ΟΙ ΚΛΑΣΙΚΟΙ ΤΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ - Ε.Μ. FORSTER

THE OTHER SIDE OF THE HEDGE (1911) E. M. Forster MY PEDOMETER TOLD me that I was twenty-five; and, though it is a shocking thing to stop walking, I was so tired that I sat down on a milestone to rest. People outstripped me, jeering as they did so, but I was too apathetic to feel resentful, and even when Miss Eliza Dimbleby, the great educationist, swept past, exhorting me to persevere, I only smiled and raised my hat.        At first I thought I was going to be like my brother, whom I had had to leave by the roadside a year or two round the corner. He had wasted his breath on singing, and his strength on helping others. But I had travelled more wisely, and now it was only the monotony of the highway that oppressed me—dust under foot and brown crackling hedges on either side, ever since I could remember.    And I had already dropped several things—indeed, the road behind was strewn with the things we all had dropped; and the white dust was settling down on them, so that already they looked no better than stones. My muscles were so weary that I could not even bear the weight of those things I still carried. I slid off the milestone into the road, and lay there prostrate, with my face to the great parched hedge, praying that I might give up.        A little puff of air revived me. It seemed to come from the hedge; and, when I opened my eyes, there was a glint of light through the tangle of boughs and dead leaves. The hedge could not be as thick as usual. In my weak, morbid state, I longed to force my way in, and see what was on the other side. No one was in sight, or I should not have dared to try. For we of the road do not admit in conversation that there is another side at all.        I yielded to the temptation, saying to myself that I would come back in a minute. The thorns scratched my face, and I had to use my arms as a shield, depending on my feet alone to push me forward. Halfway through I would have gone back, for in the passage all the things I was carrying were scraped off me and my clothes were torn. But I was so wedged that return was impossible, and I had to wriggle blindly forward, expecting every moment that my strength would fail me, and that I should perish in the undergrowth.    Suddenly cold water closed round my head, and I seemed sinking down for ever. I had fallen out of the hedge into a deep pool. I rose to the surface at last, crying for help, and I heard someone on the opposite bank laugh and say: “Another!” And then I was twitched out and laid panting on the dry ground.        Even when the water was out of my eyes, I was still dazed, for I had never been in so large a space, nor seen such grass and sunshine. The blue sky was no longer a strip, and beneath it the earth had risen grandly into hills—clean, bare buttresses, with beech trees in their folds, and meadows and clear pools at their feet. But the hills were not high, and there was in the landscape a sense of human occupation—so that one might have called it a park, or garden, if the words did not imply a certain triviality and constraint.        As soon as I got my breath, I turned to my rescuer and said:        “Where does this place lead to?”        “Nowhere, thank the Lord!” said he, and laughed. He was a man of fifty or sixty—just the kind of age we mistrust on the road—but there was no anxiety in his manner, and his voice was that of a boy of eighteen.        “But it must lead somewhere!” I cried, too much surprised at his answer to thank him for saving my life.        “He wants to know where it leads!” he shouted to some men on the hill side, and they laughed back, and waved their caps.        I noticed then that the pool into which I had fallen was really a moat which bent round to the left and to the right, and that the hedge followed it continually. The hedge was green on this side—its roots showed through the clear water, and fish swam about in them—and it was wreathed over with dog-roses and Traveller’s Joy. But it was a barrier, and in a moment I lost all pleasure in the grass, the sky, the trees, the happy men and women, and realized that the place was but a prison, for all its beauty and extent.        We moved away from the boundary, and then followed a path almost parallel to it, across the meadows. I found it difficult walking, for I was always trying to out-distance my companion, and there was no advantage in doing this if the place led nowhere. I had never kept step with anyone since I left my brother.        I amused him by stopping suddenly and saying disconsolately, “This is perfectly terrible. One cannot advance: one cannot progress. Now we of the road—”        “Yes. I know.”        “I was going to say, we advance continually.”        “I know.”        “We are always learning, expanding, developing. Why, even in my short life I have seen a great deal of advance—the Transvaal War, the Fiscal Question, Christian Science, Radium. Here for example—”        I took out my pedometer, but it still marked twenty-five, not a degree more.        “Oh, it’s stopped! I meant to show you. It should have registered all the time I was walking with you. But it makes me only twenty-five.”        “Many things don’t work in here,” he said. “One day a man brought in a Lee-Metford, and that wouldn’t work.”        “The laws of science are universal in their application. It must be the water in the moat that has injured the machinery. In normal conditions everything works. Science and the spirit of emulation—those are the forces that have made us what we are.”        I had to break off and acknowledge the pleasant greetings of people whom we passed. Some of them were singing, some talking, some engaged in gardening, hay-making, or other rudimentary industries. They all seemed happy; and I might have been happy too, if I could have forgotten that the place led nowhere.        I was startled by a young man who came sprinting across our path, took a little fence in fine style, and went tearing over a ploughed field till he plunged into a lake, across which he began to swim. Here was true energy, and I exclaimed: “A cross-country race! Where are the others?”        “There are no others,” my companion replied; and, later on, when we passed some long grass from which came the voice of a girl singing exquisitely to herself, he said again: “There are no others.” I was bewildered at the waste in production, and murmured to myself, “What does it all mean?”        He said: “It means nothing but itself”—and he repeated the words slowly, as if I were a child.        “I understand,” I said quietly, “but I do not agree. Every achievement is worthless unless it is a link in the chain of development. And I must not trespass on your kindness any longer. I must get back somehow to the road, and have my pedometer mended.”        “First, you must see the gates,” he replied, “for we have gates, though we never use them.”        I yielded politely, and before long we reached the moat again, at a point where it was spanned by a bridge. Over the bridge was a big gate, as white as ivory, which was fitted into a gap in the boundary hedge. The gate opened outwards, and I exclaimed in amazement, for from it ran a road—just such a road as I had left—dusty under foot, with brown crackling hedges on either side as far as the eye could reach.        “That’s my road!” I cried.        He shut the gate and said: “But not your part of the road. It is through this gate that humanity went out countless ages ago, when it was first seized with the desire to walk.”        I denied this, observing that the part of the road I myself had left was not more than two miles off. But with the obstinacy of his years he repeated: “It is the same road. This is the beginning, and though it seems to run straight away from us, it doubles so often, that it is never far from our boundary and sometimes touches it.” He stooped down by the moat, and traced on its moist margin an absurd figure like a maze. As we walked back through the meadows, I tried to convince him of his mistake.        “The road sometimes doubles, to be sure, but that is part of our discipline. Who can doubt that its general tendency is onward? To what goal we know not—it may be to some mountain where we shall touch the sky, it may be over precipices into the sea. But that it goes forward—who can doubt that? It is the thought of that that makes us strive to excel, each in his own way, and gives us an impetus which is lacking with you. Now that man who passed us—it’s true that he ran well, and jumped well, and swam well; but we have men who can run better, and men who can jump better, and who can swim better. Specialization has produced results which would surprise you. Similarly, that girl—”        Here I interrupted myself to exclaim: “Good gracious me! I could have sworn it was Miss Eliza Dimbleby over there, with her feet in the fountain!”        He believed that it was.        “Impossible! I left her on the road, and she is due to lecture this evening at Tunbridge Wells. Why, her train leaves Cannon Street in—of course my watch has stopped like everything else. She is the last person to be here.”        “People always are astonished at meeting each other. All kinds come through the hedge, and come at all times—when they are drawing ahead in the race, when they are lagging behind, when they are left for dead. I often stand near the boundary listening to the sounds of the road—you know what they are—and wonder if anyone will turn aside. It is my great happiness to help someone out of the moat, as I helped you. For our country fills up slowly, though it was meant for all mankind.”        “Mankind have other aims,” I said gently, for I thought him well-meaning; “and I must join them.” I bade him good evening, for the sun was declining, and I wished to be on the road by nightfall. To my alarm, he caught hold of me, crying: “You are not to go yet!” I tried to shake him off, for we had no interests in common, and his civility was becoming irksome to me. But for all my struggles the tiresome old man would not let go; and, as wrestling is not my specialty, I was obliged to follow him.        