THE LAW OF LIFE - JACK LONDON - Ο ΝΟΜΟΣ ΤΗΣ ΖΩΗΣ

THE LAW OF LIFE Jack London Old Koskoosh listened greedily. Though his sight had long since faded, his hearing was still acute, and the slightest sound penetrated to the glimmering intelligence which yet abode behind the withered forehead, but which no longer gazed forth upon the things of the world. Ah! that was Sit-cum-to-ha, shrilly anathematizing the dogs as she cuffed and beat them into the harnesses. Sit-cum-to-ha was his daughter's daughter, but she was too busy to waste a thought upon her broken grandfather, sitting alone there in the snow, forlorn and helpless. Camp must be broken. The long trail waited while the short day refused to linger. Life called her, and the duties of life, not death. And he was very close to death now. The thought made the old man panicky for the moment, and he stretched forth a palsied hand which wandered tremblingly over the small heap of dry wood beside him. Reassured that it was indeed there, his hand returned to the shelter of his mangy furs, and he again fell to listening. The sulky crackling of half-frozen hides told him that the chief's moose-skin lodge had been struck, and even then was being rammed and jammed into portable compass. The chief was his son, stalwart and strong, head man of the tribesmen, and a mighty hunter. As the women toiled with the camp luggage, his voice rose, chiding them for their slowness. Old Koskoosh strained his ears. It was the last time he would hear that voice. There went Geehow's lodge! And Tusken's! Seven, eight, nine; only the shaman's could be still standing. There! They were at work upon it now. He could hear the shaman grunt as he piled it on the sled. A child whimpered, and a woman soothed it with soft, crooning gutturals. Little Koo-tee, the old man thought, a fretful child, and not overstrong. It would die soon, perhaps, and they would burn a hole through the frozen tundra and pile rocks above to keep the wolverines away. Well, what did it matter? A few years at best, and as many an empty belly as a full one. And in the end, Death waited, ever-hungry and hungriest of them all. What was that? Oh, the men lashing the sleds and drawing tight the thongs. He listened, who would listen no more. The whip-lashes snarled and bit among the dogs. Hear them whine! How they hated the work and the trail! They were off! Sled after sled churned slowly away into the silence. They were gone. They had passed out of his life, and he faced the last bitter hour alone. No. The snow crunched beneath a moccasin; a man stood beside him; upon his head a hand rested gently. His son was good to do this thing. He remembered other old men whose sons had not waited after the tribe. But his son had. He wandered away into the past, till the young man's voice brought him back. "Is it well with you?" he asked. And the old man answered, "It is well." "There be wood beside you," the younger man continued, "and the fire burns bright. The morning is gray, and the cold has broken. It will snow presently. Even now is it snowing." "Ay, even now is it snowing." "The tribesmen hurry. Their bales are heavy, and their bellies flat with lack of feasting. The trail is long and they travel fast. Go now. It is well?" "It is well. I am as a last year's leaf, clinging lightly to the stem. The first breath that blows, and I fall. My voice is become like an old woman's. My eyes no longer show me the way of my feet, and my feet are heavy, and I am tired. It is well." He bowed his head in content till the last noise of the complaining snow had died away, and he knew his son was beyond recall. Then his hand crept out in haste to the wood. It alone stood between him and the eternity that yawned in upon him. At last the measure of his life was a handful of fagots. One by one they would go to feed the fire, and just so, step by step, death would creep upon him. When the last stick had surrendered up its heat, the frost would begin to gather strength. First his feet would yield, then his hands; and the numbness would travel, slowly, from the extremities to the body. His head would fall forward upon his knees, and he would rest. It was easy. All men must die. He did not complain. It was the way of life, and it was just. He had been born close to the earth, close to the earth had he lived, and the law thereof was not new to him. It was the law of all flesh. Nature was not kindly to the flesh. She had no concern for that concrete thing called the individual. Her interest lay in the species, the race. This was the deepest abstraction old Koskoosh's barbaric mind was capable of, but he grasped it firmly. He saw it exemplified in all life. The rise of the sap, the bursting greenness of the willow bud, the fall of the yellow leaf -- in this alone was told the whole history. But one task did Nature set the individual. Did he not perform it, he died. Did he perform it, it was all the same, he died. Nature did not care; there were plenty who were obedient, and it was only the obedience in