TRAFFIC JAM IN THE HIGHWAY - ΠΑΝΙΚΟΣ ΣΤΗ ΛΕΩΦΟΡΟ

 

THE HIGHWAY Ray Bradbury     THE cooling afternoon rain had come over the valley, touching the corn in the tilled mountain fields, tapping on the dry grass roof of the hut. In the rainy darkness the woman ground corn between cakes of lava rock, working steadily. In the wet lightlessness, somewhere, a baby cried. Hernando stood waiting for the rain to cease so he might take the wooden plow into the field again. Below, the river boiled brown and thickened in its course. The concrete highway, another river, did not flow at all; it lay shining, empty. A car had not come along it in an hour. This was, in itself, of unusual interest. Over the years there had not been an hour when a car had not pulled up, someone shouting, “Hey there, can we take your picture?” Someone with a box that clicked, and a coin in his hand. If he walked slowly across the field without his hat, sometimes they called, “Oh, we want you with your hat on!” And they waved their hands, rich with gold things that told time, or identified them, or did nothing at all but winked like spider’s eyes in the sun. So he would turn and go back to get his hat. His wife spoke. “Something is wrong, Hernando?” “Sí. The road. Something big has happened. Something big to make the road so empty this way.” He walked from the hut slowly and easily, the rain washing over the twined shoes of grass and thick tire rubber he wore. He remembered very well the incident of this pair of shoes. The tire had come into the hut with violence one night, exploding the chickens and the pots apart! It had come alone, rolling swiftly. The car, off which it had come, had rushed on, as far as the curve, and hung a moment, headlights reflected, before plunging into the river. The car was still there. One might see it on a good day, when the river ran slow and the mud cleared. Deep under, shining its metal, long and low and very rich, lay the car. But then the mud came in again and you saw nothing. The following day he had carved the shoe soles from the tire rubber. He reached the highway now, and stood upon it, listening to the small sounds it made in the rain. Then, suddenly, as if at a signal, the cars came. Hundreds of them, miles of them, rushing and rushing as he stood, by and by him. The big long black cars heading north toward the United States, roaring, taking the curves at too great a speed. With a ceaseless blowing and honking. And there was something about the faces of the people packed into the cars, something which dropped him into a deep silence. He stood back to let the cars roar on. He counted them until he tired. Five hundred, a thousand cars passed, and there was something in the faces of all of them. But they moved too swiftly for him to tell what this thing was. Finally the silence and emptiness returned. The swift long low convertible cars were gone. He heard the last horn fade. The road was empty again. It had been like a funeral cortege. But a wild one, racing, hair out, screaming to some ceremony ever northward. Why? He could only shake his head and rub his fingers softly, at his sides. Now, all alone, a final car. There was something very, very final about it. Down the mountain road in the thin cool rain, fuming up great clouds of steam, came an old Ford. It was traveling as swiftly as it might. He expected it to break apart any instant. When this ancient Ford saw Hernando it pulled up, caked with mud and rusted, the radiator bubbling angrily. “May we have some water, please, señor!”  A young man, perhaps twenty-one, was driving. He wore a yellow sweater, an open-collared white shirt and gray pants. In the topless car the rain fell upon him and five young women packed so they could not move in the interior. They were all very pretty and they were keeping the rain from themselves and the driver with old newspapers. But the rain got through to them, soaking their bright dresses, soaking the young man. His hair was plastered with rain. But they did not seem to care. None complained, and this was unusual. Always before they complained; of rain, of heat, of time, of cold, of distance. Hernando nodded. “I’ll bring you water.” “Oh, please hurry!” one of the girls cried. She sounded very high and afraid. There was no impatience in her, only an asking out of fear. For the first time Hernando ran when a tourist asked; always before he had walked slower at such requests. He returned with a hub lid full of water. This, too, had been a gift from the highway. One afternoon it had sailed like a flung coin into his field, round and glittering. The car to which it belonged had slid on, oblivious to the fact that it had lost a silver eye. Until now, he and his wife had used it for washing and cooking; it made a fine bowl. As he poured the water into the boiling radiator, Hernando looked up at their stricken faces. “Oh, thank you, thank you,” said one of the girls. “You don’t know what this means.” Hernando smiled. “So much traffic in this hour. It all goes one way. North.” He did not mean to say anything to hurt them. But when he looked up again there all of them sat, in the rain, and they were crying. They were crying very hard. And the young man was trying to stop them by laying his hands on their shoulders and shaking them gently, one at a time, but they held their papers over their heads and their mouths moved and their eyes were shut and their faces changed color and they cried, some loud, some soft. Hernando stood with the half-empty lid in his fingers. “I did not mean to say anything, señor,” he apologized.   “That’s all right,” said the driver. “What is wrong, señor?” “Haven’t you heard?” replied the young man, turning, holding tightly to the wheel with one hand, leaning forward. “It’s happened.” This was bad. The others, at this, cried still harder, holding onto each other, forgetting the newspapers, letting the rain fall and mingle with their tears. Hernando stiffened. He put the rest of the water into the radiator. He looked at the sky, which was black with storm. He looked at the river rushing. He felt the asphalt under his shoes. He came to the side of the car. The young man took his hand and gave him a peso. “No.” Hernando gave it back. “It is my pleasure.” “Thank you, you’re so kind,” said one of the girls, still sobbing. “Oh, Mama, Papa. Oh, I want to be home, I want to be home. Oh, Mama, Dad.” And others held her. “I did not hear, señor,” said Hernando quietly. “The war!” shouted the young man as if no one could hear. “It’s come, the atom war, the end of the world!” “Señor, señor,” said Hernando. “Thank you, thank you for your help. Good-by,” said the young man. “Good-by,” they all said in the rain, not seeing him. He stood while the car engaged its gears and rattled off down, fading away, through the valley. Finally it was gone, with the young women in it, the last car, the newspapers held and fluttered over their heads. Hernando did not move for a long time. The rain ran very cold down his cheeks and along his fingers and into the woven garment on his legs. He held his breath, waiting, tight and tensed. He watched the highway, but it did not move again. He doubted that it would move much for a very long time.   The rain stopped. The sky broke through the clouds. In ten minutes the storm was gone, like a bad breath. A sweet wind blew the smell of the jungle up to him. He could hear the river moving gently and easily on its way. The jungle was very green; everything was fresh. He walked down through the field to his house and picked up his plow. With his hands on it he looked at the sky beginning to burn hot with the sun. His wife called out from her work. “What happened, Hernando?”  “It is nothing,” he replied. He set the plow in the furrow; he called sharply to his burro, “Burrrrrrr-o!” And they walked together through the rich field, under the clearing sky, on their tilled land by the deep river. “What do they mean, ‘the world’?” he said.   By the same:     ΦΩΤΟΣΚΙΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΡΕΙΑ - RAY BRADBURY ·  Η ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΥΧΤΑ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ·  ΠΑΡΑΤΥΠΟΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΗΣ

Η ΛΕΩΦΟΡΟΣ Ρέι Μπράντμπερι Απόδοση: Βασίλης Κ. Μηλίτσης   Η απογευματινή βροχούλα έπεφτε πάνω σ’ όλη την κοιλάδα δροσίζοντας το καλαμπόκι στα καλλιεργημένα ορεινά χωράφια και πέφτοντας πάνω στη στεγνή καλαμένια οροφή της καλύβας. Στη βροχερή μουντάδα η γυναίκα έτριβε καλαμπόκι με δυο γρανιτένιες πλάκες, δουλεύοντας αδιάλειπτα. Μέσα στην υγρή αχλή κάπου ακούστηκε το κλάμα ενός μωρού. Ο Ερνάντο στάθηκε και περίμενε να σταματήσει  η βροχή για να ξαναπιάσει το ξύλινο αλέτρι για να οργώσει το χωράφι του. Πιο κάτω, το ποτάμι κυλούσε θολό και βαθύ στο διάβα του. Στην ασφαλτοστρωμένη λεωφόρο, ένα άλλο ποτάμι κι αυτή, δεν υπήρχε καμιά απολύτως κίνηση. Είχε να περάσει αυτοκίνητο εδώ και μια ώρα. Τούτο από μόνο του προκαλούσε ασυνήθιστο ενδιαφέρον. Σ’ όλα αυτά τα χρόνια δεν υπήρξε ούτε μια στιγμή χωρίς να σταματήσει κάποιο αμάξι και να φωνάξει κάποιος: «Ε, εσύ εκεί, να σου βγάλουμε μια φωτογραφία;» και μετά μ’ ένα κουτί έκανε ‘κλικ’ αφήνοντας ένα νόμισμα στην παλάμη του. Εάν αυτός διέσχιζε το χωράφι του χωρίς το καπέλο του, μερικές φορές του φώναζαν: «Ω, θέλουμε να σε φωτογραφίσουμε φορώντας το καπέλο σου!» και κουνούσαν τα χέρια τους με τα χρυσά τους μπιχλιμπίδια, άλλα χρυσά ρολόγια και χρυσές ταυτότητες και άλλα που απλώς γυάλιζαν στο φως του ήλιου σαν τα μάτια αράχνης. Κι έτσι αυτός επέστρεφε να φορέσει το καπέλο του. «Λες να έγινε κάτι άσχημο, Ερνάντο;» ρώτησε η γυναίκα του. «Σι. Ο δρόμος. Κάτι μεγάλο πρέπει να συνέβη. Κάτι μεγάλο για να είναι ο δρόμος τόσο άδειος». Βγήκε από την καλύβα αργά και ήρεμα με τη βροχή να ξεπλένει τα λαστιχένια του παπούτσια δεμένα με κορδόνια από χόρτο. Θυμήθηκε καθαρά το συμβάν με αυτό ζευγάρι παπούτσια. Ο τροχός είχε βίαια τιναχτεί μέσα στην καλύβα μια νύχτα προκαλώντας χάος στις κότες και σπάζοντας κατσαρόλες και τσουκάλια! Κύλησε από μόνο του με ταχύτητα. Το αυτοκίνητο, από το οποίο είχε αποκολληθεί, συνέχισε την ξέφρενη πορεία του μέχρι τη στροφή και για μια στιγμή έμενε εκεί κρεμασμένο, με αναμμένους τους προβολείς πριν βυθιστεί στο ποτάμι. Το αυτοκίνητο βρισκόταν ακόμη εκεί. Μπορούσες να το δεις μια καθαρή μέρα όταν το ποτάμι κυλάει αργά και η λάσπη έχει καθαρίσει. Βαθιά στον πάτο με το λαμπερό μεταλλικό του κουφάρι, μακρύ και χαμηλό και πολύ πλούσιο, βρέθηκε το αυτοκίνητο. Αλλά μετά το ξανασκέπασε η λάσπη και δεν έβλεπες τίποτε. Την επόμενη μέρα έκοψε τις σόλες των παπουτσιών του από το λάστιχο του τροχού. Έφτασε στη λεωφόρο τώρα και στάθηκε πάνω της ακούγοντας τον σιγανό θόρυβο της βροχής. Και ξαφνικά, λες και δόθηκε κάποιο σύνθημα, άρχισαν να έρχονται τα αυτοκίνητα. Εκατοντάδες, σχηματίζοντας μια ουρά μιλίων, περνούσαν και περνούσαν από δίπλα του σαν κυνηγημένα. Τα μεγάλα, μακρουλά μαύρα αυτοκίνητα κατευθύνονταν βόρεια προς τις Ηνωμένες Πολιτείες, μουγκρίζοντας και παίρνοντας τις στροφές με υπερβολικά μεγάλη ταχύτητα και  με ακατάπαυστα κορναρίσματα. Και τα πρόσωπα των ανθρώπων που ήταν στοιβαγμένοι μέσα στα αυτοκίνητα είχαν κάτι που τον έκαναν να τα έχει εντελώς χαμένα. Έκανε στην άκρη για ν’ αφήνει τα αυτοκίνητα να περνούν και να φεύγουν μουγκρίζοντας. Τελικά επανήλθαν η σιωπή και το κενό.  