It was true that I could have never found alone the place where I came in, and I hoped that, when I had seen the other sights about which he was worrying, he would take me back to it. But I was determined not to sleep in the country, for I mistrusted it and the people too, for all their friendliness. Hungry though I was, I would not join them in their evening meals of milk and fruit, and, when they gave me flowers, I flung them away as soon as I could do so unobserved. Already they were lying down for the night like cattle—some out on the bare hillside, others in groups under the beeches. In the light of an orange sunset I hurried on with my unwelcome guide, dead tired, faint for want of food, but murmuring indomitably: “Give me life, with its struggles and victories, with its failures and hatreds, with its deep moral meaning and its unknown goal!”        At last we came to a place where the encircling moat was spanned by another bridge, and where another gate interrupted the line of the boundary hedge. It was different from the first gate; for it was half transparent like horn, and opened inwards. But through it, in the waning light, I saw again just such a road as I had left—monotonous, dusty, with brown crackling hedges on either side, as far as the eye could reach.        I was strangely disquieted at the sight, which seemed to deprive me of all self-control. A man was passing us, returning for the night to the hills, with a scythe over his shoulder and a can of some liquid in his hand. I forgot the destiny of our race. I forgot the road that lay before my eyes, and I sprang at him, wrenched the can out of his hand, and began to drink.        It was nothing stronger than beer, but in my exhausted state it overcame me in a moment. As in a dream, I saw the old man shut the gate, and heard him say: “This is where your road ends, and through this gate humanity—all that is left of it—will come in to us.”        Though my senses were sinking into oblivion, they seemed to expand ere they reached it. They perceived the magic song of nightingales, and the odour of invisible hay, and stars piercing the fading sky. The man whose beer I had stolen lowered me down gently to sleep off its effects, and, as he did so, I saw that he was my brother.

Η AΛΛΗ ΠΛΕΥΡΑ ΤΟΥ ΦΡΑΚΤΗ  (1911) Έντουαρντ Μόργκαν Φόρστερ Απόδοση: Βασίλης Κ. Μηλίτσης "Το αλληγορικό διήγημα που ακολουθεί απεικονίζει τη ζωή των ανθρώπων, η οποία, παρ’ όλες τις δυσκολίες της και τις απογοητεύσεις, δίνει το κίνητρο να προχωρούμε πάντα εμπρός αποσκοπώντας σε κάτι. Η μετά θάνατον ζωή, όσο ευχάριστη κι αν περιγράφεται στο διήγημα, δεν είναι τίποτε άλλο παρά μια χρυσή φυλακή, όπου οι τρόφιμοί της τιμωρούνται με μια αιώνια στατικότητα." B.K.M. Το βηματόμετρό μου έδειχνε ότι ήμουν είκοσι πέντε. Αν και είναι τρομερό πράγμα να σταματάς να περπατάς, ήμουν τόσο κουρασμένος που κάθισα πάνω σ’ έναν οδοδείχτη να ξεκουραστώ. Κόσμος με προσπερνούσε χλευάζοντάς με, αλλά εγώ με απάθεια και χωρίς να με πειράζει καθόλου, ακόμη κι όταν η Δεσποινίς Ελάιζα Ντίμπελμπι, η σπουδαία παιδαγωγός, πέρασε σαν σίφουνας από δίπλα μου, παροτρύνοντάς με να επιμείνω, εγώ απλώς χαμογέλασα και της έβγαλα με σεβασμό το καπέλο μου. Στην αρχή νόμισα πως θα γινόμουν σαν τον αδερφό μου, που τον είχα αφήσει στην άκρη του δρόμου