THE GREAT STONE FACE
One afternoon, when the sun
was going down, a mother and her little boy sat at the door of their cottage,
talking about the Great Stone Face. They had but to lift their eyes, and
there it was plainly to be seen, though miles away, with the sunshine
brightening all its features.
And what was the Great Stone
Face?
Embosomed amongst a family
of lofty mountains, there was a valley so spacious that it contained many
thousand inhabitants. Some of these good people dwelt in log-huts, with the
black forest all around them, on the steep and difficult hill-sides. Others
had their homes in comfortable farm-houses, and cultivated the rich soil on
the gentle slopes or level surfaces of the valley. Others, again, were
congregated into populous villages, where some wild, highland rivulet,
tumbling down from its birthplace in the upper mountain region, had been
caught and tamed by human cunning, and compelled to turn the machinery of
cotton-factories. The inhabitants of this valley, in short, were numerous,
and of many modes of life. But all of them, grown people and children, had a
kind of familiarity with the Great Stone Face, although some possessed the
gift of distinguishing this grand natural phenomenon more perfectly than many
of their neighbors.
The Great Stone Face, then,
was a work of Nature in her mood of majestic playfulness, formed on the
perpendicular side of a mountain by some immense rocks, which had been thrown
together in such a position as, when viewed at a proper distance, precisely
to resemble the features of the human countenance. It seemed as if an
enormous giant, or a Titan, had sculptured his own likeness on the precipice.
There was the broad arch of the forehead, a hundred feet in height; the nose,
with its long bridge; and the vast lips, which, if they could have spoken,
would have rolled their thunder accents from one end of the valley to the other.
True it is, that if the spectator approached too near, he lost the outline of
the gigantic visage, and could discern only a heap of ponderous and gigantic
rocks, piled in chaotic ruin one upon another. Retracing his steps, however,
the wondrous features would again be seen; and the farther he withdrew from
them, the more like a human face, with all its original divinity intact, did
they appear; until, as it grew dim in the distance, with the clouds and
glorified vapor of the mountains clustering about it, the Great Stone Face
seemed positively to be alive.
It was a happy lot for
children to grow up to manhood or womanhood with the Great Stone Face before
their eyes, for all the features were noble, and the expression was at once
grand and sweet, as if it were the glow of a vast, warm heart, that embraced
all mankind in its affections, and had room for more. It was an education
only to look at it. According to the belief of many people, the valley owed
much of its fertility to this benign aspect that was continually beaming over
it, illuminating the clouds, and infusing its tenderness into the sunshine.
As we began with saying, a
mother and her little boy sat at their cottage-door, gazing at the Great
Stone Face, and talking about it. The child's name was Ernest.
"Mother," said he,
while the Titanic visage smiled on him, "I wish that it could speak, for
it looks so very kindly that its voice must needs be pleasant. If I were to
see a man with such a face, I should love him dearly."
"If an old prophecy
should come to pass," answered his mother, "we may see a man, some
time or other, with exactly such a face as that."
"What prophecy do you
mean, dear mother?" eagerly inquired Ernest. "Pray tell me about
it!"
So his mother told him a
story that her own mother had told to her, when she herself was younger than
little Ernest; a story, not of things that were past, but of what was yet to
come; a story, nevertheless, so very old, that even the Indians, who formerly
inhabited this valley, had heard it from their forefathers, to whom, as they
affirmed, it had been murmured by the mountain streams, and whispered by the
wind among the tree-tops. The purport was, that, at some future day, a child
should be born hereabouts, who was destined to become the greatest and noblest
personage of his time, and whose countenance, in manhood, should bear an
exact resemblance to the Great Stone Face. Not a few old-fashioned people,
and young ones likewise, in the ardor of their hopes, still cherished an
enduring faith in this old prophecy. But others, who had seen more of the
world, had watched and waited till they were weary, and had beheld no man
with such a face, nor any man that proved to be much greater or nobler than
his neighbors, concluded it to be nothing but an idle tale. At all events,
the great man of the prophecy had not yet appeared.
"O mother, dear
mother!" cried Ernest, clapping his hands above his head, "I do
hope that I shall live to see him!"
His mother was an
affectionate and thoughtful woman, and felt that it was wisest not to
discourage the generous hopes of her little boy. So she only said to him,
"Perhaps you may."
And Ernest never forgot the
story that his mother told him. It was always in his mind, whenever he looked
upon the Great Stone Face. He spent his childhood in the log-cottage where he
was born, and was dutiful to his mother, and helpful to her in many things,
assisting her much with his little hands, and more with his loving heart. In
this manner, from a happy yet often pensive child, he grew up to be a mild,
quiet, unobtrusive boy, and sun-browned with labor in the fields, but with
more intelligence brightening his aspect than is seen in many lads who have
been taught at famous schools. Yet Ernest had had no teacher, save only that
the Great Stone Face became one to him. When the toil of the day was over, he
would gaze at it for hours, until he began to imagine that those vast
features recognized him, and gave him a smile of kindness and encouragement,
responsive to his own look of veneration. We must not take upon us to affirm
that this was a mistake, although the Face may have looked no more kindly at
Ernest than at all the world besides. But the secret was that the boy's
tender and confiding simplicity discerned what other people could not see;
and thus the love, which was meant for all, became his peculiar portion.
About this time there went a
rumor throughout the valley, that the great man, foretold from ages long ago,
who was to bear a resemblance to the Great Stone Face, had appeared at last.
It seems that, many years before, a young man had migrated from the valley
and settled at a distant seaport, where, after getting together a little
money, he had set up as a shopkeeper. His name--but I could never learn
whether it was his real one, or a nickname that had grown out of his habits
and success in life--was Gathergold. Being shrewd and active, and endowed by
Providence with that inscrutable faculty which develops itself in what the
world calls luck, he became an exceedingly rich merchant, and owner of a whole
fleet of bulky-bottomed ships. All the countries of the globe appeared to
join hands for the mere purpose of adding heap after heap to the mountainous
accumulation of this one man's wealth. The cold regions of the north, almost
within the gloom and shadow of the Arctic Circle, sent him their tribute in
the shape of furs; hot Africa sifted for him the golden sands of her rivers,
and gathered up the ivory tusks of her great elephants out of the forests;
the East came bringing him the rich shawls, and spices, and teas, and the
effulgence of diamonds, and the gleaming purity of large pearls. The ocean,
not to be behindhand with the earth, yielded up her mighty whales, that Mr.
Gathergold might sell their oil, and make a profit of it. Be the original
commodity what it might, it was gold within his grasp. It might be said of
him, as of Midas in the fable, that whatever he touched with his finger
immediately glistened, and grew yellow, and was changed at once into sterling
metal, or, which suited him still better, into piles of coin. And, when Mr.
Gathergold had become so very rich that it would have taken him a hundred
years only to count his wealth, he bethought himself of his native valley,
and resolved to go back thither, and end his days where he was born. With
this purpose in view, he sent a skillful architect to build him such a palace
as should be fit for a man of his vast wealth to live in.
As I have said above, it had
already been rumored in the valley that Mr. Gathergold had turned out to be
the prophetic personage so long and vainly looked for, and that his visage
was the perfect and undeniable similitude of the Great Stone Face. People
were the more ready to believe that this must needs be the fact, when they
beheld the splendid edifice that rose, as if by enchantment, on the site of
his father's old weatherbeaten farm-house. The exterior was of marble, so
dazzlingly white that it seemed as though the whole structure might melt away
in the sunshine, like those humbler ones which Mr. Gathergold, in his young
play-days, before his fingers were gifted with the touch of transmutation,
had been accustomed to build of snow. It had a richly ornamented portico,
supported by tall pillars, beneath which was a lofty door, studded with
silver knobs, and made of a kind of variegated wood that had been brought
from beyond the sea. The windows, from the floor to the ceiling of each
stately apartment, were composed, respectively, of but one enormous pane of
glass, so transparently pure that it was said to be a finer medium than even
the vacant atmosphere. Hardly anybody had been permitted to see the interior
of this palace; but it was reported, and with good semblance of truth, to be
far more gorgeous than the outside, insomuch that whatever was iron or brass
in other houses was silver or gold in this; and Mr. Gathergold's bedchamber,
especially, made such a glittering appearance that no ordinary man would have
been able to close his eyes there. But, on the other hand, Mr. Gathergold was
now so inured to wealth, that perhaps he could not have closed his eyes
unless where the gleam of it was certain to find its way beneath his eyelids.
In due time, the mansion was
finished; next came the upholsterers, with magnificent furniture; then, a
whole troop of black and white servants, the harbingers of Mr. Gathergold,
who, in his own majestic person, was expected to arrive at sunset. Our friend
Ernest, meanwhile, had been deeply stirred by the idea that the great man,
the noble man, the man of prophecy, after so many ages of delay, was at
length to be made manifest to his native valley. He knew, boy as he was, that
there were a thousand ways in which Mr. Gathergold, with his vast wealth,
might transform himself into an angel of beneficence, and assume a control
over human affairs as wide and benignant as the smile of the Great Stone
Face. Full of faith and hope, Ernest doubted not that what the people said
was true, and that now he was to behold the living likeness of those wondrous
features on the mountain-side. While the boy was still gazing up the valley,
and fancying, as he always did, that the Great Stone Face returned his gaze
and looked kindly at him, the rumbling of wheels was heard, approaching
swiftly along the winding road.
"Here he comes!"
cried a group of people who were assembled to witness the arrival. "Here
comes the great Mr. Gathergold!"
A carriage, drawn by four
horses, dashed round the turn of the road. Within it, thrust partly out of
the window, appeared the physiognomy of the old man, with a skin as yellow as
if his own Midas-hand had transmuted it. He had a low forehead, small, sharp
eyes, puckered about with innumerable wrinkles, and very thin lips, which he
made still thinner by pressing them forcibly together.
"The very image of the
Great Stone Face!" shouted the people. "Sure enough, the old
prophecy is true; and here we have the great man come, at last!"
And, what greatly perplexed
Ernest, they seemed actually to believe that here was the likeness which they
spoke of. By the roadside there chanced to be an old beggar-woman and two
little beggar-children, stragglers from some far-off region, who, as the
carriage rolled onward, held out their hands and lifted up their doleful
voices, most piteously beseeching charity. A yellow claw--the very same that
had clawed together so much wealth--poked itself out of the coach-window, and
dropt some copper coins upon the ground; so that, though the great man's name
seems to have been Gathergold, he might just as suitably have been nicknamed
Scattercopper. Still, nevertheless, with an earnest shout, and evidently with
as much good faith as ever, the people bellowed, "He is the very image
of the Great Stone Face!"
But Ernest turned sadly from
the wrinkled shrewdness of that sordid visage, and gazed up the valley,
where, amid a gathering mist, gilded by the last sunbeams, he could still
distinguish those glorious features which had impressed themselves into his
soul. Their aspect cheered him. What did the benign lips seem to say?
"He will come! Fear
not, Ernest; the man will come!"
The years went on, and
Ernest ceased to be a boy. He had grown to be a young man now. He attracted
little notice from the other inhabitants of the valley; for they saw nothing
remarkable in his way of life save that, when the labor of the day was over,
he still loved to go apart and gaze and meditate upon the Great Stone Face.
According to their idea of the matter, it was a folly, indeed, but
pardonable, inasmuch as Ernest was industrious, kind, and neighborly, and
neglected no duty for the sake of indulging this idle habit. They knew not
that the Great Stone Face had become a teacher to him, and that the sentiment
which was expressed in it would enlarge the young man's heart, and fill it
with wider and deeper sympathies than other hearts. They knew not that thence
would come a better wisdom than could be learned from books, and a better
life than could be moulded on the defaced example of other human lives.
Neither did Ernest know that the thoughts and affections which came to him so
naturally, in the fields and at the fireside, and wherever he communed with
himself, were of a higher tone than those which all men shared with him. A
simple soul,--simple as when his mother first taught him the old
prophecy,--he beheld the marvellous features beaming adown the valley, and
still wondered that their human counterpart was so long in making his
appearance.
By this time poor Mr.
Gathergold was dead and buried; and the oddest part of the matter was, that
his wealth, which was the body and spirit of his existence, had disappeared
before his death, leaving nothing of him but a living skeleton, covered over
with a wrinkled yellow skin. Since the melting away of his gold, it had been
very generally conceded that there was no such striking resemblance, after
all, betwixt the ignoble features of the ruined merchant and that majestic
face upon the mountain-side. So the people ceased to honor him during his
lifetime, and quietly consigned him to forgetfulness after his decease. Once
in a while, it is true, his memory was brought up in connection with the
magnificent palace which he had built, and which had long ago been turned
into a hotel for the accommodation of strangers, multitudes of whom came,
every summer, to visit that famous natural curiosity, the Great Stone Face.
Thus, Mr. Gathergold being discredited and thrown into the shade, the man of
prophecy was yet to come.
It so happened that a
native-born son of the valley, many years before, had enlisted as a soldier,
and, after a great deal of hard fighting, had now become an illustrious
commander. Whatever he may be called in history, he was known in camps and on
the battle-field under the nickname of Old Blood-and-Thunder. This war-worn
veteran being now infirm with age and wounds, and weary of the turmoil of a
military life, and of the roll of the drum and the clangor of the trumpet,
that had so long been ringing in his ears, had lately signified a purpose of
returning to his native valley, hoping to find repose where he remembered to
have left it. The inhabitants, his old neighbors and their grown-up children,
were resolved to welcome the renowned warrior with a salute of cannon and a
public dinner; and all the more enthusiastically, it being affirmed that now,
at last, the likeness of the Great Stone Face had actually appeared. An
aid-de-camp of Old Blood-and-Thunder, travelling through the valley, was said
to have been struck with the resemblance. Moreover the schoolmates and early
acquaintances of the general were ready to testify, on oath, that, to the
best of their recollection, the aforesaid general had been exceedingly like
the majestic image, even when a boy, only the idea had never occurred to them
at that period. Great, therefore, was the excitement throughout the valley;
and many people, who had never once thought of glancing at the Great Stone
Face for years before, now spent their time in gazing at it, for the sake of
knowing exactly how General Blood-and-Thunder looked.