Τα γρήγορα, χαμηλά καμπριολέ είχαν εξαφανιστεί. Άκουσε το τελευταίο κορνάρισμα να χάνεται στο βάθος. Και ο δρόμος ερήμωσε ξανά. Ήταν σαν μια νεκρώσιμη πομπή, αλλά με ξέφρενους ακολούθους, να τρέχουν, αναμαλλιασμένοι και ουρλιάζοντας, προς  μια τελετή πάντα βόρεια. Γιατί; Το μόνο που μπορούσε να κάνει ήταν να κουνάει το κεφάλι του και να τρίβει απαλά τα πλευρά του με τα δάχτυλά του. Και τώρα, ολομόναχο, το τελευταίο αυτοκίνητο. Και είχε κάτι παρά πολύ τελειωτικό. Κατηφορίζοντας τον ορεινό δρόμο μέσα στην ήσυχη, δροσερή βροχούλα, αναδίδοντας μεγάλα σύννεφα ατμού, κατέφτασε ένα παλιό φορντ. Πάσχιζε να τρέξει όσο πιο γρήγορα μπορούσε. Περίμενε κανείς να διαλυθεί από στιγμή σε στιγμή. Όταν ο οδηγός του είδε τον Ερνάντο, σταμάτησε στην άκρη – το αυτοκίνητο καλυμμένο μ’ ένα στρώμα λάσπης και σκουριάς, με το ψυγείο του να βράζει θυμωμένα. «Μπορούμε να έχουμε λίγο νερό, παρακαλώ, σενιόρ;» Ο οδηγός ήταν ένας νεαρός γύρω στα είκοσι πέντε. Φορούσε ένα κίτρινο πουλόβερ πάνω από άσπρο πουκάμισο με ανοιχτό γιακά και γκρι παντελόνι. Η βροχή έπεφτε μέσα στο ανοιχτό αυτοκίνητο πάνω στον οδηγό και σε πέντε νεαρές γυναίκες στοιβαγμένες έτσι που δεν είχαν χώρο να κινηθούν. Όλες τους ήταν πολύ όμορφες και προσπαθούσαν τόσο αυτές όσο και ο οδηγός ν’ αποφύγουν τη βροχή με παλιές εφημερίδες. Η βροχή, όμως, είχε διαπεράσει μέσα τους, μουσκεύοντας τα ωραία, λαμπερά τους φορέματα καθώς και τον νεαρό. Τα μαλλιά του είχαν κολλήσει από τη βροχή. Αλλά κανείς τους δεν παραπονιόταν, πράγμα ασυνήθιστο. Πριν, πάντα ο κόσμος γκρίνιαζε με τη βροχή, τη ζέστη, τον χρόνο και την απόσταση. Ο Ερνάντο κούνησε το κεφάλι καταφατικά: «Θα σας φέρω νερό». «Ω, βιαστείτε, παρακαλώ!» φώναξε ένα από τα κορίτσια. Η φωνή της ήταν πολύ τσιριχτή και φοβισμένη. Δεν είχε καθόλου υπομονή και παρακαλούσε μόνο από φόβο. Για πρώτη φορά ο Ερνάντο βιάστηκε όταν μια τουρίστρια του ζητούσε κάτι. Πάντα πριν σε τέτοιο αίτημα ανταποκρινόταν με αργά βήματα. Επέστρεψε μ’ ένα καπάκι ζάντας γεμάτο νερό. Και τούτο δώρο της λεωφόρου. Ήταν ολοστρόγγυλο και γυαλιστερό. Ένα απόγευμα είχε εκτιναχτεί στο χωράφι του σαν να του πέταξε κάποιος ένα κέρμα. Το αυτοκίνητο απ’ όπου πετάχτηκε συνέχισε την πορεία του αγνοώντας το γεγονός ότι έχασε ένα ασημένιο μάτι. Μέχρι τώρα, αυτός και η γυναίκα το χρησιμοποιούσαν για πλύσιμο και για μαγείρεμα. Αποτελούσε μια θαυμάσια λεκάνη. Καθώς έριχνε το νερό στο ψυγείο που έβραζε, ο Ερνάντο σήκωσε τα μάτια του και κοίταξε τα τσακισμένα πρόσωπά τους. «Ω, σας ευχαριστώ, ευχαριστώ», είπε ένα από τα κορίτσια. «Δεν ξέρετε τι σημαίνει αυτό που κάνετε για μας». Ο Ερνάντο χαμογέλασε. «Τόση κίνηση αυτή την ώρα. Κι όλη σε μια κατεύθυνση. Προς τα βόρεια». Δεν ήθελε να πει κάτι που θα πλήγωνε τις κοπέλες. Αλλά όταν τις ξανακοίταξε όλες τους κάθονταν μέσα στη βροχή και έκλαιγαν. Έκλαιγαν γοερά. Και ο νεαρός προσπαθούσε να τις παρηγορήσει πιάνοντάς τες από τους ώμους τους και κουνώντας τες απαλά, κάθε μια τη φορά, αλλά αυτές συνέχιζαν να προστατεύουν τα κεφάλια τους με τις εφημερίδες, να κουνούν τα χείλη τους με κλειστά τα μάτια και τα πρόσωπά τους ν’ αλλάζουν χρώμα ενώ έκλαιγαν, άλλες δυνατά κι άλλες σιγανά. Ο Ερνάντο στεκόταν κρατώντας στα δάχτυλά του το μισοάδειο καπάκι. «Δεν ήθελα να πω κάτι άσχημο, σενιόρ», ζήτησε συγγνώμη. «Δεν πειράζει», είπε ο οδηγός. «Τι τρέχει, σενιόρ;» «Δεν έχετε ακούσει;» απάντησε ο νεαρός γυρίζοντας προς το μέρος του. Κρατούσε σφικτά το τιμόνι με το ένα χέρι κι έσκυβε προς τα μπρος. «Τελικά, έγινε». Τούτο ήταν κακό. Ακούγοντας αυτό τα κορίτσια, άρχισαν να κλαίνε πιο γοερά ξεχνώντας τις εφημερίδες κι αφήνοντας τη βροχή να πέφτει και ν’ ανακατεύεται με τα δάκρυά τους. Ο Ερνάντο ένιωσε ένα σφίξιμο μέσα του. Έβαλε το υπόλοιπο νερό στο ψυγείο. Σήκωσε τα μάτια του και κοίταξε τον ουρανό, που ήταν μαύρος, έτοιμος για καταιγίδα. Κοίταξε και το ορμητικό ποτάμι. Ένιωθε την άσφαλτο κάτω από τα παπούτσια του. Πήγε κοντά στο αυτοκίνητο. Ο νεαρός έπιασε το χέρι του και του έδωσε ένα πέσο. «Όχι». Ο Ερνάντο του το επέστρεψε. «Ευχαρίστησή μου». «Ευχαριστώ, είστε τόσο καλός», είπε μία από τις κοπέλες, η οποία συνέχισε να σιγοκλαίει. «Ω, μαμά, μπαμπά. Ω, θέλω να είμαι σπίτι, θέλω να είμαι σπίτι. Ω, μαμά, μπαμπά». Και οι άλλες την κρατούσαν αγκαλιά. «Δεν άκουσα, σενιόρ», είπε ο Ερνάντο χαμηλόφωνα. «Ο πόλεμος!» ξεφώνισε ο νεαρός σαν να μην μπορούσε να τον ακούσει κανείς. «Ήρθε, ο ατομικός πόλεμος, το τέλος του κόσμου!» «Σενιόρ, σενιόρ», έκανε ο Ερνάντο. «Ευχαριστώ, ευχαριστώ για τη βοήθειά σας», είπε ο νεαρός. «Αντίο», είπαν όλοι μέσα στη βροχή χωρίς να τον βλέπουν. Ο Ερνάντο στεκόταν ενώ ο οδηγός έβαλε ταχύτητα και  απομακρύνθηκε μέσα από την κοιλάδα μ’ ένα τράνταγμα που σταδιακά εξασθένιζε. Τελικά χάθηκε, με τις νεαρές γυναίκες μέσα του κρατώντας τις εφημερίδες να ανεμίζουν πάνω από τα κεφάλια τους – το τελευταίο αυτοκίνητο. Ο Ερνάντο έμεινε ακίνητος για πολλή ώρα. Η βροχή – πολύ κρύα τώρα – κυλούσε πάνω στα μάγουλά του και περνώντας τα δάχτυλά του, και μούσκευε το υφαντό ρούχο στα πόδια του. Κρατούσε την ανάσα του και περίμενε σφιγμένος και αγχωμένος. Ατένιζε τη λεωφόρο, που δεν είχε πια κίνηση. Αμφέβαλε αν θα είχε κίνηση για πολύν καιρό. Η βροχή σταμάτησε. Ο ουρανός φάνηκε μέσα από τα σύννεφα. Σε δέκα λεπτά η καταιγίδα είχε φύγει σαν ένα κακό αγιάζι. Μια γλυκιά αύρα φύσηξε φέρνοντας την ευωδία της ζούγκλας στα ρουθούνια του. Άκουγε τώρα το ποτάμι να κυλάει απαλά και ήρεμα στην πορεία του. Η ζούγκλα έδειχνε καταπράσινη. Όλα ήταν καθαρά. Μέσα από το χωράφι κατευθύνθηκε προς το σπίτι του και ξανάπιασε το αλέτρι του. Με τα χέρια πάνω του κοίταξε τον ουρανό που άρχιζε να ζεσταίνεται με τον καυτό ήλιο. Η γυναίκα του τον φώναξε από τη δουλειά της. «Τι έγινε, Ερνάντο;» «Τίποτε, μην ανησυχείς», της αποκρίθηκε. Έβαλε το αλέτρι στο αυλάκι. Φώναξε δυνατά το γαϊδουράκι του, ‘μπούρρρο!’ κι οι δυο μαζί, κάτω από τον ουρανό που καθάριζε, συνέχισαν το όργωμα στο γόνιμο χωράφι μέχρι το βαθύ ποτάμι. «Τι ήθελαν να πουν, ‘ο κόσμος’;» αναρωτήθηκε.

ΣΤΑ ΣΚΟΤΕΙΝΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΓΕΡΜΑΝΙΚΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ - IN THE DARK TIMES OF THE NAZI OCCUPATION

 

ΝΥΧΤΑ ΤΩΝ ΘΕΟΦΑΝΕΙΩΝ   Μήτσος Αλεξανδρόπουλος  Νύχτα των Θεοφανείων. Οι δρόμοι είχαν ερημώσει από νωρίς. Όλη τη μέρα ψιλόβρεχε και η ατμόσφαιρα ήταν φορτωμένη υγρασία. Ήταν και σκοτάδι. Στο καφενείο του Γιώργη έσβησε το τελευταίο φως. Βγήκαν δύο, στάθηκαν λιγάκι στο πεζοδρόμιο, ύστερα πέρασαν την Ακαδημίας και ανηφόρισαν σε κάποια πάροδο. Στο βάθος του δρόμου ακούστηκε ένα ακορντεόν. Μέσα στη σιωπή ο γνώριμος σκοπός δεν κρατούσε τίποτα από τις παλιές ρομαντικές συγκινήσεις. Ήρθε βαρύς, σαν υπόκρουση σε κάποια καταθλιπτική ιστορία. Το όργανο κράτησε κάμποσο τα ακομπανιαμέντα και ύστερα άρχισε η τετραφωνία. Τράβηξε  πρώτος την κορώνα του ο τενόρος: ― Κελαϊδήστε! Ακολούθησαν κι οι άλλοι: ― Ωραία μου, πουλάκια, κελαϊδήστε… Όλα ήταν στη θέση τους: οι τενόροι, τα σεκόντα, τα βαρύτονα και οι μπασαδούρες. Δεν έλειπαν και οι γυναικείες φωνές. ― Αυτοί είναι! Είπε ο ένας από τους δύο. Και πού το διαλέξαν οι διαβόλοι το τραγούδι; Πόσοι να ’ναι; ― Ολόκληρη ορχήστρα πνευστών και εγχόρδων. ― Σε μια ώρα υπολογίζω να τελειώνουμε!... ― Ο δρόμος είναι μικρός. Από την εκκλησία και κάτω θα είναι άλλο συνεργείο. ― Από ποιους; ― Δεν ξέρω. Ο Τηλέμαχος είπε πως από την εκκλησία και κάτω θα είναι άλλοι… Από την αρχή του δρόμου ως την εκκλησία ήταν δύο τετράγωνα. Μέσα σε μία ώρα σ’ όλα εκείνα τα σπίτια έπρεπε να γραφτούν κάμποσα συνθήματα που τα είχε αφήσει στο καφενείο το πρωί ο Τηλέμαχος, και ο Κοσμάς με το μάστρο-Γιάννη τα είχαν μάθει απόξω. Οι δύο εκείνοι είχαν αναλάβει να τα γράψουν. Κάτω από τα παλτά τους τυλιγμένα με κάτι εφημερίδες κρατούσαν τα πινέλα. Οι μπογιές είχαν προπορευτεί. Δύο επονίτες είχαν από την ημέρα κάνει την αναγνώριση. Μόλις νύχτωσε κουβάλησαν και τις μπογιές σε κάτι τενεκεδένια κουτιά και βόλεψαν εκεί κοντά σε μέρη που είχαν επισημάνει από τη μέρα. Ο μάστρο-Γιάννης κι ο Κοσμάς μόνο που δεν έτρεχαν. Ο Κοσμάς ήταν ακόμα πρωτάρης, αυτή ήταν η πρώτη φορά που έβγαινε να γράψει συνθήματα. ― Προ παντός να μην τρέμει το χέρι! Τον συμβούλεψε ο μάστρο-Γιώργης. Τα γράμματα πρέπει να βγαίνουν κούκλες. Όμορφα μα και παλικαρίσια. Και να μην έχουν και λάθη, γιατί θα μας λεν και αγράμματους. Και το κυριότερο, Κοσμά, να μη φαίνεται τσαπατσουλιά και βιασύνη. Βούτα το πινέλο στη μπογιά, ύστερα τράβα το απότομα και στριφογύρνα για να μη στάξουν οι μπογιές απάνω σου. Και κόλα το κατευθείαν στο ντουβάρι. Τα χέρια να πηγαίνουν αστραπή. Στο μεταξύ το τραγούδι ακουγόταν πιο κοντά. Είχαν τελειώσει το «κελαϊδήστε», το ακορντεόν τράβηξε κάμποσα ακομπανιαμέντα κι ύστερα «μπήκε» ο βαρύτονος: Πάμε φίλοι εις τον Βάκχον. Όλοι μας σαν παλικάρια… ― Τον ακούς; Είπε ο μάστρο-Γιώργης. Είναι ο Φώτης ο κουρέας. Τραγουδάει λες και κάνει μιζαμπλί ο μασκαράς. Ο Κοσμάς γέλασε. Ο Φώτης ήταν ο υπεύθυνος μιας τριάδας και τα πάρε-δώσε μαζί του τα κρατούσε ο Κοσμάς. Τελευταία ο Φώτης τον είχε φάει πως ήταν κάποιο σοβαρό ζήτημα, που ήθελε να «βάλει» στην οργάνωση. Μα όλο και τ’ ανάβαλλε. Τέλος μια μέρα που τον βρήκε μοναχό στο κουρείο ανοίχτηκε: ήθελε να έχει τη γνώμη της οργάνωσης προκειμένου να παντρευτεί. Η δυσκολία ήταν ότι είχε αρραβωνιαστεί πριν μπει στην οργάνωση. Τώρα όμως εκείνος μπήκε στην οργάνωση, ενώ η αρραβωνιαστικιά του δεν ήταν οργανωμένη. Ο Κοσμάς το βρήκε κι αυτός το ζήτημα σοβαρό και συμβουλεύτηκε τον Τηλέμαχο. Και κει το πήραν στο ψιλό. ―Καλύτερα να έλειπε αυτή η χορωδία και η φασαρία της, είπε ο Κοσμάς. Κακό κάνει παρά καλό. Με τη φασαρία της, είναι σα να τους λέει εδώ είμαστε! ― Δεν έχεις δίκιο! Είπε ο Γιώργης. Εκεί στην άκρη του δρόμου κάθεται μια επονίτισσα. Οι νεολαίοι τώρα είναι μαζεμένοι στην αυλή της και από κει ελέγχουν όλο το δρόμο. Εσύ έχε το νου σου: άμα τραγουδούν καντάδες θα πει πώς είναι ήσυχα. Άμα συμβεί τίποτα, θα αρχίσουν τα «Κύματα του Δουνάβεως», οπότε πρέπει να του δίνεις. Παράτα πινέλα και μπογιές και γίνου Λούης… Αλλά τέτοια νύχτα κανείς δεν πρέπει να ξεμυτίσει… ― …Τώρα που έχει πολύ σκοτάδι, συνέχιζε ο Γιώργης, εσύ μην αρχίσεις να γράφεις αμέσως. Άφησε πρώτα να συνηθίσει το μάτι σου απάνω στο ντουβάρι, μέτρησε την απόσταση κι ανάλογα με το σύνθημα που έχεις κανόνισε και τα γράμματα, έτσι που να είναι όλα ένα μπόι. Και μην τ’ αφήνεις έτσι ξερά. Κόλα τους κι από μια ουρίτσα να γίνονται της καλλιγραφίας. Μιλούσε για τα συνθήματα κι έλεγες πως στεκόταν πίσω από τον καράπαπα και φανέρωνε τους θεριακλήδες τα μυστικά της τέχνης του. ― Και προσοχή, Κοσμά, στα θαυμαστικά. Όταν τελειώνεις το σύνθημα τράβα κι από ένα θαυμαστικό. Τα σύνθημα χωρίς θαυμαστικό είναι λες και του λείπει το καύκαλο. Το θαυμαστικό κάνε το μεγάλο, να φωνάζει μοναχό του και να τον σταματάει τον άλλο από μακριά… ― … Κι άμα που λες τελειώνει το κάθε σύνθημα, γράφε και ένα ΕΑΜ, τα γράμματα να είναι σε απόσταση το ένα από το άλλο, μα με τελείες να μη τα χωρίζεις. ― Να πετάξω και κανένα σφυροδρέπανο από κάτω; τον πείραξε ο Κοσμάς. ― Μην το λες αστεία και την έπαθα ένα βράδυ, είπε ο μάστρο-Γιώργης. Είχα γράψει ένα σύνθημα