στρίβοντας τη γωνία πριν από ένα ή δυο χρόνια. Είχε χαραμίσει την ανάσα του τραγουδώντας και τη δύναμή μου βοηθώντας τους άλλους. Αλλά εγώ είχα πορευτεί με περισσότερη σύνεση και τώρα ήταν μόνο η μονοτονία της δημοσιάς που με καταπίεζε – η σκόνη κάτω από τα πόδια μου και φράκτες από ξερόθαμνους από την μια και την άλλη μεριά, από όσο μπορούσα να θυμηθώ. Και είχα κιόλας ξεφορτωθεί αρκετά πράγματα πίσω μου – πράγματι ο δρόμος ήταν στρωμένος με τα πράγματα που όλοι είχαμε πετάξει, και ο άσπρος κουρνιαχτός κατακαθόταν πάνω τους, έτσι που κιόλας φαινόταν πιο πολύ σαν πέτρες. Οι μύες μου ήταν τόσο  πιασμένοι που μόλις που μπορούσα να σηκώσω το βάρος αυτών που κουβαλούσα. Γλίστρησα από την πέτρα του οδοδείκτη κι έπεσα μπρούμυτα πάνω στο δρόμο με το πρόσωπό μου κοντά στον μεγάλο κατάξερο φράκτη, παρακαλώντας να παραδώσω το πνεύμα μου. Μια μικρή πνοή αέρα με αναζωογόνησε. Φαινόταν να έρχεται από το φράκτη. Όταν άνοιξα τα μάτια μου, υπήρχε μια λάμψη φωτός μέσα από την ανακατωσούρα των κλαδιών και των ξερών φύλλων. Ο φράκτης δεν πρέπει να ήταν τόσο πυκνός ως συνήθως. Παρόλη την αδύναμη και νοσηρή κατάσταση που βρισκόμουν, λαχταρούσα να περάσω μέσα από το φράκτη και να δω τι ήταν στην άλλη του πλευρά. Δεν έβλεπα κανέναν, ειδάλλως δε θα τολμούσα να επιχειρήσω να τρυπώσω μέσα. Εμείς που είμαστε προσκολλημένοι στο δρόμο δεν παραδεχόμαστε λεκτικά πως υπάρχει οπωσδήποτε κι άλλη μεριά πέρα από το φράκτη. Υπέκυψα στον πειρασμό με τη δικαιολογία πως θα επέστρεφα σ’ ένα λεπτό. Το πρόσωπό μου γδάρθηκε από τα αγκάθια και αναγκάστηκα να χρησιμοποιήσω τα μπράτσα μου σαν ασπίδα, στηριζόμενος αποκλειστικά στα πόδια μου για να προχωρήσω προς τα μπρος. Στα μισά της προσπάθειάς μου είπα να γυρίσω πίσω, γιατί κατά το πέρασμά μου έχασα όλα όσα κουβαλούσα και επιπλέον έσκισα και τα ρούχα μου. είχα όμως σφηνώσει τόσο πολύ που μου ήταν αδύνατο να επιστρέψω. Το μόνο που μου έμεινε ήταν να συρθώ με τυφλούς ελιγμούς προς τα μπρος, φοβούμενος από στιγμή σε στιγμή πως με εγκαταλείψουν οι δυνάμεις μου και θα χαθώ μέσα στην ποώδη βλάστηση του φράκτη. Ξαφνικά ένιωσα το κεφάλι μου να περιβάλλεται με νερό και μου φάνηκε πως θα βυθιζόμουν για πάντα. Είχα πέσει από το φράκτη σε μια βαθιά λίμνη. Επιτέλους ανέβηκα στην επιφάνεια καλώντας για βοήθεια, οπότε άκουσα κάποιον από την άλλη όχθη της λίμνης να λέει γελώντας: «Ακόμη ένας!» Μετά με σπασμωδικές κινήσεις σύρθηκα έξω και έπεσα ξαπλωτός και λαχανιάζοντας στο στεγνό έδαφος. Ακόμη κι όταν το νερό είχε φύγει από τα μάτια μου, ήμουν ακόμη ζαλισμένος. Ποτέ στη ζωή μου δεν είχα δει ένα τόσο μεγάλο μέρος, ούτε τόσο γρασίδι και λιακάδα. Ο γαλάζιος ουρανός δεν ήταν μια απλή λουρίδα, και κάτω απ’ αυτόν ή γη είχε ανυψωθεί σε μεγαλειώδης λόφους – σαν καθαρά, γυμνά υποστυλώματα – με τις πλαγιές τους καλυμμένες με οξιές, με λιβάδια και με κρυστάλλινες λιμνούλες στους πρόποδες. Οι λόφοι δεν ήταν ψηλοί, και υπήρχε η αίσθηση πως στο τοπίο αυτό κατοικούσαν άνθρωποι. Θα μπορούσε κανείς να το ονομάσει πάρκο ή κήπο, εάν η λέξεις δεν υπονοούσαν κάποια κοινοτοπία και σύγχυση. Μόλις ανάκτησα την αναπνοή μου, γύρισα στον σωτήρα μου και τον ρώτησα: «Πού βγάζει αυτό το μέρος;» «Πουθενά, ευτυχώς!» απάντησε γελώντας. Ήταν ένας άντρας πενήντα με εξήντα χρονών – ακριβώς οι ηλικιωμένοι που δυσπιστούμε στο δρόμο μας – αλλά δεν υπήρχε κανένα άγχος στη συμπεριφορά του και ή φωνή του έμοιαζε δεκαοχτάρη. «Όμως πρέπει να βγάζει κάπου!» αναφώνησα κατάπληκτος με