On the day of the great
festival, Ernest, with all the other people of the valley, left their work,
and proceeded to the spot where the sylvan banquet was prepared. As he
approached, the loud voice of the Rev. Dr. Battleblast was heard, beseeching
a blessing on the good things set before them, and on the distinguished
friend of peace in whose honor they were assembled. The tables were arranged
in a cleared space of the woods, shut in by the surrounding trees, except
where a vista opened eastward, and afforded a distant view of the Great Stone
Face. Over the general's chair, which was a relic from the home of
Washington, there was an arch of verdant boughs, with the laurel profusely
intermixed, and surmounted by his country's banner, beneath which he had won
his victories. Our friend Ernest raised himself on his tiptoes, in hopes to
get a glimpse of the celebrated guest; but there was a mighty crowd about the
tables anxious to hear the toasts and speeches, and to catch any word that
might fall from the general in reply; and a volunteer company, doing duty as
a guard, pricked ruthlessly with their bayonets at any particularly quiet
person among the throng. So Ernest, being of an unobtrusive character, was
thrust quite into the background, where he could see no more of Old
Blood-and-Thunder's physiognomy than if it had been still blazing on the
battle-field. To console himself, he turned towards the Great Stone Face,
which, like a faithful and long remembered friend, looked back and smiled
upon him through the vista of the forest. Meantime, however, he could
overhear the remarks of various individuals, who were comparing the features
of the hero with the face on the distant mountain-side.
" 'Tis the same face,
to a hair!" cried one man, cutting a caper for joy.
"Wonderfully like,
that's a fact!" responded another.
"Like! why, I call it
Old Blood-and-Thunder himself, in a monstrous looking-glass!" cried a
third. "And why not? He's the greatest man of this or any other age,
beyond a doubt."
And then all three of the
speakers gave a great shout, which communicated electricity to the crowd, and
called forth a roar from a thousand voices, that went reverberating for miles
among the mountains, until you might have supposed that the Great Stone Face
had poured its thunderbreath into the cry. All these comments, and this vast
enthusiasm, served the more to interest our friend; nor did he think of
questioning that now, at length, the mountain-visage had found its human
counterpart. It is true, Ernest had imagined that this long-looked-for
personage would appear in the character of a man of peace, uttering wisdom,
and doing good, and making people happy. But, taking an habitual breadth of
view, with all his simplicity, he contended that Providence should choose its
own method of blessing mankind, and could conceive that this great end might
be effected even by a warrior and a bloody sword, should inscrutable wisdom
see fit to order matters so.
"The general! the
general!" was now the cry. "Hush! silence! Old Blood-and-Thunder's
going to make a speech."
Even so; for, the cloth
being removed, the general's health
had been drunk, amid shouts of applause, and he now stood upon his feet to
thank the company. Ernest saw him. There he was, over the shoulders of the
crowd, from the two glittering epaulets and embroidered collar upward,
beneath the arch of green boughs with intertwined laurel, and the banner
drooping as if to shade his brow! And there, too, visible in the same glance,
through the vista of the forest, appeared the Great Stone Face! And was
there, indeed, such a resemblance as the crowd had testified? Alas, Ernest
could not recognize it! He beheld a war-worn and weatherbeaten countenance,
full of energy, and expressive of an iron will; but the gentle wisdom, the
deep, broad, tender sympathies, were altogether wanting in Old Blood-and-Thunder's
visage; and even if the Great Stone Face had assumed his look of stern
command, the milder traits would still have tempered it.
"This is not the man of
prophecy," sighed Ernest to himself, as he made his way out of the
throng. "And must the world wait longer yet?"
The mists had congregated
about the distant mountain-side, and there were seen the grand and awful
features of the Great Stone Face, awful but benignant, as if a mighty angel
were sitting among the hills, and enrobing himself in a cloud-vesture of gold
and purple. As he looked, Ernest could hardly believe but that a smile beamed
over the whole visage, with a radiance still brightening, although without
motion of the lips. It was probably the effect of the western sunshine,
melting through the thinly diffused vapors that had swept between him and the
object that he gazed at. But--as it always did--the aspect of his marvellous
friend made Ernest as hopeful as if he had never hoped in vain.
"Fear not,
Ernest," said his heart, even as if the Great Face were whispering
him,--fear not, Ernest; he will come."
More years sped swiftly and
tranquilly away. Ernest still dwelt in his native valley, and was now a man
of middle age. By imperceptible degrees, he had become known among the
people. Now, as heretofore, he labored for his bread, and was the same
simple-hearted man that he had always been. But he had thought and felt so
much, he had given so many of the best hours of his life to unworldly hopes
for some great good to mankind, that it seemed as though he had been talking
with the angels, and had imbibed a portion of their wisdom unawares. It was
visible in the calm and well-considered beneficence of his daily life, the
quiet stream of which had made a wide green margin all along its course. Not a
day passed by, that the world was not the better because this man, humble as
he was, had lived. He never stepped aside from his own path, yet would always
reach a blessing to his neighbor. Almost involuntarily too, he had become a
preacher. The pure and high simplicity of his thought, which, as one of its
manifestations, took shape in the good deeds that dropped silently from his
hand, flowed also forth in speech. He uttered truths that wrought upon and
moulded the lives of those who heard him. His auditors, it may be, never
suspected that Ernest, their own neighbor and familiar friend, was more than
an ordinary man; least of all did Ernest himself suspect it; but, inevitably
as the murmur of a rivulet, came thoughts out of his mouth that no other
human lips had spoken.
When the people's minds had
had a little time to cool, they were ready enough to acknowledge their
mistake in imagining a similarity between General Blood-and-Thunder's
truculent physiognomy and the benign visage on the mountain-side. But now,
again, there were reports and many paragraphs in the newspapers, affirming
that the likeness of the Great Stone Face had appeared upon the broad
shoulders of a certain eminent statesman. He, like Mr. Gathergold and Old
Blood-and-Thunder, was a native of the valley, but had left it in his early
days, and taken up the trades of law and politics. Instead of the rich man's
wealth and the warrior's sword, he had but a tongue, and it was mightier than
both together. So wonderfully eloquent was he, that whatever he might choose
to say, his auditors had no choice but to believe him; wrong looked like
right, and right like wrong; for when it pleased him, he could make a kind of
illuminated fog with his mere breath, and obscure the natural daylight with
it. His tongue, indeed, was a magic instrument: sometimes it rumbled like the
thunder; sometimes it warbled like the sweetest music. It was the blast of
war, the song of peace; and it seemed to have a heart in it, when there was
no such matter. In good truth, he was a wondrous man; and when his tongue had
acquired him all other imaginable success,--when it had been heard in halls
of state, and in the courts of princes and potentates,--after it had made him
known all over the world, even as a voice crying from shore to shore,--it
finally persuaded his countrymen to select him for the Presidency. Before
this time,--indeed, as soon as he began to grow celebrated,--his admirers had
found out the resemblance between him and the Great Stone Face; and so much
were they struck by it, that throughout the country this distinguished
gentleman was known by the name of Old Stony Phiz. The phrase was considered
as giving a highly favorable aspect to his political prospects; for, as is
likewise the case with the Popedom, nobody ever becomes President without
taking a name other than his own.
While his friends were doing
their best to make him President, Old Stony Phiz, as he was called, set out
on a visit to the valley where he was born. Of course, he had no other object
than to shake hands with his fellow-citizens and neither thought nor cared
about any effect which his progress through the country might have upon the
election. Magnificent preparations were made to receive the illustrious
statesman; a cavalcade of horsemen set forth to meet him at the boundary line
of the State, and all the people left their business and gathered along the
wayside to see him pass. Among these was Ernest. Though more than once
disappointed, as we have seen, he had such a hopeful and confiding nature,
that he was always ready to believe in whatever seemed beautiful and good. He
kept his heart continually open, and thus was sure to catch the blessing from
on high when it should come. So now again, as buoyantly as ever, he went
forth to behold the likeness of the Great Stone Face.
The cavalcade came prancing
along the road, with a great clattering of hoofs and a mighty cloud of dust,
which rose up so dense and high that the visage of the mountain-side was
completely hidden from Ernest's eyes. All the great men of the neighborhood were
there on horseback; militia officers, in uniform; the member of Congress; the
sheriff of the county; the editors of newspapers; and many a farmer, too, had
mounted his patient steed, with his Sunday coat upon his back. It really was
a very brilliant spectacle, especially as there were numerous banners
flaunting over the cavalcade, on some of which were gorgeous portraits of the
illustrious statesman and the Great Stone Face, smiling familiarly at one
another, like two brothers. If the pictures were to be trusted, the mutual
resemblance, it must be confessed, was marvelous. We must not forget to
mention that there was a band of music, which made the echoes of the
mountains ring and reverberate with the loud triumph of its strains; so that
airy and soul-thrilling melodies broke out among all the heights and hollows,
as if every nook of his native valley had found a voice, to welcome the
distinguished guest. But the grandest effect was when the far-off mountain
precipice flung back the music; for then the Great Stone Face itself seemed
to be swelling the triumphant chorus, in acknowledgment that, at length, the
man of prophecy was come.
All this while the people
were throwing up their hats and shouting with enthusiasm so contagious that
the heart of Ernest kindled up, and he likewise threw up his hat, and
shouted, as loudly as the loudest, "Huzza for the great man! Huzza for
Old Stony Phiz!" But as yet he had not seen him.
"Here he is, now!"
cried those who stood near Ernest. "There! There! Look at Old Stony Phiz
and then at the Old Man of the Mountain, and see if they are not as like as
two twin-brothers!"
In the midst of all this
gallant array came an open barouche, drawn by four white horses; and in the
barouche, with his massive head uncovered, sat the illustrious statesman, Old
Stony Phiz himself.
"Confess it," said
one of Ernest's neighbors to him, "the Great Stone Face has met its
match at last!"
Now, it must be owned that,
at his first glimpse of the countenance which was bowing and smiling from the
barouche, Ernest did fancy that there was a resemblance between it and the
old familiar face upon the mountain-side. The brow, with its massive depth
and loftiness, and all the other features, indeed, were boldly and strongly
hewn, as if in emulation of a more than heroic, of a Titanic model. But the
sublimity and stateliness, the grand expression of a divine sympathy, that
illuminated the mountain visage and etherealized its ponderous granite
substance into spirit, might here be sought in vain. Something had been
originally left out, or had departed. And therefore the marvellously gifted
statesman had always a weary gloom in the deep caverns of his eyes, as of a
child that has outgrown its playthings or a man of mighty faculties and
little aims, whose life, with all its high performances, was vague and empty,
because no high purpose had endowed it with reality.
Still, Ernest's neighbor was
thrusting his elbow into his side, and pressing him for an answer.
"Confess! confess! Is
not he the very picture of your Old Man of the Mountain?"
"No!" said Ernest
bluntly, "I see little or no likeness."
"Then so much the worse
for the Great Stone Face!" answered his neighbor; and again he set up a
shout for Old Stony Phiz.
But Ernest turned away,
melancholy, and almost despondent: for this was the saddest of his
disappointments, to behold a man who might have fulfilled the prophecy, and
had not willed to do so. Meantime, the cavalcade, the banners, the music, and
the barouches swept past him, with the vociferous crowd in the rear, leaving
the dust to settle down, and the Great Stone Face to be revealed again, with
the grandeur that it had worn for untold centuries.
"Lo, here I am,
Ernest!" the benign lips seemed to say. "I have waited longer than
thou, and am not yet weary. Fear not; the man will come."
The years hurried onward,
treading in their haste on one another's heels. And now they began to bring
white hairs, and scatter them over the head of Ernest; they made reverend wrinkles
across his forehead, and furrows in his cheeks. He was an aged man. But not
in vain had he grown old: more than the white hairs on his head were the sage
thoughts in his mind; his wrinkles and furrows were inscriptions that Time
had graved, and in which he had written legends of wisdom that had been
tested by the tenor of a life. And Ernest had ceased to be obscure. Unsought
for, undesired, had come the fame which so many seek, and made him known in
the great world, beyond the limits of the valley in which he had dwelt so
quietly. College professors, and even the active men of cities, came from far
to see and converse with Ernest; for the report had gone abroad that this
simple husbandman had ideas unlike those of other men, not gained from books,
but of a higher tone,--a tranquil and familiar majesty, as if he had been
talking with the angels as his daily friends. Whether it were sage,
statesman, or philanthropist, Ernest received these visitors with the gentle
sincerity that had characterized him from boyhood, and spoke freely with them
of whatever came uppermost, or lay deepest in his heart or their own. While
they talked together, his face would kindle, unawares, and shine upon them,
as with a mild evening light. Pensive with the fulness of such discourse, his
guests took leave and went their way; and passing up the valley, paused to
look at the Great Stone Face, imagining that they had seen its likeness in a
human countenance, but could not remember where.
While Ernest had been
growing up and growing old, a bountiful Providence had granted a new poet to
this earth. He likewise, was a native of the valley, but had spent the
greater part of his life at a distance from that romantic region, pouring out
his sweet music amid the bustle and din of cities. Often, however, did the
mountains which had been familiar to him in his childhood lift their snowy
peaks into the clear atmosphere of his poetry. Neither was the Great Stone
Face forgotten, for the poet had celebrated it in an ode, which was grand
enough to have been uttered by its own majestic lips. This man of genius, we
may say, had come down from heaven with wonderful endowments. If he sang of a
mountain, the eyes of all mankind beheld a mightier grandeur reposing on its
breast, or soaring to its summit, than had before been seen there. If his
theme were a lovely lake, a celestial smile had now been thrown over it, to
gleam forever on its surface. If it were the vast old sea, even the deep
immensity of its dread bosom seemed to swell the higher, as if moved by the
emotions of the song. Thus the world assumed another and a better aspect from
the hour that the poet blessed it with his happy eyes. The Creator had
bestowed him, as the last best touch to his own handiwork. Creation was not
finished till the poet came to interpret, and so complete it.
The effect was no less high
and beautiful, when his human brethren were the subject of his verse. The man
or woman, sordid with the common dust of life, who crossed his daily path,
and the little child who played in it, were glorified if he beheld them in
his mood of poetic faith. He showed the golden links of the great chain that
intertwined them with an angelic kindred; he brought out the hidden traits of
a celestial birth that made them worthy of such kin. Some, indeed, there
were, who thought to show the soundness of their judgment by affirming that
all the beauty and dignity of the natural world existed only in the poet's
fancy. Let such men speak for themselves, who undoubtedly appear to have been
spawned forth by Nature with a contemptuous bitterness; she having plastered
them up out of her refuse stuff, after all the swine were made. As respects
all things else, the poet's ideal was the truest truth.
The songs of this poet found
their way to Ernest. He read them after his customary toil, seated on the
bench before his cottage-door, where for such a length of time he had filled
his repose with thought, by gazing at the Great Stone Face. And now as he
read stanzas that caused the soul to thrill within him, he lifted his eyes to
the vast countenance beaming on him so benignantly.