κούκλα: «Πατριώτη, όποιος κι αν είσαι, οργανώσου στο ΕΑΜ» κι από κάτω αφαιρέθηκα και πετάω ένα σφυροδρέπανο δύο μπόγια. Και το πλήρωσα ―τη μάνα του― με βαριά μομφή και προειδοποίηση διαγραφής. Στο μεταξύ είχαν φτάσει. Από τη χορωδία έκοψαν δύο και πλησίασαν. Ήταν δύο κορίτσια. Τη μία ο Κοσμάς την ήξερε. Ήταν εργάτρια σε μία φάμπρικα κοντά στη πλατεία Αττικής. Πριν ένα μήνα οι γερμανοί της είχαν σκοτώσει τον αδελφό. Μαζί με τα κορίτσια ήρθε και ο ακορντεονίστας. Αυτός ανάγγειλε μία μικρή μεταβολή στο πρόγραμμα. Αν έρχονταν τίποτα γερμανοί ή της Ασφάλειας δεν θα έπαιζε, είπε, τα «Κύματα του Δουνάβεως», παρά λόγω της ημέρας θα το γύριζε στο «Σήμερα βαφτίζεται ο Χριστός». ― Σύμφωνοι, είπε ο μάστρο-Γιώργης. Αινείτε, τον Κύριο. Αινείτε αυτόν εν χορδαίς και οργάνοις… Η εργάτρια πήγε με το μάστρο-Γιώργη. Η άλλη ήταν ένα βαρελάκι τόσο δα. Την έβλεπε ο Κοσμάς και θυμόταν το γέρο Κατσωτάκη: «ένας βόμπιρας σας λέγω!...». ― Έλα συναγωνιστή! είπε του Κοσμά και πήρε την άλλη μεριά του δρόμου. Σταμάτησε μπροστά σε μια πέτρινη μάντρα. Το ντουβάρι ήταν κιόλας ασπρισμένο. ― Εγώ το άσπρισα, είπε το κορίτσι. Όσο να έλθετε έφερα ασβέστη και το άσπρισα. Είναι ακόμα φρέσκο. Μα δεν πειράζει. Αν δεν πιάσει καμιά βροχή θα στεγνώσει γρήγορα. Τι θα γράψουμε; Ο Κοσμάς μέτρησε το ασπρισμένο ντουβάρι με το μάτι και διάλεξε το σύνθημα. Βούτηξε το πινέλο στον κουβά που κρατούσε το κορίτσι, το στριφογύρισε στα σβέλτα για να μην σουρώσουν οι μπογιές και τράβηξε την πρώτη πινελιά. Μα στο ντουβάρι φάνηκε μονάχα μια μουτζούρα. ― Μη βιάζεσαι τόσο! είπε το κορίτσι. Πρώτη φορά γράφεις; ― Πρώτη. ― Μη βιάζεσαι. Να τραβάς το πινέλο μαλακότερα. Δοκίμασε και πιο αργά. Καθώς είχε σηκώσει το χέρι ψηλά, οι μπογιές έπεσαν απάνω του. Με πολλά βάσανα έγραψε την πρώτη λέξη: ΚΑΤΩ… Από την άλλη μεριά ο μάστρο-Γιώργης είχε κάνει φτερά. Όσο να γράψει την πρώτη λέξη ο Κοσμάς, αυτός είχε τελειώσει με τα δύο πρώτα συνθήματα. Πήγαινε τρέχοντας. ― Έτσι θα μας πιάσει το πρωί, συναγωνιστή, είπε η μικρή. Κράτα δω! Του έδωσε τον κουβά και πήρε το πινέλο. ― Τι να γράψω τώρα; Ο Κοσμάς της είπε το σύνθημα: Κάτω η πολιτική επιστράτευση. ― Τι επιστράτευση πάλι είναι αυτή; ― Οι γερμανοί θέλουν να μας επιστρατεύσουν, της είπε. Να μας πάρουν εργάτες στα οχυρωματικά έργα. ― Από δω θα πάρουν! ― κι άρχισε να γράφει. Λέγε μου τώρα τις λέξεις μία-μία. ― Πολιτική, είπε ο Κοσμάς. Εκείνη έγραψε γρήγορα το Π. ― Το άλλο πως γράφεται; Σκέψου καλά γιατί πρέπει να είναι και με ορθογραφία. ― Όμικρον! Είπε ο Κοσμάς. Δε φάνηκε να την φώτισε. ― Δηλαδή κουλούρα ή από το άλλο; ― Κουλούρα. ― Έτσι πες. Μιλούσε κι έγραφε. Τα χέρια της πήγαιναν γρήγορα. ― Που δουλεύεις; Τη ρώτησε ο Κοσμάς. ― Μαζί με τη Γεωργία, στη φάμπρικα. ― Και πως σε λένε; ― Παναγιώτα. Εσύ δε με ξέρεις, όμως εγώ σε ξέρω. ― Με ξέρεις; Από πού; ― Σε ξέρω! Το μάστρο-Γιώργη τον πήγαιναν τώρα από κοντά. Και το ακορντεόν έπαιζε συνέχεια καντάδες. Στο τελευταίο σύνθημα τα δύο συνεργεία βρέθηκαν αντίκρυ. Έγραφε τη στιγμή εκείνη ο Κοσμάς, που δούλευε τώρα λιγάκι με άνεση. Τα γράμματα έβγαιναν όπως τα ήθελε ο μάστρο-Γιώργης: παλικαρίσια και όμορφα. Όπου το σήκωνε η περίσταση τραβούσε ο Κοσμάς καμιά ουρά ακολουθώντας τη συνταγή του μάστορα. Η Παναγιώτα ήταν ενθουσιασμένη. ― Μπράβο! Του έλεγε. Αυτό το ’γραψες καλά. ― Από πού με ξέρεις όμως δε μου είπες. ― Στη διαδήλωση σε είδα! ― Πότε; ― Στο άγαλμα του Κολοκοτρώνη, δε θυμάσαι; Ήμουνα με τη Γιάννα. ― Ξέρεις τη Γιάννα; Η Παναγιώτα δεν πρόλαβε να απαντήσει. Η χορωδία το γύρισε ξαφνικά στα κάλαντα. Ο Κοσμάς σταμάτησε κι αφουγκράστηκε. ― Πάμε! Φώναξε η Παναγιώτα. ― Μια στιγμή και τελειώνω, είπε ο Κοσμάς κι άρχισε να τραβά βιαστικά πινελιές. Το σύνθημα όμως έμεινε μισοτελειωμένο. Από ψηλά κάποιος έφτασε τρέχοντας. Ο Κοσμάς άκουσε λαχανητά και γυναικεία φωνή. ― Έρχονται! Η Παναγιώτα το έβαλε στα σβέλτα στα πόδια. Από αντίκρυ είχε γίνει άφαντος κι ο μάστρο-Γιώργης. Το κορίτσι που είχε έρθει πέρασε τρέχοντας στο πλάι του και ο Κοσμάς την ακολούθησε. Πέρα ακούστηκαν φωνές και ποδοβολητά. Ο δρόμος φωτιζόταν κιόλας από τους φανούς των αυτοκινήτων. Ο Κοσμάς έφτασε πλάι στο κορίτσι που έτρεχε. ― Πρέπει να στρίψουμε, είπε, θα μας δουν. Εκείνη, που φαίνεται τον γνώρισε αμέσως, δε μίλησε. Έτρεξε λιγάκι, ύστερα στάθηκε, έστριψε και σκαρφάλωσε σε μια σιδερένια πόρτα και πήδησε. Τη στιγμή που πηδούσε κι ο Κοσμάς, τα φανάρια του αυτοκινήτου φώτιζαν πέρα το δρόμο. Το φως έπεφτε απάνω στην Παναγιώτα που έτρεχε. Το αυτοκίνητο σταμάτησε. Από τις καρότσες πήδησαν και φώτιζαν με τους φακούς τους τους τοίχους. Κάποιος σκόνταψε στον τενεκέ με τις μπογιές κι άρχισε τις βλαστημιές. Φάνηκε κι ένας άλλος που είχε αρπάξει τον κουβά και τον άδειαζε πάνω στο ντουβάρι που είχε ασπρίσει η Παναγιώτα. Ο Κοσμάς πήδησε. Είχε πέσει μέσα σ’ έναν κήπο. Το κορίτσι είχε σταθεί πλάι του ακουμπώντας στον τοίχο. ― Πρέπει να φεύγουμε! Είπε ο Κοσμάς. Εκείνη πάλι δεν του απάντησε και τότε ο Κοσμάς γύρισε και την είδε.  