την απάντησή του και τον ευχαρίστησα που μου έσωσε τη ζωή. «Θέλει να μάθει πού βγάζει!» φώναξε απευθυνόμενος σε κάποιους ανθρώπους σε μια λοφοπλαγιά, κι εκείνοι ανταπέδωσαν το γέλιο ανεμίζοντας τις σκούφιες τους. Παρατήρησα τότε πως η λίμνη μέσα στην οποία είχα πέσει ήταν στην πραγματικότητα μια τάφρος που από αριστερά και δεξιά κύκλωνε κάπου και περιβαλλόταν συνεχώς από τον θαμνώδη φράκτη. Από τη μέσα μεριά ο φράκτης ήταν καταπράσινος – οι ρίζες των θάμνων φαίνονταν μέσα από το διάφανο νερό, όπου κολυμπούσαν ψάρια – και στην κορυφή του ήταν στεφανωμένος με αγριοτριανταφυλλιές και κληματίδες. Τότε διαπίστωσα πως ο φράκτης αποτελούσε ένα ανυπέρβλητο εμπόδιο. Για μια στιγμή μου έφυγε κάθε ευχαρίστηση για το γρασίδι, τον ουρανό, τα δέντρα, τους χαρούμενους άντρες και γυναίκες, και κατανόησα πως ο τόπος αυτός δεν ήταν παρά μια φυλακή, παρόλη την απλωσιά και την ομορφιά του. Απομακρυνθήκαμε από το σύνορο ακολουθώντας ένα δρομάκι σχεδόν παράλληλο μ’ αυτό και διασχίσαμε τα λιβάδια. Με δυσκολία περπατούσα, διότι πάντα προσπαθούσα να προπορευτώ από τον σύντροφό μου, αλλά αν το μέρος δεν έβγαζε πουθενά, τι σκοπό είχε να το κάνω; Δεν είχα ποτέ συμβαδίσει με κάποιον από τη στιγμή που είχα αφήσει πίσω μου τον αδερφό μου. Του συντρόφου μου του φάνηκε αστείο όταν ξαφνικά σταμάτησα και του είπα αποκαρδιωμένος: «Είναι πραγματικά απαίσιο. Δεν πάτε μπροστά, δεν προοδεύετε, ενώ εμείς από το δρόμο – » «Ναι, το ξέρω». «Πήγαινα να πω ότι εμείς πάμε μπροστά συνέχεια». «Ξέρω». «Εμείς ολοένα μαθαίνουμε, επεκτείνουμε τις γνώσεις μας, αναπτυσσόμαστε. Για παράδειγμα, στη σύντομη μέχρι τώρα ζωή μου έχω δει μεγάλη ανάπτυξη – τον Πόλεμο των Μπόερς, το Δημοσιονομικό Πρόβλημα, τη Χριστιανική Επιστήμη, την ανακάλυψη του Ραδίου. Να κοίταξε να βεβαιωθείς – » Έβγαλα το βηματόμετρό μου, αλλά ακόμη έδειχνε πως ήμουν είκοσι πέντε, τίποτε παραπάνω. «Ω, σταμάτησε! Ήθελα να σου το δείξω. Κανονικά έπρεπε να καταγράφει όλη την ώρα που περπατούσαμε. Αλλά ακόμη μου δείχνει είκοσι πέντε». «Πολλά πράγματα δε λειτουργούν εδώ», απάντησε. «Κάποτε κάποιος είχε φέρει ένα πυροβόλο όπλο, και δεν λειτουργούσε». «Οι νόμοι της επιστήμης είναι παντού οι ίδιοι ως προς την εφαρμογή τους. Το νερό της τάφρου πρέπει να προκάλεσε βλάβη στον μηχανισμό. Σε κανονικές συνθήκες όλα δουλεύουν. Η επιστήμη είναι το πνεύμα της άμιλλας – εκείνες είναι οι δυνάμεις που μας έφτιαξαν ό, τι είμαστε». Έπρεπε να διακόψω για να ανταποκριθώ στους χαρούμενους χαιρετισμούς των ανθρώπων που προσπερνούσαμε. Μερικοί απ’ αυτούς τραγουδούσαν, άλλοι συζητούσαν, και κάποιοι άλλοι ασχολούνταν με την κηπουρική ή μάζευαν σανό ή έκαναν διάφορες άλλες στοιχειώδεις ασχολίες. Όλοι τους έδειχναν ευτυχισμένοι. Θα μπορούσα κι εγώ να νιώσω ευτυχισμένος, αν ξεχνούσα ότι ο τόπος δεν οδηγούσε πουθενά. Με ξάφνιασε ένας νεαρός ο οποίος διέσχισε τρέχοντας το δρομάκι, πήδηξε έναν μικρός φράκτη με σβελτάδα και χάρη και όρμησε μέσα από ένα οργωμένο χωράφι κάνοντας μια βουτιά σε μια λίμνη όπου άρχισε να τη διασχίζει κολυμπώντας. Να μια αληθινή ενεργητικότητα, σκέφτηκα αναφωνώντας: «Ένας μαραθώνιος! Πού είναι οι άλλοι;» «Δεν υπάρχουν άλλοι», απάντησε ο σύντροφός μου. Και αργότερα, καθώς βαδίζαμε μέσα από κάτι μεγάλα χόρτα, και ακούσαμε τη φωνή ενός κοριτσιού που τραγουδούσε εξαίσια, ο σύντροφός μου επανέλαβε: «Δεν υπάρχουν άλλοι». Τα είχα χαμένα που χαραμίζονταν όλα όσα παρήγαν και μουρμούρισα στον εαυτό μου. «Τι σημαίνουν όλα αυτά;» «Τίποτε