"O majestic
friend," he murmured, addressing the Great Stone Face, "is not this
man worthy to resemble thee?"
The Face seemed to smile,
but answered not a word.
Now it happened that the poet,
though he dwelt so far away, had not only heard of Ernest, but had meditated
much upon his character, until he deemed nothing so desirable as to meet this
man, whose untaught wisdom walked hand in hand with the noble simplicity of
his life. One summer morning, therefore, he took passage by the railroad,
and, in the decline of the afternoon, alighted from the cars at no great
distance from Ernest's cottage. The great hotel, which had formerly been the
palace of Mr. Gathergold, was close at hand, but the poet, with his
carpet-bag on his arm, inquired at once where Ernest dwelt, and was resolved
to be accepted as his guest.
Approaching the door, he
there found the good old man, holding a volume in his hand, which alternately
he read, and then, with a finger between the leaves, looked lovingly at the
Great Stone Face.
"Good evening,"
said the poet. "Can you give a traveller a night's lodging?"
"Willingly,"
answered Ernest; and then he added, smiling, "Methinks I never saw the
Great Stone Face look so hospitably at a stranger."
The poet sat down on the
bench beside him, and he and Ernest talked together. Often had the poet held
intercourse with the wittiest and the wisest, but never before with a man
like Ernest, whose thoughts and feelings gushed up with such a natural
freedom, and who made great truths so familiar by his simple utterance of
them. Angels, as had been so often said, seemed to have wrought with him at
his labor in the fields; angels seemed to have sat with him by the fireside;
and, dwelling with angels as friend with friends, he had imbibed the
sublimity of their ideas, and imbued it with the sweet and lowly charm of
household words. So thought the poet. And Ernest, on the other hand, was
moved and agitated by the living images which the poet flung out of his mind,
and which peopled all the air about the cottage-door with shapes of beauty,
both gay and pensive. The sympathies of these two men instructed them with a
profounder sense than either could have attained alone. Their minds accorded
into one strain, and made delightful music which neither of them could have
claimed as all his own, nor distinguished his own share from the other's.
They led one another, as it were, into a high pavilion of their thoughts, so
remote, and hitherto so dim, that they had never entered it before, and so
beautiful that they desired to be there always.
As Ernest listened to the
poet, he imagined that the Great Stone Face was bending forward to listen
too. He gazed earnestly into the poet's glowing eyes.
"Who are you, my
strangely gifted guest?" he said. The poet laid his finger on the volume
that Ernest had been reading. "You have read these poems," said he.
"You know me, then,--for I wrote them."
Again, and still more
earnestly than before, Ernest examined the poet's features; then turned
towards the Great Stone Face; then back, with an uncertain aspect, to his
guest. But his countenance fell; he shook his head, and sighed.
"Wherefore are you
sad?" inquired the poet.
"Because," replied
Ernest, "all through life I have awaited the fulfilment of a prophecy;
and, when I read these poems, I hoped that it might be fulfilled in
you."
"You hoped,"
answered the poet, faintly smiling, "to find in me the likeness of the
Great Stone Face. And you are disappointed, as formerly with Mr. Gathergold,
and Old Blood-and-Thunder, and Old Stony Phiz. Yes, Ernest, it is my doom.
You must add my name to the illustrious three, and record another failure of
your hopes. For--in shame and sadness do I speak it, Ernest--I am not worthy
to be typified by yonder benign and majestic image."
"And why?" asked
Ernest. He pointed to the volume. "Are not those thoughts divine?"
"They have a strain of
the Divinity," replied the poet. "You can hear in them the far-off
echo of a heavenly song. But my life, dear Ernest, has not corresponded with
my thought. I have had grand dreams, but they have been only dreams, because
I have lived--and that, too, by my own choice--among poor and mean realities.
Sometimes even--shall I dare to say it?--I lack faith in the grandeur, the
beauty, and the goodness, which my own words are said to have made more
evident in nature and in human life. Why, then, pure seeker of the good and
true, shouldst thou hope to find me, in yonder image of the divine?"
The poet spoke sadly, and
his eyes were dim with tears. So, likewise, were those of Ernest.
At the hour of sunset, as
had long been his frequent custom, Ernest was to discourse to an assemblage
of the neighboring inhabitants in the open air. He and the poet, arm in arm,
still talking together as they went along, proceeded to the spot. It was a
small nook among the hills, with a gray precipice behind, the stern front of
which was relieved by the pleasant foliage of many creeping plants that made
a tapestry for the naked rock, by hanging their festoons from all its rugged
angles. At a small elevation above the ground, set in a rich framework of
verdure, there appeared a niche, spacious enough to admit a human figure,
with freedom for such gestures as spontaneously accompany earnest thought and
genuine emotion. Into this natural pulpit Ernest ascended, and threw a look
of familiar kindness around upon his audience. They stood, or sat, or
reclined upon the grass, as seemed good to each, with the departing sunshine
falling obliquely over them, and mingling its subdued cheerfulness with the
solemnity of a grove of ancient trees, beneath and amid the boughs of which
the golden rays were constrained to pass. In another direction was seen the Great
Stone Face, with the same cheer, combined with the same solemnity, in its
benignant aspect.
Ernest began to speak,
giving to the people of what was in his heart and mind. His words had power,
because they accorded with his thoughts; and his thoughts had reality and
depth, because they harmonized with the life which he had always lived. It
was not mere breath that this preacher uttered; they were the words of life,
because a life of good deeds and holy love was melted into them. Pearls, pure
and rich, had been dissolved into this precious draught. The poet, as he
listened, felt that the being and character of Ernest were a nobler strain of
poetry than he had ever written. His eyes glistening with tears, he gazed
reverentially at the venerable man, and said within himself that never was
there an aspect so worthy of a prophet and a sage as that mild, sweet,
thoughtful countenance, with the glory of white hair diffused about it. At a
distance, but distinctly to be seen, high up in the golden light of the setting
sun, appeared the Great Stone Face, with hoary mists around it, like the
white hairs around the brow of Ernest. Its look of grand beneficence seemed
to embrace the world.
At that moment, in sympathy
with a thought which he was about to utter, the face of Ernest assumed a
grandeur of expression, so imbued with benevolence, that the poet, by an
irresistible impulse, threw his arms aloft and shouted,"Behold! Behold!
Ernest is himself the likeness of the Great Stone Face!"
Then all the people looked,
and saw that what the deep-sighted poet said was true. The prophecy was
fulfilled. But Ernest, having finished what he had to say, took the poet's
arm, and walked slowly homeward, still hoping that some wiser and better man
than himself would by and by appear, bearing a resemblance to the GREAT STONE
FACE.
|
ΤΟ
ΜΕΓΑΛΟ ΠΕΤΡΙΝΟ ΠΡΟΣΩΠΟ
Απόδοση:
Βασίλης Κ. Μηλίτσης
Ένα απόγευμα καθώς ο ήλιος έπαιρνε να βασιλέψει, μια μητέρα με το μικρό
της παιδί κάθονταν στην πόρτα του αγροτόσπιτού τους και συζητούσαν για το
Μεγάλο Πέτρινο Πρόσωπο. Το μόνο που είχαν να κάνουν ήταν να σηκώσουν τα μάτια
τους, και αυτό φαινόταν καθαρά, αν και μίλια μακριά, με το φως του ήλιου να
λαμποκοπάει πάνω σ’ όλα του τα χαρακτηριστικά.
Και τι ήταν το Μεγάλο Πέτρινο Πρόσωπο;
Χωμένη σαν σε αγκαλιά ανάμεσα σε μια οικογένεια ψηλών βουνών, υπήρχε
μια κοιλάδα τόσο απλόχωρη που χωρούσε πολλές χιλιάδες κατοίκους. Μερικοί απ’
αυτούς τους καλούς ανθρώπους κατοικούσαν σε ξύλινες καλύβες,
περιτριγυρισμένες από τον μαύρο δρυμώνα και κτισμένες πάνω στις απότομες και
δύσβατες πλαγιές. Άλλοι όμως είχαν τα νοικοκυριά τους σε άνετα αγροτόσπιτα,
και καλλιεργούσαν το πλούσιο χώμα της γης πάνω σε ευκολοδιάβατες πλαγιές ή σε
επίπεδες επιφάνειες της κοιλάδας. Άλλοι πάλι ήταν συγκεντρωμένοι σε πολυάριθμα
χωριά, όπου κάποιο χειμαρρώδες, ορεινό ποταμάκι, κατρακυλώντας τα νερά του
από τις πηγές του πάνω στην ψηλότερη ορεινή περιοχή, αιχμαλωτιζόταν και
τιθασευόταν από την ανθρώπινη εφευρετικότητα, και αναγκαζόταν να κινεί τα
μηχανήματα εκκοκκιστηρίων βαμβακιού. Οι κάτοικοι αυτής της κοιλάδας, εν
ολίγοις, ήταν πολλοί και ποικίλοι, ζώντας ο καθένας τον δικό του τρόπο ζωής.
Αλλά όλοι τους, μικροί και μεγάλοι, ήταν λίγο πολύ εξοικειωμένοι με το Μεγάλο
Πέτρινο Πρόσωπο, αν και ορισμένοι κατείχαν το χάρισμα να διακρίνουν αυτό το
επιβλητικό φυσικό φαινόμενο με περισσότερη τελειότητα από πολλούς γείτονές
τους.
Το Μεγάλο Πέτρινο Πρόσωπο λοιπόν ήταν έργο της Φύσεως, όταν αυτή κάποτε
βρέθηκε σε μια διάθεση μεγαλοπρεπούς παιδιάς, και έριξε μαζί κάτι τεράστια
βράχια στην κατακόρυφη πλευρά ενός βουνού, σε τρόπο ώστε, όταν τα έβλεπε
κανείς από μια κατάλληλη απόσταση να μοιάζουν ακριβώς με τα χαρακτηριστικά
ενός ανθρώπινου προσώπου. Ήταν ωσάν ένας θεόρατος γίγαντας ή Τιτάνας είχε
σμιλέψει το δικό του ομοίωμα πάνω στον γκρεμό. Φαινόταν καθαρά το ευρύ τόξο
του μετώπου, πάνω από τριάντα μέτρα ύψος. Τη μύτη με τη μακριά της ράχη, και
τα πελώρια χείλη, τα οποία αν θα μιλούσαν, θα έστελναν την εκκωφαντική τους βροντή
από τη μια μεριά της κοιλάδας στην άλλη. Είναι όμως αλήθεια πως εάν ο
παρατηρητής πλησίαζε πάρα πολύ κοντά, έχανε το περίγραμμα του γιγαντιαίου
προσώπου, και το μόνο που διέκρινε ήταν ένας σωρός από ογκώδεις και
τεράστιους βράχους, που ήταν σωριασμένοι ο ένας πάνω στον άλλο σε χαοτικά
συντρίμια. Ακολουθώντας όμως τα βήματά του προς τα εκεί απ’ όπου ήρθε, τα
εκπληκτικά χαρακτηριστικά γίνονταν ξανά ορατά. Και όσο πιο πολύ απομακρυνόταν
από τα βράχια, τόσο ευκρινέστερα φαινόταν το ανθρώπινο πρόσωπο, με άθικτη όλη
την αυθεντική του θεϊκή ομοιότητα, μέχρι που, καθώς γινόταν όλο και πιο
αμυδρό από την απόσταση και με τα σύννεφα και την αχλή των γύρω βουνών που με
δόξα το στεφάνωναν, το Μεγάλο Πέτρινο Πρόσωπο φαινόταν στ’ αλήθεια να είναι
ζωντανό.
Ήταν μια ευτυχής συγκυρία να μεγαλώνουν τα παιδιά και να γίνουν άντρες
ή γυναίκες με το Μεγάλο Πέτρινο Κεφάλι μπροστά στα μάτια τους, διότι όλα του
τα χαρακτηριστικά ήταν ευγενικά, η δε έκφρασή του ήταν μεγαλοπρεπής και
συνάμα γλυκιά, σαν να πήγαζε από τη θέρμη μιας απέραντης και ζεστής καρδιάς
που αγκάλιαζε στοργικά όλη την ανθρωπότητα και υπήρχε χώρος και για άλλους
πιο πολλούς. Ήταν σαν να διδασκόσουν και μόνο που το κοιτούσες. Σύμφωνα με
τις δοξασίες πολλών ανθρώπων, η κοιλάδα όφειλε πολλά για την ευφορία της σ’
αυτήν την καλοσυνάτη όψη που συνεχώς ακτινοβολούσε πάνω της, φωτίζοντας τα
σύννεφα και διαχέοντας την τρυφεράδα της στο φως του ήλιου.
Όπως αρχίσαμε να λέμε παραπάνω, μια μητέρα με το παιδάκι της κάθονταν
στο κατώφλι του αγροτόσπιτού τους ατενίζοντας το Μεγάλο Πέτρινο Κεφάλι και
μιλώντας γι’ αυτό. Το παιδάκι το έλεγαν Έρνεστ.
«Μητέρα», είπε το παιδί ενώ το γιγάντιο πρόσωπο του χαμογελούσε, «πολύ
θα ήθελα να μιλούσε, γιατί φαίνεται τόσο πολύ καλοσυνάτο που οπωσδήποτε η
φωνή του θα ήταν ευχάριστη. Εάν επρόκειτο να δω ένα άτομο με τέτοιο πρόσωπο,
θα το αγαπούσα πάρα πολύ».
«Αν τύχει ποτέ και επαληθευτεί μια παλιά προφητεία», αποκρίθηκε η μητέρα
του, «μπορεί να δούμε έναν άνθρωπο, κάποια φορά, με ακριβώς ένα τέτοιο
πρόσωπο».
«Ποια προφητεία εννοείς, αγαπημένη μου μητέρα;» ρώτησε με έντονη
προσδοκία ο Έρνεστ. «Σε παρακαλώ, πες μου γι’ αυτήν!»