this matter, not the obedient, which lived and lived always. The tribe of Koskoosh was very old. The old men he had known when a boy, had known old men before them. Therefore it was true that the tribe lived, that it stood for the obedience of all its members, way down into the forgotten past, whose very resting-places were unremembered. They did not count; they were episodes. They had passed away like clouds from a summer sky. He also was an episode, and would pass away. Nature did not care. To life she set one task, gave one law. To perpetuate was the task of life, its law was death. A maiden was a good creature to look upon, full-breasted and strong, with spring to her step and light in her eyes. But her task was yet before her. The light in her eyes brightened, her step quickened, she was now bold with the young men, now timid, and she gave them of her own unrest. And ever she grew fairer and yet fairer to look upon, till some hunter, able no longer to withhold himself, took her to his lodge to cook and toil for him and to become the mother of his children. And with the coming of her offspring her looks left her. Her limbs dragged and shuffled, her eyes dimmed and bleared, and only the little children found joy against the withered cheek of the old squaw by the fire. Her task was done. But a little while, on the first pinch of famine or the first long trail, and she would be left, even as he had been left, in the snow, with a little pile of wood. Such was the law. He placed a stick carefully upon the fire and resumed his meditations. It was the same everywhere, with all things. The mosquitoes vanished with the first frost. The little tree-squirrel crawled away to die. When age settled upon the rabbit it became slow and heavy, and could no longer outfoot its enemies. Even the big bald-face grew clumsy and blind and quarrelsome, in the end to be dragged down by a handful of yelping huskies. He remembered how he had abandoned his own father on an upper reach of the Klondike one winter, the winter before the missionary came with his talk-books and his box of medicines. Many a time had Koskoosh smacked his lips over the recollection of that box, though now his mouth refused to moisten. The "painkiller" had been especially good. But the missionary was a bother after all, for he brought no meat into the camp, and he ate heartily, and the hunters grumbled. But he chilled his lungs on the divide by the Mayo, and the dogs afterwards nosed the stones away and fought over his bones. “through the long darkness the children wailed and died.” Koskoosh placed another stick Koskoosh placed another stick on the fire and harked back deeper into the past. There was the time of the Great Famine, when the old men crouched empty-bellied to the fire, and let fall from their lips dim traditions of the ancient day when the Yukon ran wide open for three winters, and then lay frozen for three summers. He had lost his mother in that famine. In the summer the salmon run had failed, and the tribe looked forward to the winter and the coming of the caribou. Then the winter came, but with it there were no caribou. Never had the like been known, not even in the lives of the old men. But the caribou did not come, and it was the seventh year, and the rabbits had not replenished, and the dogs were naught but bundles of bones. And through the long darkness the children wailed and died, and the women, and the old men; and not one in ten of the tribe lived to meet the sun when it came back in the spring. That was a famine! But he had seen times of plenty, too, when the meat spoiled on their hands, and the dogs were fat and worthless with overeating -- times when they let the game go unkilled, and the women were fertile, and the lodges were cluttered with sprawling men-children and women-children. Then it was the men became high-stomached, and revived ancient quarrels, and crossed the divides to the south to kill the Pellys, and to the west that they might sit by the dead fires of the Tananas. He remembered when a boy, during a time of plenty, when he saw a moose pulled down by the wolves. Zing-ha lay with him in the snow and watched --Zing-ha, who later became the craftiest of hunters, and who, in the end, fell through an air-hole on the Yukon. They found him, a month afterward, just as he had crawled halfway out and frozen stiff to the ice. But the moose. Zing-ha and he had gone out that day to play at hunting after the manner of their fathers. On the bed of the creek they struck the fresh track of a moose and with it the tracks of many wolves. "An old one," Zing-ha, who was quicker at reading the sign, said -- "an old one who cannot keep up with the herd. The wolves have cut him out from his brothers, and they will never leave him." And it was so. It was their way. By day and by night, never resting, snarling on his heels, snapping at his nose, they would stay by him to the end. How Zing-ha and he felt the blood-lust quicken! The finish would be a sight to see! Eager-footed, they took