παρά μόνο όλα γίνονται απλά για να γίνονται», και επανέλαβε τα λόγια του αργά λες κι ήμουν παιδί και δεν καταλάβαινα. «Κατάλαβα», είπα ήσυχα, «αλλά δε συμφωνώ. Κάθε επίτευγμα είναι άνευ αξίας αν δεν αποτελεί έναν κρίκο στην αλυσίδα της ανάπτυξης. Δε θέλω να καταχραστώ άλλο την καλοσύνη σου, αλλά πρέπει κατά κάποιο τρόπο να γυρίσω πίσω στο δρόμο και να επιδιορθώσω το βηματόμετρό μου». «Πρώτα όμως πρέπει να δεις τις πύλες», αποκρίθηκε. «Έχουμε πύλες, αν και ποτέ δεν τις χρησιμοποιούμε». Ενέδωσα ευγενικά και μετά από λίγο φτάσαμε ξανά στην τάφρο, σ’ ένα σημείο όπου υπήρχε μια γέφυρα. Πέρα από τη γέφυρα υπήρχε μια μεγάλη πύλη, άσπρη σαν φίλντισι, προσαρμοσμένη στο σύνορο του φράκτη με τους θάμνους. Η πόρτα άνοιγε προς τα έξω και αναφώνησα με κατάπληξη, διότι από την πύλη αυτή άρχιζε ένας δρόμος – ακριβώς ίδιος μ’ εκείνον που είχα αφήσει πίσω από τους θάμνους – ένα δρόμος γεμάτος σκόνη, με ξεραμένους φράκτες κι από τις δυο του πλευρές μέχρις εκεί που έφτανε το μάτι. «Αυτός είναι ο δρόμος μου!», ξεφώνησα. Ο σύντροφός μου έκλεισε την πύλη και είπε: «Όχι όμως το δικό σου μέρος του δρόμου. Μέσα από αυτήν την πύλη πριν από αμέτρητα χρόνια βγήκαν οι άνθρωποι όταν καταλήφθηκαν από την επιθυμία να βαδίσουν». Εγώ όμως δεν το παραδέχθηκα και παρατήρησα πως εκείνο ήταν το μέρος του δρόμου που ο ίδιος είχα αφήσει και δεν απείχε περισσότερο από δυο μίλια. Αυτός όμως με την ισχυρογνωμοσύνη της ηλικίας του επανέλαβε: «Μπορεί να είναι ο ίδιος δρόμος, κι αν δείχνει να πηγαίνει κατευθείαν εμπρός όπως τον βλέπουμε, συχνά διπλώνει έτσι που είναι πάντα κοντά στο σύνορό μας και μερικές φορές εφάπτεται μ’ αυτό». Έσκυψε στο έδαφος κοντά στην τάφρο και στην υγρή του όχθη σχεδίασε ένα ακατάληπτο σχέδιο, κάτι σαν λαβύρινθο. Καθώς βαδίζαμε μέσα από τα λιβάδια, πάσχιζα να τον πείσω ότι έκανε λάθος για το δρόμο. «Ο δρόμος όντως διπλώνει αλλά τούτο είναι μέρος της αναζήτησης. Ποιος αμφιβάλλει ότι η γενική κατεύθυνση είναι προς τα μπρος; Δεν ξέρουμε πού καταλήγει – ίσως σε κάποιο βουνό όπου μπορούμε ν’ αγγίξουμε τον ουρανό, ή ίσως πάνω από γκρεμούς να καταλήγει στη θάλασσα. Όμως το ότι προχωρεί ίσια προς τα μπρος κανείς δεν αμφιβάλλει. Είναι η σκέψη της πορείας που μας κάνει να πασχίζουμε να διακριθούμε, ο καθένας με τον τρόπο του, και μας δίνει τα κίνητρα που εσείς στερείστε. Πάρε εκείνον τον άντρα που πέρασε από μπροστά μας – είναι αλήθεια πως έτρεξε καλά, πήδηξε το φράκτη μ’ ευλυγισία και κολύμπησε καλά. Εμείς όμως έχουμε ανθρώπους που τρέχουν καλύτερα, κάνουν μεγαλύτερα άλματα και κολυμπούν καλύτερα. Η ειδίκευση έχει φέρει αποτελέσματα που θα σε εξέπλητταν. Ομοίως εκείνο το κορίτσι – » Εδώ σταμάτησα και ξεφώνησα: «Θεέ και κύριε! Θα ορκιζόμουν ότι εκείνη εκεί πέρα που έβρεχε τα πόδια της στην πηγή ήταν η δεσποινίς Ελάιζα Ντίμπελμπι!» Επιβεβαίωσε πως αυτή ήταν. «Αδύνατον! Με προσπέρασε στο δρόμο και απόψε πρόκειται να δώσει μια διάλεξη στον Τέρνμπριτζ Γουέλς. Μα το τρένο της αναχωρεί από την Οδό Κάνον στις – φυσικά το ρολόι μου έχει σταματήσει όπως κι όλα τα άλλα. Αυτή είναι το τελευταίο άτομο που θα περίμενα να δω σ’ αυτό το μέρος». «Οι άνθρωποι πάντοτε εκπλήσσονται όταν συναντά ο ένας τον άλλο. Κάθε λογής άνθρωποι έρχονται μέσα από τον φράκτη κάθε φορά – είτε όταν προπορεύονται στον αγώνα, είτε μένουν πίσω ή τους αφήνουν πίσω περνώντας τους για νεκρούς. Συχνά στέκομαι στο σύνορο και στήνω αυτί ν’ ακούσω τις φωνές από τον δρόμο – ξέρεις τι είναι – και