Η μητέρα του τού είπε μια ιστορία που της είχε διηγηθεί η δική της
μητέρα όταν ήταν νεότερη από τον Έρνεστ: μια ιστορία όχι για τα περασμένα,
αλλά για τα μελλούμενα. Μια ιστορία όμως τόσο πολύ παλιά που ακόμη και οι
Ινδιάνοι, οι οποίοι κατοικούσαν στην κοιλάδα σε προηγούμενους χρόνους, την
είχαν ακούσει από τους προγόνους τους, και σ’ αυτούς, όπως ισχυρίζονταν, την
είχαν μουρμουρίσει οι χείμαρροι των βουνών, και την είχε ψιθυρίσει ο άνεμος
θροΐζοντας μέσα απ’ τις κορφές των δέντρων. Η ερμηνεία της ιστορίας ήταν πως
μια μελλοντική μέρα θα γεννηθεί στη γύρω περιοχή ένα παιδί, που θα
προορίζεται να γίνει η σπουδαιότερη και ευγενέστερη προσωπικότητα, και που η
μορφή του όταν γίνει άντρας θα φέρει την ακριβή ομοιότητα με αυτήν του
Μεγάλου Πέτρινου Προσώπου. Και δεν ήταν λίγοι αυτοί, συντηρητικοί και προοδευτικοί
συγχρόνως, που με ένθερμες ελπίδες συνέχιζαν να έχουν στην καρδιά τους μια
διαρκή πίστη σ’ αυτήν την παλιά προφητεία. Άλλοι όμως, που είχαν βγει στον
κόσμο παραέξω και έγιναν κοσμοπολίτες, αφού φύλαξαν και περίμεναν, στο τέλος
κουράστηκαν που δεν αντίκρισαν τέτοιον άνθρωπο και ούτε κανείς δεν
αποδείχτηκε πολύ πιο σπουδαίος και ευγενής από τον γείτονά του. Κι έτσι
κατέληξαν να πιστεύουν πως η προφητεία δεν ήταν τίποτε παρά ένα παραμύθι για
να περνάει η ώρα. Εν πάση περιπτώσει, ο σπουδαίος άνθρωπος της προφητείας δεν
είχε εμφανιστεί ακόμη.
«Ο μητέρα, αγαπημένη μου μητέρα!» αναφώνησε ο Έρνεστ χτυπώντας τα χέρια
πάνω απ’ το κεφάλι του. «Πολύ το ελπίζω, να ζήσω και να τον δω!»
Η μητέρα του, μια στοργική και στοχαστική γυναίκα, ένιωσε πως θα ήταν
φρονιμότερο να μην αποθαρρύνει τις γενναιόδωρες ελπίδες του μικρού της
αγοριού. Κι έτσι αρκέστηκε μόνο να του πει: «Πιθανόν να γίνει».
Και ο Έρνεστ ποτέ δεν ξέχασε την ιστορία που του είπε η μητέρα του.
Ήταν πάντα στο νου του κάθε φορά που κοίταζε το Μεγάλο Πέτρινο Πρόσωπο. Πέρασε
την παιδική του ηλικία στο ξύλινο αγροτόσπιτο που γεννήθηκε, ήταν υπάκουος στη
μητέρα του και τη βοηθούσε σε πολλά πράγματα με τα μικρά του χέρια, αλλά
περισσότερο με τη στοργική του καρδιά. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, από ένα
χαρούμενο αλλά συχνά στοχαστικό μικρό παιδί, έγινε ένα πράο, ήσυχο και σεμνό
αγόρι, ηλιοκαμένο από τις αγροτικές εργασίες, αλλά με περισσότερη ευφυΐα να
λάμπει στο πρόσωπό του από όση έδειχναν πολλά αγόρια που είχαν φοιτήσει σε
ονομαστά σχολεία. Κι όμως ο Έρνεστ δεν είχε κανέναν δάσκαλο παρά μόνο το
Μεγάλο Πέτρινο Πρόσωπο, που είχε γίνει εκείνο ο δάσκαλός του. Όταν τελείωνε ο
μόχθος της ημέρας, το παρακολουθούσε για ώρες μέχρι που άρχιζε να φαντάζεται
ότι εκείνα τα τεράστια χαρακτηριστικά τον αναγνώριζαν και του χαμογελούσαν
καλοσυνάτα και ενθαρρυντικά, ανταποκρινόμενα στο γεμάτο σεβασμό βλέμμα του.
Εμείς πάντως δεν παίρνουμε την ευθύνη να επιβεβαιώσουμε ότι αυτό δεν ήταν
παρά ένα τυχαίο συμβάν, αν και το πρόσωπο δεν έριχνε πιο καλοσυνάτο βλέμμα
στον Έρνεστ από όσο στον υπόλοιπο κόσμο. Το μυστικό όμως ήταν πως η τρυφερή
και αξιόπιστη απλότητα του αγοριού διέκρινε αυτό που δεν μπορούσαν να δουν οι
άλλοι. Κι έτσι η αγάπη, που προοριζόταν για όλους, κατά περίργο τρόπο επικεντρωνόταν
πάνω του.
Κατά τον καιρό εκείνο κυκλοφόρησε η φήμη στην κοιλάδα ότι ο σπουδαίος
άντρας, σύμφωνα με την παμπάλαια προφητεία, ο οποίος θα είχε την ομοιότητα με
το Μεγάλο Πέτρινο Πρόσωπο, εμφανίστηκε επιτέλους. Φαίνεται ότι, πριν από
πολλά χρόνια, ένας νεαρός άντρας είχε φύγει από την κοιλάδα και εγκαταστάθηκε
σε ένα μακρινό λιμάνι, όπου αφού έβγαλε μερικά λεφτά, άνοιξε ένα κατάστημα.
Το όνομά του – αλλά ποτέ δεν έμαθα αν ήταν το αληθινό ή ένα παρατσούκλι που
βγήκε από τις συνήθειες του και την επιτυχημένη του ζωή – ήταν Χρυσομαζώχτης.
Επειδή ήταν πολυμήχανος και δραστήριος, και προσέτι προικισμένος από τη Θεία
Πρόνοια μ’ εκείνη την ανεξιχνίαστη ικανότητα που εξελίσσεται από μόνη της σ’
αυτό που ο κόσμος ονομάζει τύχη, έγινε
ένας εξαιρετικά πλούσιος έμπορος, και πλοιοκτήτης ενός ολόκληρου στόλου από
ογκώδη πλοία. Όλες οι χώρες της υφηλίου φαίνονταν να συνεργάζονται με τον
μοναδικό σκοπό να προσθέτουν σωρό με το σωρό στον ήδη τερατώδη πλούτο του
ανθρώπου αυτού κι άλλα πλούτη. Οι ψυχρές περιοχές του βορρά, σχεδόν μέσα στην
αμφιλύκη και τη σκιά του Αρκτικού Κύκλου, του έστελναν τον φόρο υποτέλειες με
τη μορφή γούνας. Η καυτή Αφρική κοσκίνιζε για λογαριασμό του τον χρυσοφόρο άμμο
των ποταμών της, και μάζευε τους φιλντισένιους χαυλιόδοντες των πελώριων
ελεφάντων από τα δάση της. Η Ανατολή του έφερνε τα πλούσια υφάσματά της, τα
μπαχαρικά, τα τσάγια, καθώς και μεγάλα μαργαριτάρια με απαστράπτουσα
καθαρότητα. Ο ωκεανός, για να μη μείνει πίσω από την ξηρά, του απέδιδε τις
πελώριες φάλαινές του, για να πουλήσει ο Χρυσομαζώχτης το λίπος τους
βγάζοντας απ’ αυτό κέρδος. Όποιο κι αν ήταν το αγαθό, γινόταν χρυσάφι στα
χέρια του. Θα μπορούσε κανείς να τον παραλληλίσει με τον Μίδα του μύθου, που
οτιδήποτε κι αν άγγιζε με τα δάχτυλά του, αμέσως άρχισε να λάμπει, να
κιτρινίζει και να μεταμορφώνεται σε γνήσιο πολύτιμο μέταλλο ή, σ’ αυτό που
καλύτερα τον ταίριαζε, σε σωρούς από χρυσά νομίσματα. Και όταν ο
Χρυσομαζώχτης είχε γίνει τόσο πολύ πλούσιος ώστε θα του χρειαζόταν εκατό
χρόνια μόνο για να μετρήσει το βιος του, σκέφτηκε τα πάτρια εδάφη της κοιλάδας του και πήρε την απόφαση να
γυρίσει πίσω και να τελειώσει τις μέρες του εκεί που γεννήθηκε. Για το σκοπό
αυτό έστειλε έναν ικανό αρχιτέκτονα να του χτίσει ένα παλάτι για να
κατοικήσει, τέτοιο που ν’ αρμόζει στον τεράστιο πλούτο του.
Όπως ελέχθη παραπάνω, είχε ήδη διαδοθεί η φήμη στην κοιλάδα πως ο
κύριος Χρυσομαζώχτης ήταν η προφητική μορφή που τόσο πολύ και μάταια
προσδοκούσαν, και πως η όψη του ήταν η τέλεια και αναμφισβήτητη ομοιότητα με
το Μεγάλο Πέτρινο Πρόσωπο. Ο κόσμος ήταν όλο και πιο πρόθυμος να πιστέψει ότι
έτσι έπρεπε να έχουν τα πράγματα όταν αντίκρισαν το επιβλητικό κτήριο που
ανυψώθηκε, ως δια μαγείας, στο οικόπεδο όπου έστεκε το παλιό και ανεμοδαρμένο
πατρικό του αγροτόσπιτο. Η εξωτερική επιφάνεια ήταν όλη από μάρμαρο με τέτοια
εκθαμβωτική λευκότητα που φαινόταν ολόκληρο το οικοδόμημα θα διαλυόταν σιγά
σιγά μέσα στο φως του ήλιου. Σαν κι εκείνα που ο Χρυσομαζώχτης, στα παιδικά
του παιχνίδια, πριν τα χαρισματικά του δάχτυλα αποκτήσουν το άγγιγμα της
μετουσίωσης, συνήθιζε να κατασκευάζει από χιόνι. Το καινούριο του οικοδόμημα
είχε ένα πλούσια διακοσμημένο προπύλαιο, στηριγμένο πάνω σε ψηλές κολόνες,
και κάτω από το οποίο υπήρχε μια εντυπωσιακή θύρα, διακοσμημένη με ασημένια
πόμολα και καμωμένη από ένα είδος ποικιλόχρωμου ξύλου φερμένου από μακρινά
μέρη. Τα παράθυρα από το πάτωμα μέχρι την οροφή του κάθε επιβλητικού
διαμερίσματος είχαν το καθένα ένα τεράστιο κρύσταλλο, με τέτοια καθαρή
διαφάνεια που έλεγαν πως ήταν ένα πιο λεπτεπίλεπτο μέσο από ό, τι κι αυτή η
κενή ατμόσφαιρα. Τη στιγμή που κάποιος έπαιρνε την άδεια να δει το εσωτερικό
αυτού του παλατιού, αμέσως ανέφερε, και με μεγάλη αληθοφάνεια, ότι ήταν πιο
λαμπρό απ’ όσο το εξωτερικό, στο γεγονός ότι κάθε τι σιδερένιο ή χάλκινο που
είχαν άλλα σπίτια, εδώ ήταν χρυσό ή ασημένιο. Ιδίως, η κρεβατοκάμαρα του
κυρίου Χρυσομαζώχτη είχε μια τέτοια λαμπερή εμφάνιση που κανείς συνηθισμένος
άνθρωπος θα μπορούσε να κλείσει τα μάτια του εκεί. Από την άλλη μεριά, αν και
ο κύριος Χρυσομαζώτης ήταν τώρα τόσο εξοικειωμένος με τέτοιο πλούτο, ίσως κι
αυτός δε θα μπορούσε να κλείσει τα μάτια του εκεί, εκτός κι αν όπου η λάμψη
του χρυσού εισχωρούσε κάτω από τα βλέφαρά του.
Στον κατάλληλο χρόνο, το μέγαρο αποπερατώθηκε. Κατόπιν ακολούθησαν οι
ταπετσιέρηδες, και η επιβλητική επίπλωση. Κατόπιν ένα τσούρμο από μαύρους και
λευκούς υπηρέτες, κατέφθασαν πριν από τον κύριο Χρυσομαζώχτη, ο οποίος, σ’
όλη του την μεγαλοπρέπεια, αναμενόταν να φτάσει κατά τη δύση του ηλίου. Ο
φίλος μας ο Έρνεστ, εντωμεταξύ, αναστατώθηκε με την ιδέα που ένας σπουδαίος
άντρας, ο ευγενής άντρας, ο άνθρωπος της προφητείας, μετά από τόσα χρόνια
αναμονής, επρόκειτο επί τέλους να κάνει την εμφάνισή του στην κοιλάδα που
γεννήθηκε. Ήξερε, παρόλο που ήταν αγόρι, ότι υπήρχαν χίλιοι τρόποι με τους
οποίους ο κύριος Χρυσομαζώχτης, με τον αμύθητο πλούτο του, θα μεταμορφωνόταν
σε άγγελο αγαθοεργίας για να αναλάβει τα ηνία των ανθρώπινων υποθέσεων πλατιά
και καλοσυνάτα όσο και το χαμόγελο του Μεγάλου Πέτρινου Προσώπου. Γεμάτος
πίστη και ελπίδες , ο Έρνεστ δεν είχε καμιά αμφιβολία για την αλήθεια αυτών
που έλεγε ο κόσμος, και ότι τώρα ήρθε η ώρα να δει τη ζωντανή ομοιότητα
εκείνων των θαυμαστών χαρακτηριστικών που ήταν πάνω στη βουνοπλαγιά. Ενώ το
αγόρι συνέχιζε να ατενίζει από την κοιλάδα και να φαντάζεται, όπως πάντα, ότι
το Μεγάλο Πέτρινο Πρόσωπο ανταποκρινόταν στο βλέμμα του καλοσυνάτα, ακούστηκε
θόρυβος τροχών να πλησιάζει κατά μήκος του ελικοειδούς δρόμου.
«Να’ τος έρχεται!» αναφώνησε ένα πλήθος ανθρώπων που είχαν συγκεντρωθεί
να δουν την άφιξη. «Να, έρχεται ο μεγάλος κύριος Χρυσομαζώχτης!»
Μια τέθριππο αμάξι όρμησε στρίβοντας την καμπή του δρόμου. Μέσα της και
με το κεφάλι έξω από το παράθυρο, φάνηκε η φυσιογνωμία ενός γέροντα και με μια κίτρινη επιδερμίδα λες και ένα
χέρι – σαν εκείνο του Μίδα – την είχε μεταλλάξει. Είχε ένα χαμηλό μέτωπο, διαπεραστικά
μάτια πλαισιωμένα από αμέτρητες ρυτίδες, και πολύ λεπτά χείλη, τα οποία τα
έκανε λεπτότερα με τα να τα πιέζει κλείνοντάς τα με σφοδρότητα.
«Η ίδια εικόνα του Μεγάλου Πέτρινου Προσώπου!» φώναξε ο κόσμος.