the trail, and even he, Koskoosh, slow of sight and an unversed tracker, could have followed it blind, it was so wide. Hot were they on the heels of the chase, reading the grim tragedy, fresh-written, at every step. Now they came to where the moose had made a stand. Thrice the length of a grown man's body, in every direction, had the snow been stamped about and uptossed. In the midst were the deep impressions of the splay-hoofed game, and all about, everywhere, were the lighter footmarks of the wolves. Some, while their brothers harried the kill, had lain to one side and rested. The full-stretched impress of their bodies in the snow was as perfect as though made the moment before. One wolf had been caught in a wild lunge of the maddened victim and trampled to death. A few bones, well picked, bore witness. Again, they ceased the uplift of their snowshoes at a second stand. Here the great animal had fought desperately. Twice had he been dragged down, as the snow attested, and twice had he shaken his assailants clear and gained footing once more. He had done his task long since, but none the less was life dear to him. Zing-ha said it was a strange thing, a moose once down to get free again; but this one certainly had. The shaman would see signs and wonders in this when they told him. And yet again, they come to where the moose had made to mount the bank and gain the timber. But his foes had laid on from behind, till he reared and fell back upon them, crushing two deep into the snow. It was plain the kill was at hand, for their brothers had left them untouched. Two more stands were hurried past, brief in time-length and very close together. The trail was red now, and the clean stride of the great beast had grown short and slovenly. Then they heard the first sounds of the battle -- not the full-throated chorus of the chase, but the short, snappy bark which spoke of close quarters and teeth to flesh. Crawling up the wind, Zing-ha bellied it through the snow, and with him crept he, Koskoosh, who was to be chief of the tribesmen in the years to come. Together they shoved aside the under branches of a young spruce and peered forth. It was the end they saw. The picture, like all of youth's impressions, was still strong with him, and his dim eyes watched the end played out as vividly as in that far-off time. Koskoosh marveled at this, for in the days which followed, when he was a leader of men and a head of councilors, he had done great deeds and made his name a curse in the mouths of the Pellys, to say naught of the strange white man he had killed, knife to knife, in open fight. For long he pondered on the days of his youth, till the fire died down and the frost bit deeper. He replenished it with two sticks this time, and gauged his grip on life by what remained. If Sit-cum-to-ha had only remembered her grandfather, and gathered a larger armful, his hours would have been longer. It would have been easy. But she was ever a careless child, and honored not her ancestors from the time the Beaver, son of the son of Zing-ha, first cast eyes upon her. Well, what mattered it? Had he not done likewise in his own quick youth? For a while he listened to the silence. Perhaps the heart of his son might soften, and he would come back with the dogs to take his old father on with the tribe to where the caribou ran thick and the fat hung heavy upon them. He strained his ears, his restless brain for the moment stilled. Not a stir, nothing. He alone took breath in the midst of the great silence. It was very lonely. Hark! What was that? A chill passed over his body. The familiar, long-drawn howl broke the void, and it was close at hand. Then on his darkened eyes was projected the vision of the moose -- the old bull moose -- the torn flanks and bloody sides, the riddled mane, and the great branching horns, down low and tossing to the last. He saw the flashing forms of gray, the gleaming eyes, the lolling tongues, the slavered fangs. And he saw the inexorable circle close in till it became a dark point in the midst of the stamped snow. A cold muzzle thrust against his cheek, and at its touch his soul leaped back to the present. His hand shot into the fire and dragged out a burning faggot. Overcome for the nonce by his hereditary fear of man, the brute retreated, raising a prolonged call to his brothers; and greedily they answered, till a ring of crouching, jaw-slobbered gray was stretched round about. The old man listened to the drawing in of this circle. He waved his brand wildly, and sniffs turned to snarls; but the panting brutes refused to scatter. Now one wormed his chest forward, dragging his haunches after, now a second, now a third; but never a one drew back. Why should he cling to life? he asked, and dropped the blazing stick into the snow. It sizzled and went out. The circle grunted uneasily, but held its own. Again he saw the last stand of the old bull moose, and Koskoosh dropped his head wearily upon his knees. What did it matter after all? Was it not the law of life?