Η Γιάννα δεν τον άφησε να μιλήσει. ― Μη μιλάς, του είπε ψιθυριστά. Έλα κοντά μου! Πήραν κολλητά τον τοίχο. Στο δρόμο ακούγονταν που έτρεχαν. Στο σπίτι που ήταν η χορωδία έπεσαν πυροβολισμοί. Τότε μέσα στον κήπο γαύγισαν τα σκυλιά κι εκεί στο πλάι ξύπνησαν κάτι κότες. Είχαν βρεθεί σ’ ένα σανιδένιο κοτέτσι σκεπασμένο με λαμαρίνα. Πέρασαν και κρύφτηκαν πίσω. Κάπου μία ώρα έμειναν μέσα στον έρημο κήπο. Απόξω στο δρόμο δεν έλεγαν να ησυχάσουν. Ήταν γερμανοί και χωροφύλακες. Έτρεχαν απάνω-κάτω, και τ’ αυτοκίνητα πότε πήγαιναν μπροστά, πότε γύριζαν πίσω. Δυο-τρεις σκαρφαλώσαν και στη μάντρα και ψάχναν με τους φακούς τον κήπο. Έψαξαν παντού, δεν είδαν τίποτα και κατόπιν έριξαν το φως απάνω στο σκύλο που είχε στριμωχτεί στη γωνία και κλαούριζε από τη λαχτάρα του. ― Τον βάνουμε, ρε, στο σημάδι; είπε κάποιος. Ο άλλος βρέθηκε πιο λογικός: ― Μα με τους σκύλους θα τα βάλουμε τώρα; Να στριμώχναμε κανένα κουκουέ… Ύστερα ο δρόμος πήρε σιγά-σιγά να ησυχάζει. Ακούστηκαν και τ’ αυτοκίνητα που έφευγαν και κατόπιν έγινε ησυχία, μια ησυχία δίχως τέλος. Η Γιάννα σηκώθηκε κι αφουγκράστηκε κατά τη μεριά του δρόμου. Σηκώθηκε κι ο Κοσμάς. ― Θα βγούμε από την άλλη μεριά! είπε η Γιάννα. Έφτασε στο ντουβάρι κι αρπάχτηκε από τα κάγκελα. Μα ο Κοσμάς ανέβηκε πρώτος. Όπως έκανε ν’ ανεβεί, η Γιάννα τον σταμάτησε. ― Τι είναι αυτό; Του είπε. Στο χέρι του ο Κοσμάς κρατούσε ακόμη το πινέλο. Ανέβηκε στα κάγκελα, κοίταξε πέρα τον έρημο δρόμο κι έδωκε χέρι στη Γιάννα. Πήγαν κάμποσο μαζί. Στον πρώτο δρόμο που συνάντησαν, η Γιάννα στάθηκε. ― Εδώ θα χωρίσουμε, του είπε. Δώσε και το πινέλο, γιατί εγώ θα πάω εδώ κοντά. Εσύ μένεις μακριά; ― Είναι κάμποσο. ― Η ώρα πλησιάζει, πρέπει να βιαστείς. Καληνύχτα. Τι του ήρθε; Σκέφτηκε πως δεν έπρεπε να τη χάσει έτσι, όπως τότε. Αυτούς τους δύσκολους μήνες την είχε αναζητήσει πολύ κι έπρεπε να της το πει― να της το πει απόψε κιόλας πόσο του έλειψε. Τη φώναξε: ― Γιάννα! Στάθηκε. Μα παλιά και νέα χτυποκάρδια σηκωθήκαν σε μια στιγμή και του χάλασαν τη σειρά. Τι να της ειπεί; Κι άξαφνα, από πού του κατέβηκε τη στιγμή εκείνη η αμαρτωλή σκέψη; Υποψίες που είχαν γεννηθεί, ποιος ξέρει πότε― υποψίες που δεν τις είχε αντικρίσει φανερά, παρά έβοσκαν κρυμμένες, σηκώθηκαν όλες μαζί. ― Θα σε ρωτήσω κάτι, Γιάννα, μα να μου πεις την αλήθεια. Στεκόταν αντίκρυ του σιωπηλή και σκοτεινή σαν το αίνιγμα. ― Πες μου, της είπε, τον αγαπάς τον Τένη; Την άκουσε που στέναξε. Τι να ήταν όμως ο στεναγμός εκείνος; Να ήταν η σιωπηλή ομολογία; ― Τον αγαπάς; Ξαναρώτησε. Πες μου την αλήθεια, πες μου… γιατί δε μιλάς, Γιάννα; Ζήλευε εκείνη τη στιγμή, ζήλευε δυνατά και ήταν κακός. ― Να σου πω εγώ, της είπε, να σου πω εγώ. Τον αγαπάς! Της το σφύριξε μέσα από τα δόντια, πεισματικά, σα να πετούσε φαρμάκι, σα να της έλεγε την πιο βαριά κατηγορία. Δεν του απάντησε και τότε. Μα σήκωσε ξαφνικά το χέρι της και του το κατέβασε δυνατά στο πρόσωπο. Ύστερα έφυγε τρέχοντας. Περασμένες δώδεκα έφτασε ο Κοσμάς στο υπόγειο του Αντρίκου. Ο γέρος κοιμόταν. Στο ντιβάνι καθόταν και κάτι διάβαζε ο Τηλέμαχος. ― Εν τάξει; Ρώτησε. Ο Κοσμάς δεν του απάντησε. Έκατσε και κείνος στο ντιβάνι και ήθελε να βρει πως θα ’κανε την αρχή. Στο δρόμο που ερχόταν είχε πάρει την απόφαση να τα πει στον Τηλέμαχο όλα. Εκείνος τον πρόλαβε: ― Το ’μαθες λοιπόν κι εσύ; Τον ρώτησε. ― Τι να μάθω; ― Για τον Τένη. ― Τι; ― Σήμερα το πρωί τον ντουφέκισαν στο Θυσιαστήριο. Το δωμάτιο έφερε γύρους. ― …Τον ντουφέκισαν με άλλους εξήντα. Από το αυτοκίνητο που τους πηγαίναν στην Καισαριανή πέταξε το μαντήλι του με αυτό εδώ το σημείωμα. Στο σημείωμα ο Κοσμάς διάβασε: «Φίλοι μου, πάω για εκτέλεση. Ο θάνατός μου ας σας δώσει καινούργια δύναμη να συνεχίσετε τον αγώνα. Πεθαίνουμε για τη λευτεριά. Από τον αγώνα αυτόν ο λαός μας πρέπει να βγει νικητής. Έτσι δε θα πάει και το δικό μας αίμα χαμένο. Γιάννα, αγαπημένη μου. Η τελευταία σκέψη μου είναι μαζί σου. Ήθελα να σε κάνω ευτυχισμένη, δεν μπόρεσα. Τώρα που φεύγω σου εύχομαι να βρεις σύντροφο της ζωής σου άξιό μου και άξιό σου. Έχετε όλοι σας γεια. Τένης».   Ο Μήτσος Αλεξανδρόπουλος γεννήθηκε στην Αμαλιάδα το 1924, όπου και έζησε ως το 1943. Τελειώνοντας το Γυμνάσιο ήρθε στην Αθήνα και γράφτηκε στο Πανεπιστήμιο, στα νομικά. Η χιτλερική κατοχή τον βρίσκει φοιτητή στην Αθήνα. Εντάσσεται στο κίνημα Εθνικής Αντίστασης κι έκτοτε η ζωή του αποκτά δύο ενδιαφέροντα: την απελευθέρωση και το γράψιμο. Άρχισε να γράφει από μαθητής του Δημοτικού. Το 1954 εξέδωσε το πρώτο του βιβλίο: «Σοβιετικές Γνωριμίες», διηγήματα, ακολούθησαν τα «Αρματωμένα χρόνια», διηγήματα, 1955, το μυθιστόρημα «Νύχτες και Αυγές»,1961, και «Μια πρόσφατη ιστορία», διηγήματα, 1962. Τιμήθηκε με το πρώτο βραβείο στο διαγωνισμό αντιστασιακού διηγήματος της "Επιθεώρησης Τέχνης" (1963 για τους "Κορυσχάδες"), με τα διεθνή λογοτεχνικά βραβεία Τολστόι (1978) και Γκόρκι (1979), για τις μελέτες και μεταφράσεις του από τη ρωσική λογοτεχνία, με το πρώτο βραβείο μυθιστορηματικής βιογραφίας (1981, για "Το ψωμί και το βιβλίο: ο Γκόρκι"), το βραβείο Τουμανιάν (1985 για το "Οι Αρμένηδες: ταξίδι στη χώρα τους και την ιστορία τους"), το μετάλλιο Πούσκιν (2007) και το Μεγάλο Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνίας για το σύνολο του έργου του (2001). Πέθανε στην Αθήνα τη Δευτέρα 19 Μαΐου 2008, μετά από μάχη με τον καρκίνο.