«Σίγουρα η παλιά προφητεία βγήκε αληθινή. Να λοιπόν που μας ήρθε τελικά ο
σπουδαίος άνθρωπος!»
Εκείνο όμως που πολύ μπέρδεψε τον Έρνεστ ήταν πως ο κόσμος πράγματι
πίστευε πως αυτή ήταν η ομοιότητα για την οποία μιλούσαν. Στην άκρη του
δρόμου έτυχε να βρίσκεται μια γριά ζητιάνα με δυο ζητιανάκια, ξεπεσμένοι σε
τούτα τα μέρη από κάποια μακρινή περιοχή. Μόλις η άμαξα πέρασε από δίπλα
τους, οι ζητιάνοι άπλωσαν τα χέρια τους και δυνάμωσαν τη θρηνώδη φωνή τους,
ικετεύοντας ελεημοσύνη με τον πιο θλιβερό τρόπο. Ένα κίτρινο χέρι, γαμψό σαν
άκρο αρπακτικού – το ίδιο που άρπαξε και συσσώρευσε τόσο πολύ πλούτο –
πρόβαλε από το παράθυρο της άμαξας και πέταξε μερικές χάλκινες πενταροδεκάρες
πάνω στο έδαφος: κι έτσι, αν και του σπουδαίου αυτού ανθρώπου το όνομά του
φαινόταν να είναι Χρυσομαζώχτης, θα μπορούσε κάλλιστα να του αποδοθεί
το παρατσούκλι Πενταροδότης. Κι όμως, παρόλα αυτά, με μια ένθερμη
φωνή, και προφανώς καλή τη πίστει, το πλήθος ανέκραξε: «Να η πραγματική
εικόνα του Μεγάλου Πέτρινου Προσώπου!»
Ο Έρνεστ όμως έστρεψε το πρόσωπό του από τη ρυτιδιασμένη πανουργία
εκείνης της πρόστυχης μορφής και προσήλωσε το βλέμμα του πέρα από την
κοιλάδα, όπου, μέσα στην αιωρούμενη καταχνιά, που χρύσιζε από τις τελευταίες
ακτίνες του ηλίου, μπορούσε ακόμη να διακρίνει εκείνα τα μεγαλοπρεπή
χαρακτηριστικά που τόσο είχαν αποτυπωθεί στην ψυχή του. Η όψη τους τον
χαροποίησε. Τι έδειχναν τα καλοσυνάτα χείλη να λένε;
«Θα έρθει! Μη φοβάσαι, Έρνεστ, ο άνθρωπος θα έρθει!»
Τα χρόνια πέρασαν κι ο Έρνεστ δεν ήταν πια αγόρι. Είχε γίνει ένας νέος
άντρας τώρα. Οι άλλοι κάτοικοι της κοιλάδας δεν του έδιναν και πολλή σημασία,
διότι δεν έβλεπαν τίποτε το αξιοπρόσεκτο στον τρόπο της ζωής του χώρια του
ότι, όταν τελείωνε το μόχθο της ημέρας, του άρεσε ακόμη να αποτραβιέται και
να προσηλώνει το βλέμμα του πάνω στο Μεγάλο Πέτρινο Πρόσωπο και συγχρόνως να
στοχάζεται. Σύμφωνα με τη γνώμη των υπολοίπων πάνω σ’ αυτό το θέμα, η
συμπεριφορά του ήταν ανόητη, πράγματι, αλλά συγχωρητέα, καθόσον ο Έρνεστ ήταν
φιλόπονος, καλοσυνάτος και αλληλέγγυος προς τον συνάνθρωπό του, και προσέτι
δεν αμελούσε τα καθήκοντά του για να αφιερώνεται σ’ αυτή την αργόσχολη
συνήθειά του. Δεν ήξεραν βέβαια πως το Μεγάλο Πέτρινο Πρόσωπο είχε γίνει
δάσκαλός του, και το συναίσθημα που εξέφραζε, θα διεύρυνε την καρδιά του
νεαρού και θα την γέμιζε με πλατύτερη και βαθύτερη συμπάθεια απ’ όσο τις
καρδιές των άλλων. Δεν αντιλαμβάνονταν πως από εδώ θα πήγαζε μια καλύτερη
σοφία από εκείνη που μπορούσε καθείς να διδαχθεί από βιβλία, και μια καλύτερη
ζωή μπορούσε να αναπλαστεί πάνω στο άσχημο καλούπι της ζωής των άλλων. Ούτε
εξάλλου ο ίδιος ο Έρνεστ συνειδητοποιούσε πως οι στοχασμοί και η στοργή που
του έρχονταν τόσο φυσικά, στους αγρούς και στην εστία του σπιτιού του, και
όπου αλλού αυτοστοχαζόταν, ήταν σε υψηλότερο επίπεδο από εκείνες που οι υπόλοιποι
συνάνθρωποί του μοιράζονταν μ’ αυτόν. Όντας μια ψυχούλα – μια απλή ψυχή όπως
τότε που πρωτόμαθε από τη μητέρα του για την παλιά προφητεία – κοίταζε τα
θαυμαστά χαρακτηριστικά να ακτινοβολούν με καλοσύνη προς την κοιλάδα, και
συνέχιζε ν’ αναρωτιέται γιατί ο ανθρώπινος ομόλογος του Μεγάλου Πέτρινου
Προσώπου αργούσε τόσο πολύ να κάνει την εμφάνισή του.
Εντωμεταξύ, ο κακομοίρης κύριος Χρυσομαζώχτης είχε ήδη πεθάνει και
ενταφιαστεί. Και το πιο περίεργο μέρος του θέματος ήταν ότι τα πλούτη του,
που αποτελούσαν το σώμα και το πνεύμα της ύπαρξής του, είχαν εξαφανιστεί πριν
από το θάνατό του, χωρίς να αφήσουν τίποτε από τον ίδιο παρά μόνο έναν
ζωντανό σκελετό καλυμμένο από ένα ρυτιδιασμένο κιτρινιάρικο δέρμα. Αφού
χάθηκε όλο του το χρυσάφι, έγινε γενικώς παραδεκτό πως δεν υπήρχε καμιά
εκπληκτική ομοιότητα μεταξύ των ποταπών εξωτερικών γνωρισμάτων του
κατεστραμμένου εμπόρου και του μεγαλειώδους προσώπου της βουνοπλαγιάς. Έκτοτε
ο κόσμος σταμάτησε να τον τιμά ενώ ζούσε ακόμη και σιωπηλά τον ξαπόστειλαν
στη λήθη μετά την ασθένειά του. Είναι αλήθεια όμως πως ενίοτε η μνήμη του
συνδεόταν με το μεγαλοπρεπές του ανάκτορο που είχε κτίσει, και το οποίο είχε
προ πολλού γίνει ξενοδοχείο για τους περιηγητές, που έρχονταν σε μπουλούκια
κάθε καλοκαίρι για να επισκεφθούν το αξιοπερίεργο φαινόμενο, το Μεγάλο
Πέτρινο Πρόσωπο. Έτσι λοιπόν, αφού ο κύριος Χρυσομαζώχτης έπεσε σε ανυποληψία και αφάνεια, ο άντρας
της προφητείας συνέχιζε να είναι αναμενόμενος.
Συνέβη επίσης ότι ένα τέκνο, γέννημα θρέμμα, της κοιλάδας, πριν από
πολλά χρόνια, είχε καταταχθεί στο στρατό σαν απλός στρατιώτης και μετά από
σκληρές μάχες έγινε τώρα ένας επιφανής στρατηγός. Όπως κι αν έμεινε γνωστός στην ιστορία, στα
στρατόπεδα και στα πεδία των μαχών, ήταν σ’ όλους γνωστός με το παρατσούκλι Γέρο-Αιματηρός
Αστροπελέκης. Τούτος ο μπαρουτοκαπνισμένος βετεράνος όντας τώρα ανήμπορος
λόγω ηλικίας και τραυμάτων, και αποκαμωμένος από τον θυελλώδη στρατιωτικό βίο,
με τον χτύπο των τυμπάνων και τον ήχο της σάλπιγγας να ηχούν τόσον καιρό στ’
αυτιά του, είχε βάλει στόχο να επιστρέψει στην κοιλάδα που γεννήθηκε,
ελπίζοντας να βρει γαλήνη εκεί όπου θυμήθηκε ότι την άφησε. Οι κάτοικοι, οι παλιοί του γείτονες και τα
παιδιά τους που είχαν μεγαλώσει, είχαν προετοιμαστεί να υποδεχθούν τον ένδοξο
πολεμιστή με τιμητική ομοβροντία και έναν δημόσιο δείπνο. Και πάνω απ’ όλα με
περισσότερο ενθουσιασμό, διότι τώρα επιβεβαιώθηκε επί τέλους πως η ομοιότητα με
το Μεγάλο Πέτρινο Πρόσωπο είχε πραγματοποιηθεί. Ένας υπασπιστής του Γερο-Αιματηρού
Αστροπελέκη, ταξιδεύοντας μέσα από την κοιλάδα λέγεται ότι εντυπωσιάστηκε από
την ομοιότητα αυτή. Επιπλέον, οι συμμαθητές και οι παλιοί γνώριμοι του
στρατηγού ήταν πρόθυμοι να καταθέσουν ενόρκως πως, απ’ όσο πολύ καλά
θυμούνται, ο εν λόγω στρατηγός έφερε εκπληκτική ομοιότητα με την επιβλητική
όψη, ακόμη από τότε που ήταν αγόρι, μόνο που η ιδέα δεν τους είχε ποτέ
περάσει από το μυαλό τους την εποχή εκείνη. Μεγάλος λοιπόν υπήρξε ο
ενθουσιασμός από άκρο σε άκρο της κοιλάδας. Και πολλοί, που δεν είχαν ποτέ
σκεφτεί να ρίξουν μια ματιά στο Μεγάλο Πέτρινο Πρόσωπο εδώ και χρόνια,
περνούσαν τώρα τον καιρό τους προσηλώνοντας το βλέμμα τους σ’ αυτό, για να
θυμηθούν ακριβώς πώς έμοιαζε ο Στρατηγός Αιματηρός Αστροπελέκης.
Τη μέρα της μεγάλης γιορτής, ο Έρνεστ, μαζί με όλους τους άλλους
ανθρώπους της κοιλάδας, άφησε τη δουλειά του και συγκεντρώθηκαν στο σημείο
όπου ετοιμάστηκε το βουκολικό φαγοπότι. Καθώς ο Έρνεστ πλησίαζε προς το μέρος
του συμποσίου, ακουγόταν η δυνατή φωνή του Αιδεσιμότατου Δρ Μπάτλμπλαστ (=
ιαχή μάχης), προσευχόμενος στο Θεό να ευλογήσει τα αγαθά της τραπέζης και τον
διακεκριμένο φίλο της ειρήνης προς τιμήν του οποίου είχαν συγκεντρωθεί. Τα
τραπέζια είχαν τοποθετηθεί σ’ ένα ξέφωτο του δάσους, περιτριγυρισμένο από
δέντρα, εκτός από ένα άνοιγμα προς ανατολάς που τους έδινε τη δυνατότητα μιας
μακρινής θέας του Μεγάλου Πέτρινου Προσώπου. Πάνω από του στρατηγού το
κάθισμα, απομεινάρι από το σπίτι του Ουάσιγκτον, είχαν φτιάξει μια αψίδα από
πράσινα κλαδιά, μέσα στα οποία είχαν τοποθετήσει άφθονες δάφνες μαζί με της
πατρίδας του το λάβαρο, που στη σκιά του είχε καταγάγει τις νίκες του. Ο
φίλος μας ο Έρνεστ ανασηκώθηκε στις άκρες των ποδιών του ελπίζοντας να πάρει
μια γρήγορη ματιά από τον επιφανή καλεσμένο. Είχε μαζευτεί όμως ένα τεράστιο
πλήθος γύρω από τα τραπέζια ανυπομονώντας ν’ ακούσει τις προπόσεις και τις
ομιλίες, καθώς και να ακούσει κάποια λέξη που θα έβγαινε σε απάντηση από το
στόμα του στρατηγού. Επίσης μια ομάδα εθελοντών, εκτελώντας καθήκοντα
φρουρών, απωθούσαν ανηλεώς τρυπώντας με τις ξιφολόγχες κάθε ιδιαιτέρως ήσυχο
άτομο ανάμεσα στον όχλο. Κι έτσι, ο Έρνεστ, επειδή ήταν ένα συνηθισμένο και
άσημο άτομο, απωθήθηκε στο πίσω μέρος, απ’ όπου δεν έβλεπε καθόλου τη
φυσιογνωμία του Γερο-Αιματηρού Αστροπελέκη και βέβαια δεν τον είχε δει ποτέ να μεγαλουργεί
στο πεδίο της μάχης. Για να παρηγορηθεί, γύρισε και κοίταξε το Μεγάλο Πέτρινο
Πρόσωπο, που, σαν ένας πιστός και αξέχαστος φίλος, ανταπόδωσε το βλέμμα του
και του χαμογέλασε μέσα από το άνοιγμα στο δάσος. Στο μεταξύ όμως άκουγε τα
σχόλια διαφόρων ατόμων που συνέκριναν τα χαρακτηριστικά του ήρωα με το
πρόσωπο της μακρινής βουνοπλαγιάς.
«Είναι το ίδιο πρόσωπο, μέχρι την τελευταία λεπτομέρεια!» ξεφώνισε
κάποιος χοροπηδώντας από χαρά.
«Αξιοθαύμαστα το ίδιο, αναμφίβολα!» πρόσθεσε κάποιος άλλος.
«Ίδιος! Μα εγώ θα έλεγα πως είναι η αντανάκλαση του Γερο-Αιματηρού Αστροπελέκη
του ίδιου σ’ έναν πελώριο καθρέφτη!» φώναξε ένας τρίτος. «Και γιατί όχι;
Είναι ο σπουδαιότερος άντρας όλων των εποχών, πέρα από κάθε αμφιβολία».