Ο ΝΟΜΟΣ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Τζακ Λόντον Απόδοση: Βασίλης Κ. Μηλίτσης Ο γερό-Κοκούς άκουγε με απληστία. Αν και η όρασή του είχε προ πολλού χαθεί, η ακοή του ήταν ακόμη οξεία, και ο πιο ανεπαίσθητος ήχος διείσδυε  στις αναλαμπές της νοημοσύνης του που συνέχισε να εδράζεται πίσω από το μαραμένο του μέτωπο, αλλά αυτή η νοημοσύνη δεν μπορούσε να ατενίζει πλέον τα αντικείμενα του κόσμου. Α! αυτή ήταν η Σιτ-κουμ-το-χά, που έβριζε στριγκλίζοντας τα σκυλιά καθώς με χαστούκια και ξυλιές φορούσε τα χάμουρά τους. Η Σιτ-κουμ-το-χά, ήταν η κόρη της θυγατέρας του, αλλά αυτή ήταν υπερβολικά απασχολημένη για να χαραμίσει έστω και μια σκέψη στον ανήμπορο παππού της, που καθόταν ολομόναχος πάνω στο χιόνι, εγκαταλειμμένος και αβοήθητος. Έπρεπε να ξεστήσουν την κατασκήνωση. Τους περίμενε μια μακριά διαδρομή και δεν σήκωνε καμιά χρονοτριβή λόγω και της σύντομης ημέρας. Ήταν η ζωή, με τα καθήκοντά της, που καλούσε την εγγονή του, όχι ο θάνατος. Και ο ίδιος ήταν πολύ κοντά στο θάνατο τώρα. Η σκέψη αυτή πανικόβαλε τον γέρο για μια στιγμή, και άπλωσε προς τα μπρος το ημιπαράλυτο χέρι του, το οποίο τρεμουλιαστά ψηλαφώντας άγγιξε τον μικρό σωρό από ξύλα δίπλα του. Καθησυχασμένος πως ο σωρός βρισκόταν κοντά του, ξανάφερε το χέρι του στην προστασία της ξεφτισμένης του γούνας, και συνέχιζε να αφουγκράζεται.  Το παραπονιάρικο τρίξιμο πέντε με έξι μισοπαγωμένα δέρματα τον έκανε να καταλάβει πως το κατάλυμα του αρχηγού από δέρματα ελαφιού είχε ξεστηθεί και την ώρα εκείνη το πατίκωναν και το στρίμωχναν σ’ έναν φορητό μπόγο. Ο αρχηγός ήταν γιος του, δυνατό παλικάρι, η κεφαλή της φυλής και δεινός κυνηγός. Καθώς οι γυναίκες δούλευαν πυρετωδώς με τις αποσκευές της κατασκήνωσης, η φωνή του αρχηγού υψωνόταν δυνατή και τις επέπληττε για τη νωθρότητά τους. Ο γερο-Κοκούς τέντωνε τα αυτιά του. Ήταν η τελευταία φορά που θα άκουγε τη φωνή του. Να, έπεσε και η σκηνή του Γκιχάου! Να, και του Τουσκέν! Εφτά, οχτώ, εννιά. Η μόνη που έμενε ακόμη όρθια ήταν του σαμάνου. Να, καταπιάνονταν με αυτή τώρα. Άκουγε τον σαμάνο να γκρινιάζει καθώς την στοίβαζε πάνω στο έλκηθρο. Κάποιο παιδί κλαψούρισε και μια γυναίκα το πάσχιζε να το ησυχάσει με απαλούς, τραγουδιστικούς