς με τοιούτον τρόπον ως να κατανεύουν τάχα ότι ενόησαν.
Την εσπέραν του Σαββάτου, ήναψεν η κυρα-Γαλάτσαινα το μέγα οκτάγωνον φανάρι, φανάρι καραβίσιο, το οποίον ευρίσκετο από τον καιρόν πού είχε καράβι ο μακαρίτης ο άνδρας της. Είχον συνέλθει εις την οικίαν της ο αδελφός της ο γέρο-Λάζος, και η κυρα-Λάζαινα η νύμφη της, και η Μπόζαινα η αδελφή της, και ο Μπόζας ο γαμβρός της. Οι τέσσαρες, και αυτή, όλοι πέντε, έκαμαν τρεις σταυρούς, κι εξεκίνησαν εις το σκότος της νυκτός.
Εάν δεν ήσαν πέντε θα ήσαν τρεις ή επτά ή εννέα. Μονός αριθμός πρέπει να είναι οι συγγενείς της νύμφης, όσοι θα υπάγουν ν’ ανταλλάξουν αρραβώνα εις την οικίαν του γαμβρού, όχι ποτέ ζυγός αριθμός. Αγνοώ τον λόγον, και πολλοί τον αγνοούσι, κατά τον στίχον τού αειμνήστου Παπαρρηγοπούλου.
Έκαμνε ψύχος και ήτο ελαφρά χιονιά. Επροπορεύετο ο Μπόζας κρατών το φανάρι, δευτέρα ήρχετο η κυρα-Γαλάτσαινα φέρουσα τον δίσκον με τα γλυκά, πέντε κούπες το όλον, από κυδώνιον και μύγδαλον και μαστίχαν. Τρίτος ήρχετο ο γερο-Λάζος, κατόπιν η Λαζίτσα η σύζυγός του, και τελευταία η Μπόζαινα.
Ήτο δεκάτη ώρα, και ήτο ελπίς ότι είχον αποκοιμηθεί όλοι οι γείτονες. Αλλά μόλις κατέβησαν εις το σοκάκι, και πάραυτα ηκούσθη ελαφρός τριγμός παραθύρου υπανοιγομένου. Η γειτόνισσα η Μαριώ η Μπαλωματού υπώπτευε δι’ όλης της ημέρας ότι έμελλε την εσπέραν εκείνην να γίνει ο αρραβών της Μυρσούδας της κυρα-Γαλάτσαινας. Αι υποψίαι της εκρατύνθησαν πολύ όταν, αφού ενύκτωσεν, ήκουσε και ησθάνθη τον γερο-Λάζον με την συμβίαν του, και τον Μπόζαν με την φαμίλιαν του, ανερχόμενους εις την οικίαν της χήρας του Κασσανδριανού. Επιθυμούσα να βεβαιωθεί, δεν επλάγιασε, μόνον έμεινεν έως τας δέκα παραμονεύουσα, εωσού είδε τα πέντε άτομα με το φανάρι εξερχόμενα εις νυκτερινήν εκδρομήν. Τότε δεν της έμεινε πλέον αμφιβολία, και την επιούσαν, ενώ ο γαμβρός θα ετραγάνιζε, καρφώνων με την μακράν μαχαιράν του, τα κρυφά τα χαμαλιά, αυτή θα διηγείτο το πράγμα εις όλην την γειτονιάν.
¯¯¯
Το σπίτι της Μπόναινας ήτο αρκετά μακράν κατά τας διαστάσεις τού χωρίου και κατά το μέτρον με το οποίον εμετρούσαν τας αποστάσεις οι νησιώται, απείχε δηλαδή περί τα διακόσια βήματα. Αφού παρήλθον πολλάς οικίας σκοτεινάς και ησύχους, κατά το φαινόμενον, αλλά των οποίων τα παράθυρα έτριξαν άμα τη προσεγγίσει των, καθώς είχε τρίξει και το παράθυρον της Μαριώς της Μπαλωματούς, οι πέντε αντιπρόσωποι της μνηστής έφθασαν εις έν στενόν και δυσώδες σοκάκι, και άμα εισήλθον εκεί, είδον μέγαν λύχνον να φέγγει από μέσα, από το γυαλί ενός παραθύρου έχοντος ανοικτά τα παραθυρόφυλλα. Εκεί ήτο το σπίτι του γαμβρού και τους επερίμεναν.