Και τότε και οι τρεις σχολιαστές έβγαλαν μια δυνατή φωνή που ηλέκτρισε
το πλήθος και προκάλεσε ένα βρυχηθμό κραυγών από χιλιάδες στόματα τα οποία
συνέχισαν να αντηχούν για μίλια ανάμεσα στα βουνά μέχρι που είχες την
εντύπωση πως το ίδιο Μεγάλο Πέτρινο Πρόσωπο άφησε τη βροντερή πνοή του να
γίνει μια στεντόρεια κραυγή. Όλα αυτά τα σχόλια και αυτός ο απέραντος
ενθουσιασμός, είχαν σαν αποτέλεσμα να δείξει μεγαλύτερο ενδιαφέρον ο φίλος
μας. Ούτε καν σκέφτηκε να αμφισβητήσει ότι τώρα επιτέλους η όψη στο βουνό
είχε βρει το ανθρώπινο ομόλογό του. Πράγματι, ο Έρνεστ είχε φανταστεί πως
αυτή η από πολύν καιρό αναμενόμενη προσωπικότητα θα εμφανιζόταν στον
χαρακτήρα ενός ειρηνόφιλου ανθρώπου, ο οποίος θα κήρυττε τη σοφία και θα
έπραττε καλά έργα, κάνοντας έτσι τους ανθρώπους ευτυχισμένους. Όμως, έχοντας
συνήθως ανοιχτό μυαλό, παρόλη την απλότητά του, ο Έρνεστ αναγκάστηκε να
παραδεχτεί πως η Θεία Πρόνοια θα επέλεγε τον δικό της τρόπο για την επίτευξη
αυτού του μεγάλου σκοπού, ακόμη κι από έναν πολεμιστή κι από ένα
αιματοβαμμένο σπαθί, εάν η ανεξιχνίαστη σοφία της το εύρισκε σωστό να
κανονίσει τα θέματα κατ’ αυτόν τον τρόπο.
«Ο στρατηγός! Ο στρατηγός!» άρχισαν τώρα να κραυγάζουν. «Ησυχία! Σιωπή!
Ο Γερο-Αιματηρός Αστροπελέκης θα βγάλει λόγο».
Κι έτσι λοιπόν: Αφού το τραπέζι ξεστρώθηκε, άπαντες ήπιαν εις υγείαν
του στρατηγού, εν μέσω ιαχών και χειροκροτημάτων, και τώρα που ο ίδιος
σηκώθηκε όρθιος να ευχαριστήσει τη συντροφιά, ο Έρνεστ τον είδε. Νάτος
λοιπόν, προεξείχε πάνω από τους ώμους του πλήθους, με τις δυο επωμίδες να
λαμποκοπούν και με το κεντημένο περιλαίμιο προς τα πάνω, κάτω από τα πράσινα
κλαδιά με τις πλεκόμενες δάφνες, και το λάβαρο να πέφτει από πάνω σαν να
επρόκειτο να σκιάσει το μέτωπό του! Και να πάλι, ορατό με την ίδια ματιά, μέσα
από το ξέφωτο, δέσποζε το Μεγάλο Πέτρινο Πρόσωπο! Υπήρχε όμως τέτοια
ομοιότητα όπως είχε ισχυρισθεί το πλήθος; Αλίμονο, ο Έρνεστ δεν μπορούσε να
αναγνωρίσει μια τέτοια ομοιότητα! Αυτό που έβλεπε ήταν ένα πρόσωπο φαγωμένο
από τον πόλεμο και δαρμένο από τον καιρό, αλλά γεμάτο σφρίγος, και με μια
έκφραση σιδερένιας θέλησης. Όμως η ευγενής σοφία, η βαθιά, ευρεία και τρυφερή
συμπάθεια, έλειπαν από την όψη του Γερο-Αιματηρού Αστροπελέκη. Ακόμη κι αν το
Μεγάλο Πέτρινο Πρόσωπο είχε πάρει το αυστηρό και προστακτικό βλέμμα του
στρατηγού, θα μετριαζόταν αυτό το βλέμμα από τα ηπιότερα χαρακτηριστικά που
είχε το Πρόσωπο.
«Δεν είναι αυτός ο άνθρωπος της προφητείας», αναστέναξε ο Έρνεστ
μονολογώντας, καθώς πήρε να φύγει βγαίνοντας από το πλήθος. «Θα περιμένει
πολύ ακόμη ο κόσμος;»
Το πούσι είχε τυλίξει τη μακρινή βουνοπλαγιά και τα χαρακτηριστικά του
Μεγάλου Πέτρινου Προσώπου, που προκαλούσαν δέος αλλά συγχρόνως εξέπεμπαν και
καλοσύνη, φάνταζαν σαν ένας ισχυρός άγγελος να κάθεται ανάμεσα στα βουνά και
να ενδύεται μ’ ένα ιμάτιο χρυσοπόρφυρης νεφέλης. Καθώς κοίταζε, ο Έρνεστ δεν
μπορούσε να πιστέψει πως ένα χαμόγελο έλαμπε πάνω σ’ όλη τη θωριά του
Προσώπου, με μια ακτινοβολία που όλο και μεγάλωνε, αν και τα χείλη του
έμειναν ασάλευτα. Ίσως τούτο ήταν συνέπεια του ηλιοβασιλέματος, που διαχεόταν
μέσα στους λεπτούς υδρατμούς που παρεμβάλλονταν μεταξύ αυτού και του ατόμου
που κοίταζε. Αλλά – όπως πάντα συνέβαινε – η όψη του θαυμαστού του φίλου τον
ενθάρρυνε να ελπίζει και να πιστεύει ότι μέχρι τώρα οι ελπίδες του δεν αποδείχτηκαν
φρούδες.
«Θάρρος, Έρνεστ», του έλεγε η καρδιά του, λες και το ίδιο Μεγάλο
Πρόσωπο του ψιθύριζε: - μη φοβάσαι, Έρνεστ, θα έρθει».
Κι άλλος καιρός πέρασε γρήγορα και ήσυχα. Ο Έρνεστ εξακολουθούσε να ζει
στην κοιλάδα των προγόνων του, και τώρα πια ήταν ένας μεσόκοπος άντρας. Σιγά
– σιγά και χωρίς να γίνει αντιληπτό είχε γίνει γνωστός στους ανθρώπους. Και
τώρα, όπως και πριν, μοχθούσε να βγάλει το ψωμί του, και ήταν ο ίδιος
καλόκαρδος άνθρωπος όπως πάντα. Όμως είχε στοχαστεί και αισθανθεί τόσα πολλά,
είχε αφιερώσει τις περισσότερες και καλύτερες στιγμές της ζωής του σε
ιδεώδεις ελπίδες για κάποιο μεγάλο καλό για την ανθρωπότητα, που νόμιζε
κανείς πως μιλούσε με τους αγγέλους, και είχε αποκομίσει κάτι από τη σοφία
τους χωρίς να το αντιλαμβάνεται. Και τούτο φαινόταν στην ήρεμη και αλληλέγγυη
καλοσύνη της καθημερινής του ζωής, το ήσυχο ποτάμι της οποίας δημιουργούσε μια
πλατιά και πράσινη όχθη κατά τη ροή του. Δεν περνούσε μέρα χωρίς ο κόσμος να
γίνεται καλύτερος χάρη σ’ αυτόν τον άντρα, όσο ταπεινός κι αν ήταν. Ποτέ δεν
ξεστράτισε από το δρόμο του καλού και πάντα ήταν πρόθυμος να ευλογήσει τον
πλησίον του. Σχεδόν χωρίς να το θέλει είχε γίνει ένας κήρυκας του καλού. Η αγνή
και μεγάλη απλότητα των σκέψεών του, που, όταν εκδηλώνονταν, γίνονταν
αγαθοεργές πράξεις και πραγματοποιούνταν σιωπηρά τόσο από το χέρι του όσο και
από το λόγο του, που έβγαινε μελίρρυτος από το στόμα του. Εξέφραζε αλήθειες
που επηρέαζαν και άλλαζαν τη ζωή αυτών που τον άκουγαν. Οι ακροατές του ίσως
ποτέ δεν υποπτεύονταν πως ο Έρνεστ, ο γείτονάς τους και ο γνώριμος φίλος
τους, δεν ήταν παραπάνω από ένας συνηθισμένος άνθρωπος. Και τελευταίος όλων
ούτε και ό ίδιος ο Έρνεστ το υποπτευόταν. Αναπόφευκτα όμως όπως το κελάρυσμα
ενός ρυακιού, έβγαιναν λόγια από το στόμα του, αντικατοπτρίζοντας στοχασμούς
που άλλα ανθρώπινα χείλη ποτέ δεν είχαν αρθρώσει.
Όταν τα πνεύματα είχαν ηρεμήσει μετά από λίγο καιρό, ήταν έτοιμοι ν’
αναγνωρίσουν το λάθος τους που φαντάστηκαν μια ομοιότητα μεταξύ της αγριωπής
φυσιογνωμίας του στρατηγού Αιματηρού Αστροπελέκη και της καλοσυνάτης μορφής
της βουνοπλαγιάς. Αλλά τώρα πάλι, άρχισαν να κυκλοφορούν φήμες και να
γράφονται μακροσκελείς παράγραφοι στις εφημερίδες επιβεβαιώνοντας πως η εικόνα
του Μεγάλου Πέτρινου Προσώπου εμφανίστηκε στους πλατιούς ώμους κάποιου εξόχου
πολιτικού. Αυτός, όπως ο κύριος Χρυσομαζώχτης και ο Γερο-Αιματηρός Αστροπελέκης,
ήταν γέννημα θρέμμα της κοιλάδας, αλλά είχε φύγει πολύ νέος για ν’ ασχοληθεί
με τη νομική επιστήμη και την πολιτική. Αυτός δεν είχε τα πλούτη του εύπορου
ανθρώπου ούτε το σπαθί του δεύτερου πολεμιστή, αλλά είχε ευγλωττία, που είναι
ισχυρότερη από τα δύο πρώτα. Ήταν τόσο εύγλωττος που ό, τι και να επέλεγε να
πει, οι ακροατές του δεν είχαν άλλη επιλογή παρά να τον πιστέψουν. Έκανε το
μαύρο άσπρο και αντίστροφα, διότι όταν του έκανε κέφι, μπορούσε να
δημιουργήσει μια λαμπερή νεφέλη με μόνο την ανάσα του και να κρύβει το φυσικό
φως της ημέρας μ’ αυτήν. Η γλώσσα του πράγματι ήταν ένα μαγικό εργαλείο.
Μερικές φορές βροντούσε σαν κεραυνός, και άλλοτε πάλι κελαηδούσε με μια γλυκύτατη
μουσική. Ήταν το ξέσπασμα του πολέμου και το τραγούδι της ειρήνης, και
φαινόταν να έχει καρδιά μέσα της, όταν δεν επρόκειτο για κάτι τέτοιο. Στ’
αλήθεια, ήταν ένας θαυμαστός άνθρωπος. Και όταν η γλώσσα του τού έφερε
αφάνταστη επιτυχία – όταν τον είχαν ακούσει στις αίθουσες του κράτους και
στις αυλές των πριγκίπων και ηγεμόνων – αφού η φήμη του ξαπλώθηκε σ’ όλον τον
κόσμο, σαν φωνή που βοούσε από ακτή σε ακτή – τελικά έπεισε τους συμπατριώτες
του να τον εκλέξουν στην Προεδρία. Πριν απ’ αυτόν τον καιρό – και μάλιστα
μόλις άρχισε να γίνεται πασίγνωστος – οι θαυμαστές του είχαν βρει την
ομοιότητα ανάμεσα σ’ αυτόν και στο Μεγάλο Πέτρινο Πρόσωπο. Και τόσο πολύ
εντυπωσιάστηκαν απ’ αυτήν ώστε σ’ όλη τη χώρα ο διακεκριμένος τούτος κύριος
έγινε γνωστός με το παρατσούκλι Γερο-Μαρμαροπρόσωπος. Η ονομασία αυτή
θεωρήθηκε πως του προσέδιδε μια εξαιρετικά ευνοϊκή θέση στις πολιτικές του
επιδιώξεις. Διότι, όπως και στην περίπτωση του Πάπα, κανείς ποτέ δε γίνεται
Πρόεδρος χωρίς να υιοθετήσει κάποιο άλλο όνομα εκτός από το δικό του.
Ενώ οι φίλοι έκαναν τα πάντα να τον βγάλουν Πρόεδρο, ο Γερο-Μαρμαροπρόσωπος,
όπως τον αποκαλούσαν, ξεκίνησε να επισκεφθεί την κοιλάδα όπου γεννήθηκε.
Φυσικά, δεν είχε άλλον σκοπό παρά να ανταλλάξει χειραψίες με τους συμπολίτες
του κι ούτε σκεφτόταν ή τον ένοιαζε το τι επιδράσεις θα είχε η πορεία του
μέσα από τη χώρα σχετικά με την εκλογή του. Έγιναν μεγαλοπρεπείς
προετοιμασίες για την υποδοχή αυτού του επιφανούς πολιτικού. Μια πομπή από
ιππείς ξεκίνησε προς συνάντησή του στα σύνορα της Πολιτείας, και όλος ο
κόσμος παράτησε τις δουλειές του και συγκεντρώθηκε κατά μήκος του δρόμου για
να τον δει να περνά. Ανάμεσα στο πλήθος ήταν και ο Έρνεστ. Αν και δυο φορές
απογοητευμένος, όπως έχουμε δει, ο Έρνεστ είχε μια τέτοια αισιόδοξη και
εύπιστη φύση που ήταν πάντα πρόθυμος να πιστέψει οτιδήποτε έδειχνε ωραίο και
καλό. Η καρδιά του ήταν συνεχώς ανοιχτή κι έτσι ήταν σίγουρος πως θα λάμβανε
την εξ ουρανού ευλογία όταν έμελε να έρθει. Πάλι λοιπόν, εύθυμος όπως πάντα,
ξεκίνησε να αντικρίσει την ομοιότητα του Μεγάλου Πέτρινου Προσώπου.