EPIPHANY NIGHT   Mitsos Alexandropoulos   Slightly adapted by Vassilis C. Militsis   It was the night of Epiphany Feast. The street had been deserted since the early hours of the evening. It had been drizzling all day long and the atmosphere was fraught with dampness. Dark had fallen. In George’s coffee-house the last light went out. Two people walked out, stood on the sidewalk for a while, then crossed Academia’s Street and walked up into a bystreet. In the background an accordion was playing. In the stillness the familiar tune could not excite at all the romantic thrills of yore. It was heavy like the accompaniment to a depressing story. The instrument had gone on for some time and then a four-part harmony started. The tenor began singing at the top of his voice:   -          Warble! The others followed suit: -          Warble, my pretty little birds, warble…   Everything was going properly; the tenors, the seconds, the baritones and the basses. The chorus was no short of women’s voices, either. -          It’s them! One of the two men remarked. And how the heck have they chosen that particular song? How many are they? -          An entire orchestra of wind and string instruments. -          I reckon we’ll be through in an hour. -          The street isn’t long. There’ll be another crew from the church down the road. -          Who are they? -          I don’t know. Telemachos said there would be more from the church on… There were two blocks from the one end of the street to the church. Within an hour, a number of slogans for wall graffiti, planned by Telemachos at the coffee-house in the morning, and memorized by Kosmas and Mastro-Yannis, had to be painted on the walls of the houses. They both had assumed the task of writing them. They were hiding the brushes, wrapped in old newspapers, under their overcoats. The paint had preceded them. Two anti Nazi EPON* underground members had reconnoitered the place early in the day. As soon as dark fell, they carried the paint in some tin boxes and put them away near the places they had marked in the day. Mastro-Yannis and Kosmas all but they were not running. Kosmas was still a beginner – it was the first time he was out to paint graffiti slogans on the walls. -          First of all keep your hand steady! Mastro-George advised him. The script should be spick and span. As pretty as a picture. Errors are out of the question – we won’t pass for illiterate. And the most important thing is, Kosmas, you shouldn’t be sloppy and in a hurry. Dip the brush in the paint, then pull it out quickly and shake it around softly in order not get paint on your clothes. And be near the wall as close as you can. Your hand must move like a flash. In the meantime the singing merriment was drawing nearer. The chorus had been through with the song warble little birds, the accordion went on with some more melodies and the baritone started singing new lyrics: -          Friends, let’s go to Bacchus All of us like gallant men. -          Can you hear him? Said Mastro-George. That’s Fotis, the barber. He’s singing as though he’s busy with giving mise-en-plis, the rascal. Kosmas laughed. Fotis was in charge of a three-some in the anti Nazi resistance movement and Kosmas was one of the three. Recently, Fotis had insisted that there was a serious issue he wanted to discuss with the organization, but he was putting it off. Finally, one day when Fotis and Kosmas were alone in the shop, Fotis had wanted to know what the organization thought about his marriage in the near future. The problem was that he had been engaged to a girl before being accepted to the organization. Now he was a member of the organization, while his fiancée was not. Kosmas thought that was a serious issue and he consulted with Telemachos. But the rest pooh-poohed the idea. -          We’d be better off if there wasn’t that chorus with all that singing. It’s doing more harm than good. All this commotion is an open invitation to the Germans! -          You’re wrong, responded George. Over at the end of the road an EPON girl lives. Right now young men and girls are gathered in her courtyard and check the entire street from there. You keep an eye for anything suspicious. As long as they keep serenading, it means all is safe. If something should crop up, they’ll begin playing Blue Danube; then you’ve got to beat it. Leave brush and paint and disappear… But in such a night none dare budge. -          Now in this pitch dark, George went on, don’t begin to write right away. Let first your eye get used to the wall, count the distance according to the length of the slogan and see to it that the letters have the same size. Don’t just write them plain. Add a couple of flourishes to them so that they can be adorned with some sort of calligraphy. He would talk about the slogans as if he were lecturing to addicts the secrets of dope.   -          And, Kosmas, watch out the exclamation marks. When you’ve finished writing the slogan, add an exclamation mark at the end. A slogan without an exclamation mark is like an empty shell. Make it so blatantly large that it can attract the onlooker from afar… -          … And as soon as the slogan is complete, write also the catchword EAM.* Make sure the characters are in fine print without dots between them. -          Shall I also paint a sickle and hammer under them? Kosmas teased him. -          That’s not funny! One night I almost did it, said Mastro-George; I had written a slogan, which turned out to be a masterpiece: “Patriot, whoever you are, join the EAM” and thoughtlessly I dropped a huge sickle and hammer underneath. And, hell, I paid for it with a severe reproach and a warning of expulsion from the organization. Meanwhile, they had arrived at the place, where they had hidden brushes and paint. Two members broke away from the chorus and approached. They were two girls. Kosmas new one of them. She was working in a factory near Attica Square. The Germans had killed her brother a month before. The girls were followed by the accordion player, who had announced a small change of the program. In case the Germans or the Security made their appearance, he would not play Blue Danube, but in honor of the day, he would turn to the religious chant Today Christ is baptized. -          Agreed, said Mastro-George. Praise Him in string instruments and pipe… The workwoman accompanied Mastro-George. The other girl was a runt.       -          Come on, comrade! She addressed Kosmas and walked on the opposite side of the street. She stopped in front of a stone fence. The wall had been already whitewashed. -          I have whitewashed it, said the girl. Before you came, I brought quick lime and washed it. It’s still fresh. It doesn’t matter, though. Unless it rains, it’ll dry soon. What shall we write? Kosmas checked the white wall by eye and chose the slogan. He immersed the brush into the pail held by the girl, shook it nimbly to avoid letting the paint drip and drew the first stroke. Unluckily, only a smear appeared on the wall. -          Not so fast! Said the girl. You’re a beginner, aren’t you? -          Yes, it’s my first time. -          Don’t be in such a hurry. Draw the brush more softly. He tried to be slower. No sooner had he  lifted his hand than the paint splattered on his clothes. Exerting extreme effort, he managed to write the first word: DOWN… On the opposite side, Mastro-George was gone. Kosmas had hardly written the first word when the other had been through with the first two slogans. He rushed on.   -          If you go on like this, comrade, we won’t have been finished by morning. Here, hold this. She gave him the pail and got hold of the brush. -          What shall I write? Kosmas told her the slogan: down with the civilian mobilization. -          What sort of mobilization is this again? -          The Germans intend to take us as laborers in fortifications, he told her. -          Let them dream on! And she began to write on. Dictate the words one by one. -          Civilian, said Kosmas. She quickly wrote a capital ‘C’. -          How do you spell the rest? -          Make sure it has the right spelling. -          How do you spell the rest? -          ‘I’ said Kosmas. The girl did not seem to understand. -          Is that like a stick or something else? -          A stick. -          Say it then. She spoke and wrote at the same time. She moved her hands rapidly. -          Where do you work? Kosmas asked her. -          In the factory together with Georgia. -          What’s your name? -          Panayota. You don’t know me. I know you, though. -          You know me? How? -          I just know you! They were approaching Mastro-George now. And the accordion was playing away serenades. When the last slogan was over, both crews met. At that moment it was Kosmas that was writing, having got the knack for it. The characters were turning out the way Mastro-George wanted them: Gallant and pretty. And from time to time Kosmas added a flourish according to the expert’s recipe. Panayota was delighted. -          Well done! She would praise him. You’ve written it nice and pretty. -          But you still haven’t said how you know me. -          I saw you at the rally. -          When was that? -          It was by the Kolokotronis’ statue. Don’t you remember? I was with Yanna. -          Do you know Yanna? Panayota did not have time to answer. The chorus had suddenly changed into the religious chant. Kosmas stood and listened. -          Let’s go! Cried Panayota. -          Just a jiffy; I’m almost through, he said and started drawing hurried strokes.   The graffiti, however, remained half-finished. Someone arrived panting from up the street. Kosmas heard a woman’s voice. -          They’re coming! Panayota fled. Mastro-George from across the street was also gone. The girl raced by him and Kosmas followed her. Voices and tramping of feet were heard in the distance. The street had been already washed in the light of automobile headlights.       Kosmas reached the fleeing girl. -          We’ve got to get out of here; they’ll spot us.   She seemed to have recognized him but said nothing. She hurried on for some distance, stopped, turned half way, climbed an iron gate and alighted onto the other side. At the moment Kosmas had also jumped, the truck headlights shone along the street on Panayota herself, who was running. From the back of the truck, men jumped down and shone their flashlights on the walls. Someone stumbled on the pail of paint and took to blaspheming. Another one seemed to have grabbed the pail and emptied it on the wall Panayota had whitewashed.   Kosmas had already fallen inside a garden. The girl had stood by his side and they both stuck against the wall. -          We’ve got to get out of here, said Kosmas. She did not reply and then Kosmas turned and saw her. -          Yanna shushed him. -          Keep silent, she whispered; come closer. They crept along the wall. They could hear running footfalls out in the street. They heard shooting at the house where the chorus had gathered. Then dogs started barking in the garden and nearby some chickens had been disturbed. They found themselves in a wooden chicken coop covered with a corrugated iron roof. They passed along and hid behind it. They stayed for about an hour in the deserted garden. Out in the street there was still hustle and bustle. Germans and gendarmes were running up and down while the trucks were in unceasing motion. A couple of men climbed the fence and were searching the garden with their flashlights. They looked all over the place; they found nothing and shone at the dog that had squeezed in a corner whimpering in terror. -          Shall we take aim at him? One of them said. The other was more reasonable: -          But shall we pick on poor dogs now? We’d better corner a Commie… Shortly the street began gradually to become quiet. First they heard the rumble of the vehicles drawing away and then an endless stillness prevailed. Yanna stood up and harkened to the direction of the street. Kosmas stood up, too. -          We’ll get out from the other side of the fence, said Yanna. She reached the wall and got hold of the railing, but while Kosmas was about to climb first, Yanna stopped him. -          What’s this? She asked him. Kosmas was still holding the brush in his hand. He climbed over the fence, took a look beyond the street and gave his hand to Yanna. They walked together for a while. At the first crossroads, Yanna stood still. -          We part here, she said to him. Hand the brush over to me; I live near about. Do you live far from here? -          Quite a bit. -          It’s about time; you’ve got to hurry up. Good night. And then, what had come over him? He decided he must not lose her like that, as he did once. During these difficult months he had painfully looked her up and he had to tell her – to tell her tonight how much he had missed her. He called to her: -          Yanna! She paused. But his old crush on her was rekindled and got him off his train of thought. What was supposed to tell her? And all of a sudden, a sinful thought crossed his mind. He had harbored suspicions – he could not tell since when – which he could not face openly but they were lurking within him; now they all resurfaced. -          I’d like to ask you something, Yanna, but I want you to tell me the truth. She regarded him silent as a riddle. -          Tell me, he repeated; are you in love with Tenis? She heaved a sigh. He wondered what this sigh meant. Might it be a mute confession? -          Are you in love with him? He asked her again. Tell me… why aren’t you talking, Yanna? He was being forcibly jealous and wicked at that moment. -          I’ll tell you, he said; I’ll tell you you’re in love with him! He hissed his words between his teeth, spitefully, as if he was spitting venom at her, as if he was heaping accusations upon her. Again she did not respond, but she suddenly lifted her hand and forcefully slapped him on his face. Whereupon, she ran away. It was after midnight when Kosmas arrived at Andrikou’s basement apartment. The old man was sleeping. Telemachos was sitting in the couch and reading something. -          Everything all right? He asked. Kosmas did not reply. He also sat in the couch and was in a dilemma how to begin. On his way, he had decided to tell Telemachos everything. But the latter did not give him the chance to speak: -          Well, have you heard the news, too? -          What news? -          About Tenis. -          What about him? -          They shot him at the Kaisariani shooting ground.** The room started to spin around. -          …They shot him together with sixty more freedom fighters. While they were taking him to Kaisariani, he managed to throw out of the truck this note bound in his handkerchief. Kosmas took the note and read: “Dear, friends, I shall soon be executed. May my death give you new strength to continue the fight for our cause. We are dying for freedom. Out of this struggle our people must come out victorious. So our blood shall not be shed in vain. Yanna, my dearest. My last thoughts are with you. I wish I were able to make you happy, but I did not manage to. Now that I depart, I wish you will find a life partner worthy of us two. Farewell all my comrades. Tenis.”   *Greek acronym for Unified Panhellenic Youth Organization (Ενιαία Πανελληνική Οργάνωση Νέων) anti-Nazi resistance movement belonging to EAM (National Liberation Front – Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο), the main resistance organization. ** The Kaisariani shooting ground is also referred to as the Martyrdom place.   Mitsos Alexandropoulos was born in Amaliada, Peloponnesus in 1924. After secondary school entered the law school of Athens University. As a student during the Nazi occupation he joins the movement of the Greek National Resistance. After the liberation of the country he devotes himself to writing, as he had had a talent for it since he was a grammar school student. He was an accomplished author being widely acknowledged.