Ανέβησαν εις την οικίαν της Μπόναινας, όπου ευθύς ήνοιξεν η θύρα, και εισήλθον, πρώτος ο Μπόζας, κρατών το φανάριον, δια να είναι καλορρίζικον το ανδρόγυνον, να κάμνη όλο γυιούς, δευτέρα η Λαζίτσα, η νύμφη της Γαλάτσαινας, ήτις είχε λάβει τα γλυκά εις τας χείρας της τώρα, διά να έχει όλο γλύκες και χαρές το ανδρόγυνον. Αυτή, η Λαζίτσα, πολύ νεωτέρα του ανδρός της, συνέβαινε να έχη αμφότερους τους γονείς της ζώντας, και δι’ αυτό επροτιμήθη να κρατήσει τα γλυκά, διά να έχη πολλήν ζωήν το ανδρόγυνον. Τρίτος εισήλθεν ο γερο-Λάζος, δια να γεράσει το ανδρόγυνον. Τετάρτη εισήλθεν η Μπόζαινα «ανδρογυνάρικα», δια να δείξει την αρμονίαν των δύο φύλων. Πέμπτη και τελευταία εισήλθεν η πενθερά, δια να δείξει την υπακοήν και την υποταγήν της νύμφης εις τον γαμβρόν.
Η κυρα-Μπόναινα δεν είχε παραλείψει να βάλη «ένα τσεκούρι ανάποδα», αλλ’ εις μέρος κρυφόν, όπου να μη φαίνεται, υποκάτω εις τον καναπέν. Τούτο εσήμαινεν ότι, αν υπήρχε και καμμία βασκανία, δεν έπρεπε να τολμήσει να βγει εις το φανερόν και να ενεργήσει. Μετά το «καλώς ήρθατε» και το «καλώς σας ηύραμε», η κυρα-Λάζαινα απέθεσε τον δίσκον με τα γλυκά επί της ετοίμης τραπέζης, και όλοι εκάθισαν με το «καλώς ανταμωθήκαμε». Μετ’ ολίγα λεπτά της ώρας όλοι εσηκώθησαν όρθιοι, και ο γαμβρός, υψηλός ξανθός νέος, φορών τα κυριακάτικα, αφού έκαμε τρεις σταυρούς ενώπιον του εικονοστασίου της οικίας, προσελθών εις την κυρα-Γαλάτσαιναν, έβαλε μετάνοιαν και της ησπάσθη την χείρα, εγχειρίζων άμα αυτή μέγα μεταξωτόν μανδήλιον χρωματιστόν, εις μίαν γωνίαν του οποίου ήσαν κομποδεμένα γυναικείον δακτυλίδιον και ένδεκα χρυσά φλωρία. Συγχρόνως η Γαλάτσαινα τον ησπάσθη εις την παρειάν, και του εφόρεσεν εις τον δάκτυλον της αριστεράς δακτυλίδιον, το οποίον είχε φέρει μαζί της.
Ακολούθως, ο Βασίλης ο Μπόνος επλησίασεν ένα εκαστόν των άλλων τεσσάρων συγγενών της μνηστής, και ασπαζόμενος την δεξιάν των, τους εφίλευσεν ανά εν φλωρίον τρύπιον, με κόκκινην ταινίαν δεμένον, ή ανά μίαν λίραν γαλλικήν η τουρκικήν. Τον καιρόν εκείνον υπήρχον ακόμη εις χείρας του πτωχού λαού φλωρία και λίραι.
Έλαβον όλοι γλυκόν και επίον μαστίχαν η ροσόλιον, ευχηθέντες τα «καλορρίζικα» και τα «τίμια στέφανα». Είτα εστρώθησαν εις το δείπνον, και οι άνδρες έφαγαν καλά, αι δε γυναίκες εγεύθησαν με άκρα χείλη. Και είτα ετέθησαν εις ενέργειαν δύο μεγάλαι φιάλαι οίνου. Και ο μπάρμπα-Λάζος και ο Μπόζας έπιναν γερά, κι επλήθυναν τας ευχάς και τα συγχαρητήρια, κι ετραγουδούσαν :
Σ’ αυτό το σπίτι που ’ρθαμε πέτρα να μή ραΐσει
κι ο νοικοκύρης του σπιτιού χίλια χρόνια να ζήσει·
Εις τούτο εκ μέρους του γαμβρού απήντησαν διά του άλλου:
Χίλια καλώς ωρίσατε, φίλοι μ’ αγαπημένοι,
κι από καιρόν χαρούμενοι και καλοκαρδισμενοι.