Η πομπή των καβαλάρηδων περνούσε καμαρωτά στο δρόμο, με το δυνατό
κροτάλισμα από τα πέταλα των αλόγων και το πυκνό σύννεφο κουρνιαχτού που
ξεσήκωναν τόσο ψηλά ώστε να καλύπτουν τελείως τη μορφή της βουνοπλαγιά από τα
μάτια του Έρνεστ. Όλα τα σημαίνοντα πρόσωπα της περιοχής ήταν καβάλα στα
άλογα: πολιτοφύλακες με τη στολή τους, το μέλος του Κογκρέσου, ο σερίφης της
περιοχής, οι εκδότες των εφημερίδων, αλλά και πολλοί γεωργοί είχαν ανεβεί στα
υπομονετικά τους άτια, ντυμένοι στα γιορτινά τους. Ήταν πράγματι ένα λαμπρό
θέαμα, ιδίως επειδή ο κόσμος κρατούσε και ανέμιζε περήφανα πάνω από τους
καβαλάρηδες λάβαρα που πάνω τους έφεραν την εικόνα του επιφανούς πολιτικού
και του Μεγάλου Πέτρινου Προσώπου, που χαμεγελούσαν μεταξύ τους με οικειότητα
σαν δυο αδέρφια. Εάν πρέπει να εμπιστευτούμε τις εικόνες, η αμοιβαία
ομοιότητα ήταν πράγματι καταπληκτική. Δεν πρέπει να ξεχάσουμε να αναφέρουμε
πως υπήρχε και μια μουσική μπάντα, που οι νότες της ηχούσαν και οι
θριαμβευτικοί τους αντίλαλοι δονούσαν τα βουνά. Αέρινες μελωδίες που
προκαλούσαν ρίγη συγκίνησης στην ψυχή των ανθρώπων ξεχύνονταν στις
βουνοκορφές και στα φαράγγια, λες και κάθε γωνιά της πατρικής κοιλάδας είχε
αρθρώσει φωνή για να καλωσορίσει τον διακεκριμένο μουσαφίρη. Αλλά το
μεγαλοπρεπέστερο συμβάν έγινε όταν η απομακρυσμένη βουνοπλαγιά έστελνε πίσω
τον αντίλαλο της μουσικής. Το Μεγάλο Πέτρινο Πρόσωπο έδειχνε να πάλλεται από
τη θριαμβευτική χορωδία και ν’ αναγνωρίζει επιτέλους τη έλευση του άντρα της
προφητείας.
Σ’ αυτό το μεταξύ, ο κόσμος πετούσε τα καπέλα του στον αέρα και
ξεφώνιζε μ’ έναν ενθουσιασμό τόσο μεταδοτικό που φλόγισε την καρδιά του
Έρνεστ που κι ο ίδιος ρίχνοντας ψηλά το καπέλο του άρχισε να ξεφωνίζει όσο
πιο δυνατά μπορούσε. «Ζήτω ο μεγάλος άντρας. Ζήτω ο Γερο-Μαρμαροπρόσωπος!»,
παρόλο που δεν τον είχε δει ακόμη.
«Νάτος, Νάτος!» φώναξαν όσοι στέκονταν κοντά στον Έρνεστ. «Εκεί! Εκεί!
Για κοίτα το Γέρο-Μαρμαροπρόσωπο και μετά τη Γέρικη Μορφή του Βουνού, και
κρίνε αν δε μοιάζουν σαν δίδυμοι αδερφοί!»
Eν μέσω όλης αυτής της ενθουσιώδους παρατάξεως έφθασε μια ταχυδρομική
άμαξα που την έσερναν τέσσερα άλογα. Μέσα στην άμαξα, με το μεγαλοπρεπές του
κεφάλι, καθόταν ο επιφανής πολιτικός: Ο ίδιος ο Γερο-Μαρμαροπρόσωπος.
«Παραδέξου το», είπε ένας από τους γείτονες στον Έρνεστ, «το Μεγάλο
Πέτρινο Πρόσωπο βρήκε το όμοιό του επιτέλους!»
Τώρα,
για να πούμε και το σωστό, με την πρώτη ματιά πάνω στην όψη του ανθρώπου που
υποκλινόταν και χαμογελούσε από την άμαξα, ο Έρνεστ πράγματι φαντάστηκε πως
υπήρχε μια ομοιότητα μεταξύ του ανθρώπου αυτού και του οικείου προσώπου στη
βουνοπλαγιά. Το μέτωπο, ψηλό και υπερήφανο, και όλα του τα άλλα
χαρακτηριστικά ήταν τολμηρά και δυνατά
σμιλεμένα, σαν να ήταν παρμένα από ένα περισσότερο από ηρωικό – θα έλεγε
κανείς από κάποιο τιτάνιο – πρότυπο. Αλλά τη μεγαλοπρέπεια και την
επιβλητικότητα, την εντυπωσιακή έκφραση μιας θεϊκής συμπάθειας που φώτιζε τη
μορφή στη βουνοπλαγιά και εξαΰλωνε την ανοικονόμητη γρανιτένια ουσία σε
πνεύμα, του κάκου έψαχνε να τη βρει εδώ. Κάτι είχε αρχικά παραλειφθεί ή δεν
είχε καθόλου συμπεριληφθεί. Γι’ αυτό ο θαυμαστός και προικισμένος πολιτικός
είχε πάντα μια κουρασμένη κατήφεια στις βαθιές κόγχες των ματιών του, όπως
ένα παιδί που βαρέθηκε από τα παιχνίδια του ή ένας άντρας υψηλών προσόντων
αλλά χαμηλών επιδιώξεων, που η ζωή του, παρ’ όλες τις υψηλές επιδόσεις, ήταν
μουντή και άδεια, επειδή κανείς υψηλός σκοπός της δεν εδέησε να
πραγματοποιηθεί.
Όμως
ο γείτονας έδωσε μια ελαφριά αγκωνιά στα πλευρά του Έρνεστ απαιτώντας μια
απάντηση.
«Έλα!
Παραδέξου το! Δεν είναι φτυστός ο Γέρος σου μ’ εκείνον πάνω στο βουνό;»
«Όχι!»
απάντησε ο Έρνεστ ωμά. «Βλέπω πολύ λίγη, για να μην πω καθόλου ομοιότητα».
«Τότε,
τόσο το χειρότερο για το Μεγάλο Πέτρινο Πρόσωπο!» απάντησε ο γείτονάς του,
που ξανά άρχισε να ζητωκραυγάζει τον Γερο-Μαρμαροπρόσωπο.
Aλλά
ο Έρνεστ απομακρύνθηκε, μελαγχολικός και σχεδόν απελπισμένος, γιατί τούτη
ήταν η πιο θλιβερή από όλες του τις απογοητεύσεις: το να αντικρίσει κάποιον
που θα μπορούσε να εκπληρώσει την προφητεία, αλλά να μην ήθελε. Εντωμεταξύ, η
πομπή, τα λάβαρα, η μουσική, και η άμαξα πέρασαν σαν αστραπή από μπροστά του
αφήνοντας πίσω το θορυβώδες πλήθος, τη σκόνη να κατακάθεται και το Μεγάλο
Πέτρινο Πρόσωπο να αποκαλύπτεται ξανά, με το μεγαλείο που το περιέβαλλε
αμέτρητους τώρα αιώνες.
«Να,
εδώ είμαι Έρνεστ!» φαίνονταν να λένε τα καλοσυνάτα χείλη. «Εγώ περιμένω περισσότερο
από σένα και δεν έχω βαρεθεί. Μη φοβάσαι, ο αναμενόμενος άντρας θα έρθει».
Τα
χρόνια διάβαιναν γρήγορα, πατώντας στη βιασύνη τους το ένα στις φτέρνες του
άλλου. Και τώρα άρχισαν να φέρνουν άσπρες τρίχες και να τις σκορπούν στα
μαλλιά του Έρνεστ. Έσκαψαν επίσης σεβάσμιες ρυτίδες στο μέτωπό του και
αυλακώσεις στα μάγουλά του. Ήταν πια ένας ηλικιωμένος άντρας. Αλλά δεν γέρασε
μάταια: πιο πολλές από τα πολιά του μαλλιά της κεφαλής του ήταν οι σοφοί
στοχασμοί του νου του. Οι ρυτίδες και οι αυλακώσεις ήταν τα σημάδια που
χάραξε ο χρόνος και μέσα σ’ αυτά έγραψε θρύλους σοφίας που άντεξαν στην
πορεία μιας ολόκληρης ζωής. Ο Έρνεστ έπαψε να είναι ασήμαντος. Χωρίς να τη
ζητήσει, χωρίς να την ποθήσει, όπως τόσοι άλλοι κάνουν, η φήμη είχε έρθει και
τον κατέστησε γνωστό στο πλατύ κοινό και στον κόσμο εκτός των ορίων της
κοιλάδας όπου είχε τόσο ήσυχα ζήσει. Καθηγητές πανεπιστημίων, και δραστήριοι
αστοί ακόμη, έρχονταν από μακριά να δουν και να συνδιαλεχθούν με τον Έρνεστ.
Η φήμη είχε απλωθεί πως ένας απλοϊκός γεωργός είχε γνώσεις διαφορετικές από
εκείνες άλλων ανθρώπων, που δεν αποκτήθηκαν από βιβλία, αλλά από μια ανώτερη
πηγή – μια ήρεμη και οικεία μεγαλειότητα, σαν να συνομιλούσε με τους αγγέλους
σε καθημερινή, φιλική βάση. Είτε οι επισκέπτες ήταν σοφοί ή πολιτικοί ή
ανθρωπιστές, ο Έρνεστ τους υποδεχόταν με ευγενική ειλικρίνεια που τον
χαρακτήριζε από παιδί, και συζητούσε μαζί τους μ’ ό, τι θεωρούσε υπέρτατης
σημασίας ή μ’ ό, τι βρισκόταν στα μύχια της καρδιάς του. Ενώ μιλούσαν, το
πρόσωπό του φλογιζόταν χωρίς να το καταλαβαίνει και φεγγοβολούσε πάνω τους
σαν μια ήπια αμφιλύκη. Στοχαστικοί με την πληρότητα τέτοιων συζητήσεων, οι
επισκέπτες του τον αποχαιρετούσαν και τραβούσαν το δρόμο τους. Και καθώς
διέσχιζαν την κοιλάδα κοντοστέκονταν να κοιτάξουν το Μεγάλο Πέτρινο Πρόσωπο,
συλλογιζόμενοι ότι είχαν δει την εικόνα του, αλλά δεν μπορούσαν να θυμηθούν
πού.
Ενώ
ο Έρνεστ αμείλικτα γερνούσε, η γενναιόδωρη Θεία Πρόνοια έφερε έναν καινούριο
ποιητή πάνω σ’ αυτή τη γη. Κι αυτός ήταν γέννημα θρέμμα της κοιλάδας αλλά το μεγαλύτερο
μέρος της ζωής του το είχε περάσει μακριά από την ειδυλλιακή αυτή περιοχή,
αφήνοντας τη γλυκιά του μουσική να ξεχυθεί ανάμεσα στη φασαρία και την τύρβη
των πόλεων. Συχνά όμως τα βουνά που ήσαν τόσο οικεία σ’ αυτόν όταν ήταν παιδί
ύψωναν τις χιονισμένες κορυφές τους στην λαγαρή ατμόσφαιρα της ποίησής του.
Ούτε το Μεγάλο Πέτρινο Πρόσωπο είχε ξεχαστεί, διότι ο ποιητής το εξύμνησε σε
μια ωδή του, τόσο μεγαλειώδη ώστε να απαγγέλλεται μόνο από τα μεγαλοπρεπή
χείλη του Προσώπου. Θα έλεγε κανείς πως τούτη η μεγαλοφυΐα είχε κατεβεί από
τον ουρανό με θαυμαστά προικίσματα. Αν τραγουδούσε για κάποιο βουνό, τα μάτια
των ανθρώπων αντίκριζαν ένα εντυπωσιακότερο μεγαλείο να βρίσκεται στις
πλαγιές του ή να υψώνεται στην κορυφή του απ’ ό, τι είχαν αντιληφθεί εκεί πριν.
Αν το θέμα του ποιητή αφορούσε μια μαγευτική λίμνη, ένα ουράνιο χαμόγελο
απλωνόταν πάνω της που λαμποκοπούσε στην επιφάνειά της. Αν πάλι αφορούσε την
αχανή γέρικη θάλασσα, ακόμη και η απεραντοσύνη του βυθού φαινόταν να
σηκώνεται ψηλότερα σαν να συγκινήθηκε από το τραγούδι. Έτσι ο κόσμος πήρε μια
άλλη και καλύτερη όψη από την ώρα που ο ποιητής τον βλόγησε με τα χαρούμενα
μάτια του. Ο Δημιουργός τον δώρισε στην ανθρωπότητα σαν την τελευταία του
καλύτερη πινελιά στο αριστούργημά του. Η Δημιουργία ήταν ατελής μέχρι που
ήρθε ο ποιητής να την ερμηνεύσει και κατ’ αυτόν τον τρόπο να την
τελειοποιήσει.
Και
το αποτέλεσμα δεν υστερούσε στην μεγαλοσύνη και την ομορφιά, όταν οι
συνάνθρωποί του αδερφοί γίνονταν θέμα των στίχων του. Ο άντρας ή η γυναίκα, λερωμένοι
με τον κοινό κουρνιαχτό της ζωής, που τύχαινε να συναντήσει στον καθημερινό
του βίο, ή το παιδάκι που έπαιζε μέσα στα χώματα, δοξάζονταν αν τους θωρούσε
με τον οίστρο της ποιητικής του πίστης. Έδειχνε τους χρυσούς κρίκους της
μεγάλης αλυσίδας που τους ένωνε άρρηκτα με μια αγγελική συγγένεια. Ανακάλυπτε
τα γνωρίσματα μιας ουράνιας γέννησης που τους καθιστούσε άξιους μιας τέτοιας
συγγένειας. Πράγματι, υπήρχαν μερικοί που νόμιζαν ότι έδειχναν την ορθότητα
της κρίσης τους ισχυριζόμενοι με βεβαιότητα πως όλη η ομορφιά και η αξία του
φυσικού κόσμου υπήρχαν μόνο στη φαντασία του ποιητή. Τέτοιοι άνθρωποι ας
μιλούν μόνο για τον εαυτό τους, γιατί αναμφίβολα έχουν εκκολαφτεί από τη Φύση
με μια περιφρονητική πικρία. Τους έχει πλάσσει από τα απολειφάδια της, αφού
είχε δημιουργήσει πρώτα όλα τα γουρούνια. Όσο για όλα τα υπόλοιπα πράγματα,
το ιδεώδες του ποιητή ήταν η τέλεια αλήθεια.
Τα
τραγούδια αυτού του ποιητή τα έμαθε και ο Έρνεστ. Τα διάβαζε μετά από τον
συνηθισμένο του καθημερινό μόχθο, καθισμένος στον πάγκο μπροστά από την πόρτα
του σπιτιού του, όπου κατά τον ελεύθερο χρόνο αφιέρωνε την ανάπαυσή του στο
να στοχάζεται το Μεγάλο Πέτρινο Πρόσωπο. Και τώρα καθώς διάβαζε τους στίχους
που του έφερναν ρίγη συγκίνησης στην ψυχή του, σήκωνε τα μάτια του προς την πλατιά
όψη που τον θωρούσε με μια καλοσυνάτη λάμψη.