αναρωτιέμαι αν θελήσει κάποιος να λοξοδρομήσει και να μπει μέσα. Και είναι μεγάλη μου χαρά να βοηθώ κάποιον να βγει από την τάφρο, όπως βοήθησα κι εσένα. Ο τόπος μας γεμίζει αργά, αν και προορίζεται για όλη την ανθρωπότητα». «Η ανθρωπότητα έχει άλλους σκοπούς», είπα διακριτικά, διότι σκέφτηκα πως ήταν καλοπροαίρετος, «και πρέπει να πάω μαζί με τους ανθρώπους». Τον αποχαιρέτησα, γιατί ο ήλιος έγερνε προς τη δύση, κι εγώ ήθελα να βρίσκομαι ξανά στο δρόμο κατά το σούρουπο. Με ξάφνιασε κρατώντας με από το χέρι. «Δεν ήρθε η ώρα να φύγεις!» Προσπάθησα να τον απομακρύνω, αφού δεν είχαμε κοινά ενδιαφέροντα και η ευγένειά του είχε αρχίσει να γίνεται ενοχλητική. Αλλά όσο και να πάσχιζα να του ξεφύγω, ο ενοχλητικός ηλικιωμένος σύντροφός μου δεν εννοούσε να μ’ αφήσει, κι επειδή η πάλη δεν είναι το στοιχείο μου, αναγκάστηκα να τον ακολουθήσω. Ήταν αλήθεια πως μόνος μου δε θα μπορούσα ποτέ να βρω το σημείο απ’ όπου είχα μπει. Γι’ αυτό ήλπιζα πως, αφού θα έβλεπα τα υπόλοιπα αξιοθέατα που τόσο διακαώς ήθελε να δω, θα μ’ έφερνε πίσω στο σημείο του φράκτη για να βγω.  Ήμουν αποφασισμένος να μην περάσω τη νύχτα σ’ αυτό το μέρος, γιατί δεν εμπιστευόμουν το ίδιο και τους κατοίκους του παρόλη τη φιλία τους. Αν και πεινούσα, δε θα τους έκανα παρέα στο βραδινό τους, που αποτελούταν από γάλα και φρούτα, και όταν μου πρόσφεραν λουλούδια, με τρόπο τα πετούσα όταν δεν μ’ έβλεπαν. Ήδη είχαν ξαπλώσει στο έδαφος σαν τα ζώα να κοιμηθούν – μερικοί πάνω στην ακάλυπτη λοφοπλαγιά, άλλοι σε ομάδες κάτω από τις οξιές. Στο πορτοκαλί χρώμα του ηλιοβασιλέματος προχωρούσα βιαστικά με τον ανεπιθύμητό μου οδηγό, κατακουρασμένος και εξαντλημένος από την πείνα μουρμουρίζοντας ακάθεκτος: «Προτιμώ τη ζωή με τους αγώνες της και τις νίκες, με τις αποτυχίες της και τα μίση, με τη βαθιά έννοια της ηθικής και τους άγνωστους στόχους!» Επιτέλους φτάσαμε σ’ ένα μέρος όπου υπήρχε μια άλλη γέφυρα πάνω από την τάφρο και όπου μια άλλη πύλη διέκοπτε τη συνοριακή γραμμή του φράκτη. Αυτή η πύλη ήταν διαφορετική από την προηγούμενη. Ήταν ημιδιάφανη σαν κέρατο και άνοιγε προς τα μέσα. Αλλά στο άνοιγμά της, και στο ασθενικό φως, είδα ξανά το δρόμο όπως τον είχα αφήσει – μονότονο, σκονισμένο, με τους καφετιούς ξερόθαμνους κι απ’ τις δυο πλευρές του μέχρις εκεί που έφτανε το μάτι μου. Κατά περίεργο τρόπο ανησύχησα με το θέαμα, που μ’ έκανε να χάσω τον αυτοέλεγχό μου. Ένας άνθρωπος μάς προσπερνούσε, επιστρέφοντας στους λόφους για να κοιμηθεί και κουβαλούσε ένα μεγάλο δρεπάνι στον ώμο του ενώ στο χέρι του κρατούσε ένα δοχείο με κάποιο υγρό μέσα του. Τότε ξέχασα τα πεπρωμένα της φυλής μας. Ξέχασα και το δρόμο μπροστά στα μάτια μου, όρμησα στον άνθρωπο και αποσπώντας το δοχείο από τι χέρι του, άρχισα να πίνω. Το υγρό δεν ήταν δυνατότερο από μπίρα, αλλά στην τρομερή εξάντληση που βρισκόμουν με κατέβαλε αμέσως. Σαν σε όνειρα είδα τον ηλικιωμένο σύντροφό μου να κλείνει την πύλη ακούγοντάς τον να λέει: «Εδώ τελειώνει ο δρόμος σου και μέσα απ’ αυτήν την πύλη θα έρθει σ’ εμάς ό, τι έχει μείνει από την ανθρωπότητα». Αν και οι αισθήσεις μου βυθίζονταν στη λήθη, εντούτοις φαίνονταν να μεγαλώνουν πριν τελικά πέσουν στη λησμονιά. Διέκριναν με σαφήνεια τη μαγική μελωδία των αηδονιών, τη μυρωδιά του σανού που δεν έβλεπα και τα αστέρια που έλαμπαν στον θαμπό ουρανό. Ο άντρας που του έκλεψα τη μπίρα μ’ έβαλε να κοιμηθώ για να μου φύγει η επήρεια του ποτού, και καθώς με ξάπλωνε απαλά, παρατήρησα πως ήταν ο αδερφός μου.