Ακμαία ήτο η ευθυμία, και υπήρχεν εκατέρωθεν καλή διάθεσις, μόνον έν κακόν σημείον εφάνη, το οποιον έκαμεν όλους να μελαγχολήσουν. Ο γερο-Λάζος, όταν έπινε, συνήθιζε να ομιλεί με πολλάς χειρονομίας. Ένεκα του ελαττώματος τούτου ανέτρεψεν απροσέκτως τον μέγαν λύχνον, επί της τραπέζης του δείπνου. Ο λύχνος έσβησεν, η δε συντροφιά θα έμενεν εις τα σκοτεινά, αν δεν υπήρχε το κανδήλιον το καίον ενώπιον των αγίων εικόνων, ως και δύο κηρία αναμμένα επί της εστίας.
Διά να μετριάσει την κακήν εντύπωσιν, ο γερο-Λάζος υπεσχέθη να βαπτίσει αυτός το πρώτον παιδίον, το οποίον θα εγεννάτο εκ του συνοικεσίου, και να είναι και γυιός. Αφού είχε χύσει το λάδι, είπεν, αυτός το έβλεπε καλόν σημείον, διότι λάδι θα έχυνε και εις την βάπτισιν του παιδιού.
Την ιδίαν στιγμήν εκρούσθη η θύρα της οικίας.
¯¯¯
Ο μικρός υιός της Γαλάτσαινας, παιδίον εννέα ετών, ο Χρήστος, είχε γελασθεί με χίλια ψεύματα την εσπέραν υπό της μητρός του, ότι ο αρραβών θα ανεβάλλετο διά το άλλο Σάββατον. Είχεν αποκοιμηθεί, αφού έφαγε πολλά γλυκά και έλαβεν υπόσχεσιν ότι θα φάγει περισσότερα την επαύριον. Είχε την απαίτησιν να είναι και αυτός εις εκ των ανδρών, όσοι θα επήγαιναν να «δέσουν τις πανδρειές» εις του γαμβρού το σπίτι. Η μήτηρ του, του το υπεσχέθη κατ’ αρχάς, ελπίζουσα ότι θα ήσαν επτά τουλάχιστον οι συγγενείς, όσοι θα πήγαιναν διά την υπόθεσιν. Αλλ’ αφού οι συγγενείς του γαμβρού, οίτινες εκανόνιζον τα τοιαύτα, παρήγγειλαν ότι ο αριθμός ωρίσθη εις πέντε, η Γαλάτσαινα, μη δυναμένη ν’ αφήση άπ’ έξω άλλους ηλικιωμένους συγγενείς, ευρέθη εις την ανάγκην ν’ αποκλείσει τον ανήλικον υιόν της.
Ο μικρός απεκοιμήθη, αναμασών τα τόσα γλυκά και τας υποσχέσεις, ενωρίς, πριν έλθωσιν ακόμη εις την οικίαν τα δύο συγγενικά ανδρόγυνα.
Αλλά περί το μεσονύκτιον, αφού εχόρτασε τον ύπνον, εξύπνησε και βλέπει την αδελφήν του, ημιπλαγιασμένην παρά την εστίαν, βλέπουσαν ρεμβωδώς το φθίνον πυρ και μελετώσαν την ιδέαν του γάμου. Η Μυρσούδα δεν είχεν ύπνον, και οι λογισμοί της και τα ξυπνητά όνειρά της, τα οποία επλησίαζαν να γίνουν πράγματα, επετούσαν προς την οικίαν εκείνην του αρραβωνιαστικού της, όπου ευρίσκοντο τώρα η μήτηρ της και οι θείοι και αι θείαι της. Διότι είναι κάτι τι παράξενον, βλέπεις, να πανδρευθεί άνθρωπος. Πρέπει να καμαρώνεις και να δαγκώνεις τα χείλη σου, να μη γελάς. Από το σπίτι έξω δεν βγαίνεις, αλλά μόλις θα προβάλεις εις το παράθυρον δια να ποτίσεις την γάστραν με τα λουλούδια, μόλις θα φανείς εις τον εξώστην διά να γεμίσεις το κανάτι νερό από την στάμνα, ευθύς ο κόσμος, δηλαδή οι γειτόνισσες, σου φωνάζουν: «Με τς γειές, Μυρσούδα!» Τότε τι να πεις ; Να κάμεις τον κωφόν; Θα σου το φωνάξουν δυνατώτερα. Να ειπείς «φχαριστώ » ; Θ’ ανοίξεις το στόμα σου, και σαν το ανοίξεις θα γελάσεις χωρίς να θέλεις. Όσο και να καμαρώνεις, θα χαμογελάσεις, δεν μπορείς. Είναι κάτι τι παράξενον, βλέπεις, να πανδρευθεί άνθρωπος.