«Ο
μεγαλειώδη φίλε», μουρμούριζε, απευθυνόμενος στο Μεγάλο Πέτρινο Πρόσωπο, «δεν
είναι άραγε τούτος ο άντρας άξιος να σου μοιάζει;»
Το
πρόσωπο έδειχνε να χαμογελάει χωρίς να του αποκρίνεται ούτε με μια λέξη.
Τώρα
συνέβη ο ποιητής, αν και ζούσε τόσο μακριά, όχι μόνο να είχε ακούσει για
τον Έρνεστ αλλά και να είχε στοχαστεί
πολύ τον χαρακτήρα του μέχρι που δε θεωρούσε τίποτε πιο ποθητό από το να
συναντήσει αυτόν τον άνθρωπο, που η αδίδακτη σοφία του πήγαινε χέρι με χέρι
με την ευγενική απλότητα της ζωής του. Ένα καλοκαιρινό πρωινό, πήρε το τρένο
και με το τέλος του δειλινού κατέβηκε από το βαγόνι, όχι και πολύ μακριά από
το αγροτόσπιτο του Έρνεστ. Το μεγάλο ξενοδοχείο, που ήταν κάποτε το αρχοντικό
του κυρίου Χρυσομαζώχτη, ήταν πολύ κοντά, αλλά ο ποιητής, με το σάκο του στο
χέρι, ρώτησε αμέσως πού μένει ο Έρνεστ, και αποφάσισε να ζητήσει φιλοξενία
στο σπίτι του.
Πλησιάζοντας
στην πόρτα βρήκε τον καλό γέροντα να κρατάει στα χέρια του έναν τόμο, που
εναλλάξ τον διάβαζε και κατόπιν με το δάχτυλο ανάμεσα στα φύλλα, κοίταζε
στοργικά το Μεγάλο Πέτρινο Πρόσωπο.
«Καλησπέρα»,
είπε ο ποιητής. «Μπορείς να βολέψεις απόψε έναν ταξιδιώτη;»
«Μετά
χαράς», αποκρίθηκε ο Έρνεστ, και χαμογελώντας πρόσθεσε: «Μου φαίνεται πως
ποτέ δεν είδα το Μεγάλο Πέτρινο Πρόσωπο να χαμογελά τόσο φιλόξενα σ’ έναν
ξένο».
Ο
ποιητής κάθισε στον πάγκο δίπλα στον Έρνεστ, και άρχισαν να συζητούν. Συχνά ο
ποιητής συνομιλούσε με τους πιο πνευματώδεις και πιο σοφούς ανθρώπους, αλλά
ποτέ δε συνδιαλέχθηκε μ’ έναν άντρα σαν τον Έρνεστ, που οι σκέψεις του και τα
συναισθήματά του ανάβλυζαν από μέσα του με τέτοια φυσική ελευθερία που
καθιστούσε μεγάλες αλήθειες να φαίνονται τόσο οικείες με τον απλό λόγο του.
Όπως συχνά έχει λεχθεί, φαίνεται πως άγγελοι μοχθούν μαζί του στα χωράφια
του. Άγγελοι φαίνεται πως τον κάνουν συντροφιά τα βράδια κοντά στο τζάκι. Και
ζώντας με αγγέλους σαν φίλος προς φίλο, είχε απορροφήσει τη μεγαλοσύνη των
ιδεών τους, και τη διαπότισε με τη γλυκιά και ταπεινή μαγεία των απλών νοικοκυρεμένων
λόγων του. Αυτή ήταν η γνώμη του ποιητή. Από την άλλη μεριά, ο Έρνεστ
συγκινήθηκε και ταράχτηκε από τις ζωντανές εικόνες που ο ποιητής εξέφρασε από
το μυαλό του, και που κάλυψαν τον αέρα γύρω από την πόρτα του σπιτιού με
σχήματα ομορφιάς χαρούμενα αλλά και στοχαστικά. Η συμπάθεια που αναπτύχθηκε
ανάμεσα στους δύο άντρες τους παρέσχε μια βαθύτερη γνώση από εκείνη που θα
αποκτούσε ο καθένας ξεχωριστά. Ο νους του ενός συμφωνούσε απόλυτα με εκείνον
του άλλου και η συμφωνία αυτή κατέληγε σε μια μελωδική μουσική που κανείς από
τους δυο θα μπορούσε να ισχυρισθεί πως ήταν δική του, κι ούτε μπορούσε να
διακρίνει τη δική του συμβολή σ’ αυτήν. Αλληλοοδηγούνταν, θα έλεγε κανείς, σ’
ένα υψηλό οικοδόμημα των σκέψεών τους, τόσο μακρινό, και συνεπώς τόσο ακαθόριστο,
που ποτέ πριν δεν είχαν επισκεφθεί, και προσέτι τόσο όμορφο που ποθούσαν να
βρίσκονται εκεί πάντα.
Καθώς
ο Έρνεστ άκουγε τον ποιητή να μιλάει, του φαινόταν πως το Μεγάλο Πέτρινο
Πρόσωπο έσκυβε κι αυτό προς τα μπρος τείνοντας ευήκοο ους. Ο Έρνεστ θωρούσε με λαχτάρα τα λαμπερά μάτια του
ποιητή.
«Ποιος
είσαι, παράξενε και προικισμένε φίλε μου;» τον ρώτησε ο Έρνεστ. Ο ποιητής
ακούμπησε το δάχτυλό του πάνω στο βιβλίο που διάβαζε ο Έρνεστ. «Έχεις
διαβάσει αυτά τα ποιήματα – άρα με γνωρίζεις, γιατί εγώ τα έγραψα».
Πάλι,
και με περισσότερη λαχτάρα από πριν, ο Έρνεστ εξέτασε τα χαρακτηριστικά του
ποιητή, κατόπιν κοίταξε το Μεγάλο Πέτρινο Πρόσωπο, κατόπιν πίσω, με μια
αβεβαιότητα στο πρόσωπό του, τον επισκέπτη του. Όμως το πρόσωπό του
σκυθρώπιασε. Κούνησε το κεφάλι του και αναστέναξε.
«Γιατί
είσαι λυπημένος;» ρώτησε ο ποιητής.
«Γιατί»,
απάντησε ο Έρνεστ, «όλη μου τη ζωή περιμένω την επαλήθευση μιας προφητείας,
και όταν διάβασα αυτά τα ποιήματα, έλπισα πως η επαλήθευσή της θα ήσουν εσύ».
«Ήλπισες»,
απάντησε ο ποιητής, μ’ ένα αχνό χαμόγελο, «να βρεις στο πρόσωπό μου την
ομοιότητα του Μεγάλου Πέτρινου Προσώπου. Και απογοητεύτηκες, όπως τις
προηγούμενες φορές, με τον Χρυσομαζώχτη, το Γέρο Αιματηρό Αστροπελέκη και τον
Μαρμαροπρόσωπο. Ναι, Έρνεστ, ήρθε και ο δικός μου χαμός. Να προσθέσεις και το
δικό μου όνομα σ’ εκείνα των άλλων τριών επιφανών αντρών, και να καταγράψεις
μια άλλη αποτυχία των ελπίδων σου. Διότι – με ντροπή και θλίψη σου το λέω,
Έρνεστ – δεν είμαι άξιος να μοιάσω εκείνη εκεί πέρα την καλοσυνάτη και
μεγαλειώδη εικόνα».
«Μα
γιατί;» ρώτησε ο Έρνεστ. Έδειξε το βιβλίο. «Αυτές εδώ δεν είναι μήπως θεϊκές
σκέψεις;»
«Έχουν
βέβαια ένα ίχνος του Θείου», αποκρίθηκε ο ποιητής. «Μπορεί κανείς ν’ ακούσει
τη μακρινή ηχώ ενός ουράνιου τραγουδιού. Αλλά η ζωή μου, αγαπητέ μου Έρνεστ,
δεν ανταποκρίνεται στις σκέψεις μου. Έχω μεγάλα όνειρα, που παραμένουν μόνον
όνειρα, γιατί ζω – κι αυτό είναι δική μου επιλογή – μέσα σε ταπεινές και
κούφιες αλήθειες. Μερικές φορές ακόμη – να τολμήσω να το πω; – χάνω την πίστη μου στο μεγαλείο, στην
ομορφιά και στην καλοσύνη, έννοιες τις οποίες τα δικά μου λόγια τις έχουν
καταστήσει πιο εμφανείς στη φύση και στη ζωή των ανθρώπων. Γιατί λοιπόν, αγνέ
ερευνητή του καλού και του αληθινού, θα πρέπει να ελπίζεις ότι θα βρεις σε
μένα τη θεϊκή ομοιότητα εκείνης εκεί της εικόνας;»
Ο
ποιητής μιλούσε λυπημένα και με βουρκωμένα μάτια. Και συγχρόνως βούρκωσε και
το Έρνεστ.
Την
ώρα του ηλιοβασιλέματος, όπως είχε από καιρό καθιερωθεί, ο Έρνεστ επρόκειτο
να μιλήσει σε μια υπαίθρια συγκέντρωση των κατοίκων της περιοχής. Κρατώντας
τον ποιητή από το μπράτσο, προχώρησαν στο σημείο συγκέντρωσης μαζί,
εξακολουθώντας να συζητούν. Το σημείο ήταν ένα μικρό κοίλωμα ανάμεσα στους
λόφους. Πίσω του έχασκε ένας γκρεμός, που το φοβερό του βάραθρο κάλυπτε μια
ευχάριστη πρασινάδα από πολλά αναρριχητικά φυτά τα οποία έκαναν μια κρεμαστή
ταπετσαρία πάνω στον γυμνό βράχο, κρεμώντας τις αναδεντράδες τους από τις
ανώμαλες γωνίες του γκρεμού. Σ’ ένα ύψωμα πάνω από το έδαφος, μέσα σ’ ένα
πλαίσιο σφριγηλής βλάστησης, υπήρχε μια κόγχη, αρκετά φαρδιά να χωρέσει
άνθρωπος με ελευθερία κίνησης των χεριών του όταν αυθόρμητα έπρεπε να
συνοδέψουν μια ένθερμη και γνήσια συγκίνηση. Σ’ αυτόν το φυσικό άμβωνα
ανέβηκε ο Έρνεστ και έριξε τη γνώριμη καλοσυνάτη του ματιά τριγύρω και πάνω
στους ακροατές του. Αυτοί στέκονταν ή κάθονταν ή έγερναν πάνω στο χορτάρι,
όπως αυτοί νόμιζαν καλύτερα, ενώ το φως του ήλιου, που σιγά σιγά χανόταν,
έπεφτε πλαγιαστά πάνω τους και έσμιγε την απαλή του ιλαρότητα με την
επισημότητα των αρχαίων δέντρων της συστάδας, κάτω και ανάμεσα στα κλαδιά,
μέσα από τα οποία ανάγκαζονταν να περάσουν οι χρυσαφένιες του ακτίνες. Στην
άλλη κατεύθυνση φαινόταν το Μεγάλο Πέτρινο Πρόσωπο, με την ίδια φαιδρότητα,
συνδυασμένη με την ίδια σοβαρότητα, πάνω στην καλοσυνάτη του θωριά.
Ο
Έρνεστ άρχισε να μιλάει, μεταδίδοντας στο κοινό ό, τι είχε στην καρδιά και στο
νου. Τα λόγια του είχαν δύναμη γιατί συμφωνούσαν με τους στοχασμούς του, και
οι στοχασμοί του είχαν αλήθεια και βάθος, επειδή εναρμονίζονταν πάντοτε με
τον τρόπο της ζωής που ζούσε. Δεν ήταν απλά κούφιες ανάσες που άρθρωνε τούτος
ο ιεροκήρυκας: ήταν λόγια ζωής, διότι μια ζωή καλών πράξεων και αγάπης είχαν
χωνευτεί μέσα τους. Μαργαριτάρια, με πλούσια καθαρότητα, είχαν λιώσει μέσα σ’
αυτό το ανεκτίμητο διάλυμα. Ο ποιητής, καθώς αφουγκραζόταν, ένιωθε πως η
ύπαρξη και ο χαρακτήρας του Έρνεστ αποτελούνταν από ένα ευγενέστερο είδος ποίησης
από ό, τι ποτέ είχε ο ίδιος γράψει. Δάκρυα γυάλιζαν στα μάτια του. Ατένιζε μ’
ευλάβεια τον σεβάσμιο άντρα και έλεγε από μέσα του ότι ποτέ δεν υπήρξε θωριά
τόσο επάξια ενός προφήτη ή ενός σοφού όσο εκείνη ή πράα, η γλυκιά και
στοχαστική όψη με τη δόξα της πολιάς του κόμης να διαχέεται ολόγυρα. Μακριά,
αλλά ευκρινώς, ψηλά στο χρυσό φως του δύοντος ηλίου έβλεπαν όλοι το Μεγάλο
Πέτρινο Πρόσωπο με την λευκόγκριζη αχλή τριγύρω του, σαν τα άσπρα μαλλιά γύρω
από το μέτωπο του Έρνεστ. Και το βλέμμα της μεγαλειώδους καλοσύνης του
Προσώπου φαινόταν να αγκαλιάζει τον κόσμο.
Εκείνη
τη στιγμή, σε αρμονία με μια σκέψη που επρόκειτο να εκφράσει, το πρόσωπο του
Έρνεστ ντύθηκε μ’ ένα μεγαλείο έκφρασης, τόσο διαποτισμένο με αγαθότητα, που
ο ποιητής, από έναν ακατανίκητο αυθορμητισμό, σήκωσε ψηλά τα χέρια του και
αναφώνησε: «Κοιτάξτε! Κοιτάξτε! Ο Έρνεστ ο ίδιος είναι η εικόνα και ομοίωση
του Μεγάλου Πέτρινου Προσώπου!»
Τότε
όλοι κοίταξαν και είδαν αυτό που είπε ο ενορατικός ποιητής. Η προφητεία
εκπληρώθηκε. Αλλά ο Έρνεστ, αφού τελείωσε ό, τι είχε να πει, έπιασε τον
ποιητή από το μπράτσο παίρνοντας το δρόμο της επιστροφής, ακόμη συνέχιζε να
πιστεύει πως κάποιος σοφότερος και καλύτερος άνθρωπος από τον ίδιο τελικά θα
εμφανιζόταν έχοντας την ομοιότητα του ΜΕΓΑΛΟΥ ΠΕΤΡΙΝΟΥ ΠΡΟΣΩΠΟΥ.
|