Είδε λοιπόν ο μικρός την Μυρσούδαν να ρεμβάζει, και την θέσιν της μητρός του την βλέπει κενήν. Τινάζει τότε το πάπλωμα, πετιέται απάνω, και βάζει τες φωνές. Πού είναι η μάννα; Επήγαν να δέσουν τις πανδρειές, κι αυτόν τον εγέλασαν μες στα μάτια. Η αδελφή του δεν ηξεύρει πώς να ειπεί ψεύματα με πιθανότητα. «Γουρούνα, βρωμούσα!» Την πιάνει από τα μαλλιά. Της τα τραβά δυνατά. Την θανατώνει από τον πόνον. Κλαίει εκείνη και δοκιμάζει να κρατήσει τα χέρια του. Επί τέλους επικαλείται έν ψεύμα εις βοήθειάν της.
Η μητέρα επήγε στην εκκλησία. Θα γίνει πάλιν σήμερα, την Κυριακήν, νύκτα βαθιά η λειτουργία, καθώς προχθές τα Χριστούγεννα.
Είναι τώρα τρεις απ’ τα μεσάνυκτα. Δεν τον εξύπνησε διά να μη τον κρυώσει. Αλλά τώρα-τώρα θα φέξει, και θα πάγει κι αυτός στην εκκλησία.
Ο μικρός εκόντευσε να πιστεύσει. Αλλά κατά συγκυρίαν, βλέπει εκεί, υποκάτω απ’ τα εικονίσματα επί μικρού τραπεζίου, την προσφοράν, που είχεν η μητέρα του από προχθές φυλαγμένην, διά να την προσφέρει σήμερον εις την εκκλησίαν. Η προσφορά ήτο εκεί τυλιγμένη εις λευκόν προσόψιον. Αν η μητέρα επήγαινε στην εκκλησία, θα έπαιρνε την προσφοράν μαζί της.
— Την εξέχασ’ η μητέρα την προσφορά, εδοκίμασε να ισχυρισθεί η Μυρσούδα.
— Ψέματα λες. Γουρούνα, γουρούνα!
Κι έκαμε πάλι να την αρπάξει από τα μαλλιά.
Η Μυρσούδα έδεσε σφιγκτά το λευκόν τουλουπάνι της, και το κατεβίβασεν έως τα φρύδια, δια να προφύλαξη τα ωραία καστανά μαλλιά της.
—Η προσφορά, επανέλαβεν η Μυρσούδα, συγκεντρούσα όλην την γυναικείαν λογικήν εις τον νουν της, η προσφορά έγινε για την ημέραν που θα δέσουν τις πανδρειές. Αφού απομείναμε αυτό το Σάββατο, τώρα την προσφορά θα την φάμε μείς, κι η μητέρα θα ζύμωσει άλλη το άλλο Σάββατο, για να την πάει στην εκκλησία, για την ημέρα πού θα δέσουν τις πανδρειές.
— Ψέματα, δε με γελάς! γουρούνα!
Είχεν εξασθενήσει πολύ, και ίσως θα επείθετο. Αλλά τότε ενθυμήθη ότι αφ’ εσπέρας υπήρχεν επάνω εις το ίδιον τραπέζι μέγας δίσκος, και ο δίσκος αυτός έλειπε τώρα απ’ εκεί. Εκ τούτου οδηγούμενος, εκοίταξεν επάνω εις το ράφι, και είδεν ότι έλειπαν απ’ εκεί αι πέντε ή έξ κούπες του γλυκού, οπού υπήρχαν το βράδυ.
Τότε ο μικρός έβαλεν αγρίαν κραυγήν, και ήρπασε τα δύο κλώνια ή τα άκρα του κεφαλόδεσμου της αδελφής του, προσπαθών να την ξεμανδηλώσει.
— Ψεύτρα! γουρούνα! πήγαν να δέσουν τις πανδρειές.
Ο μικρός εφόρεσε το ένδυμά του, κι εζήτησε να φύγει. Ήθελε να υπάγει και αυτός εις την οικίαν του γαμβρού. Εν τη παραφορά του δεν εφοβείτο πλέον ούτε τους σκαλικαντζάρους, ούτε τα φαντάσματα.
Η αδελφή του κλαίει, φοβείται να μείνει μοναχή της. Ο μικρός δεν την ακούει, ανοίγει την θύραν, εξέρχεται. Εκείνη τρέχει κατόπιν του. Εκείνος γυρίζει.
— Άναψε μου το φανάρι, τώρα ευθύς, γιατί. . .
Και την εφοβέριζε με τον γρόνθον.
— Το φανάρι το επήρε η μητέρα. Κάτσε, παιδάκι μ’, πού θα πας; Τώρα, όπου να είναι θα ’ρθούνε πίσω.
Του έλεγε πολλά, αλλ’ εκείνος επέμενεν. Ίσως επί τέλους ο φόβος των σκαλικαντζάρων, θα τον έκαμνε να γυρίσει πίσω, αφού έκαμνεν ολίγα βήματα εις τον δρόμον, αλλά την στιγμήν εκείνην ηκούσθη φωνή, κάτω από τον εξώστην.
— Τι έχετε, θα πώ ; έλεγεν η φωνή.
— Θεια-Χρυσή, δεν ακούς ; είπεν η Μυρσούδα. Θέλει να πάει στις πανδρειές.
Η θεια-Χρυσή ήτο πτωχή και έρημη χήρα, κατοικούσα εις μικρόν θάλαμον, εις το ισόγειον της οικίας. Ήξευρε τα περί του αρραβώνος, και ηγάπα την κόρην και την μητέρα της. Ήτο δε μακρινή συγγενής του γαμβρού.
— Για να σου πω, παιδί μου Μυρσούδα, είπεν˙ ήρθε κανένας απ’ το σπίτι, του γαμβρού να σου πάρει τα σ’χαρίκια;
— Όχι.
— Πώς ξέχασαν οι μουρλοί ! Για να σου πω, έχω εγώ ένα μικρό φαναράκι, τώρα το ανάφτω, και να πάμε μαζί με το Χρήστο, και να ’ρθω πίσω να σ’ πάρω τα σ’χαρίκια. Κλειδώσου μες στο σπίτι και μη φοβάσαι.
¯¯¯
Έκρουσαν την θύραν της οικίας της Μπόναινας. Ο Χρήστος έγινε δεκτός, διότι αφού εδέθησαν πλέον οι αρραβώνες, ήτο πλέον αδιάφορον αν ήρχοντο και άλλοι, περιττοί η άρτιοι.
Έφίλησαν την θεια-Χρυσή, ήτις τους συνεχάρη πρώτη, και επανελθούσα μόνη μετ’ ολίγα λεπτά, επήρε τα συχαρίκια της Μυρσούδας, ήτις την «ασήμωσεν», ήτοι της έδωκεν αργυρούν νόμισμα.
Η ημέρα του Αγίου Βασιλείου εωρτάσθη καλώς εις τας οικίας της μιας και της άλλης συμπεθέρας. Η Μυρσούδα δεν επρόφθανε να φτιάνει φουσκάκια (ή λοκμάδες) από πρωίας μέχρι μεσημβρίας. Η κυρα-Γαλάτσαινα δεν επρόφθανε να φιλεύει όλον τον κόσμον φουσκάκια, χαμαλιά, στραγάλια, γλυκό και μεγάλες σταφίδες από ραζακί σταφύλι. Μερικοί από τους επισκέπτας ήρχοντο δις και τρις, λέγοντες ότι η πρώτη φορά ήτο δια τον αρραβώνα, η δευτέρα διά την εορτήν του γαμβρού και η τρίτη δια τα «μβατίκια».
Τα «μβατίκια» διεξήχθησαν λαμπρώς. Έρραναν τον γαμβρόν με κοφέτα και με ορύζιον, μέγα συμπόσιον παρετέθη, και ο γερο-Λάζος, όστις επρόσεχε πλέον εις τας χειρονομίας του, έκαμε τόσον κέφι, ώστε μεταξύ δύο τραγουδιών εκάστοτε δεν έπαυε να φωνάζει:
— Ας φέξει!
(1894)