λαρυγγισμούς. Είναι ο μικρός Κου-τι, σκέφτηκε ο γέρος, ένα ευερέθιστο παιδί, και μάλλον φιλάσθενο. Σύντομα ίσως θα πέθαινε και θα έπρεπε να κάψουν μια τρύπα στην παγωμένη τούντρα και να σωριάσουν πέτρες από πάνω για να προφυλάξουν τον τάφο από τις μεγάλες νυφίτσες. Στο κάτω-κάτω, δεν είχε καμιά σημασία. Στην καλύτερη περίπτωση, λίγα χρόνια με γεμάτη κοιλιά και περισσότερα με άδεια. Και στο τέλος, πάντοτε πεινασμένος, ο πιο πεινασμένος απ’ όλους, να τους περιμένει ο Χάρος. Τι θόρυβος ήταν αυτός; Ω, οι άντρες που δένουν τα έλκηθρα και τεντώνουν σφικτά τα δερμάτινα σχοινιά. Έστησε αυτί ν’ ακούσει, γιατί σε λίγο δε θα άκουγε άλλο. Τα μαστίγια σηκώθηκαν σφυρίζοντας και έπεσαν βαριά ανάμεσα στα σκυλιά. Για άκου τα πώς σκούζουν! Πώς απεχθάνονται τη δουλειά και την πορεία! Φεύγουν! Το ένα έλκηθρο μετά το άλλο απομακρύνθηκαν προς τη σιωπή οργώνοντας το χιόνι. Πάει έφυγαν. Βγήκαν απ’ τη ζωή του κι αυτός τώρα έμεινε να γευτεί την πίκρα της τελευταίας ώρας ολομόναχος. Όμως όχι. Το χιόνι έτριξε κάτω από ένα ζευγάρι μοκασίνια. Ένας άντρας στάθηκε δίπλα του και απαλά ακούμπησε το χέρι του πάνω στο κεφάλι του. Τι καλός που ήταν ο γιος του να κάνει αυτή την ενέργεια. Του ήρθαν στο μυαλό αναμνήσεις άλλων γερόντων που οι γιοι τους δεν περίμεναν μετά την αναχώρηση της φυλής. Όμως ο γιος του περίμενε. Ο γέρος παρασύρθηκε πίσω στο παρελθόν μέχρι που η φωνή του νεαρού άντρα τον έφερε στην πραγματικότητα. «Όλα εντάξει;» ρώτησε. «Όλα καλά», απάντησε ο γέρος. «Υπάρχουν ξύλα κοντά σου», συνέχισε ο νεαρός άντρας, «και η φωτιά καίει δυνατά. Η μέρα είναι γκρίζα και το κρύο έχει σπάσει. Σύντομα θα χιονίσει. Ήδη έχει αρχίσει». «Ναι, χιονίζει τώρα», είπε ο γέρος. «Τα μέλη της φυλής βιάζονται. Τα φορτία τους είναι βαριά και οι κοιλιές τους επίπεδες από την έλλειψη τροφής. Η πορεία είναι μακρά και ταξιδεύουν γρήγορα. Πηγαίνω τώρα, όλα καλά;» «Όλα καλά. Δεν είμαι παρά ένα περυσινό φύλλο που είναι ελαφρά κολλημένο στο κοτσάνι. Με την πρώτη πνοή του ανέμου, θα ξεκολλήσω και θα πέσω. Η φωνή μου έχει γίνει σαν μιας γριάς. Τα μάτια μου δεν δείχνουν το δρόμο των ποδιών μου, και τα πόδια μου είναι βαριά, κι εγώ έχω κουραστεί. Όλα είναι καλά». Έσκυψε το κεφάλι του ικανοποιημένος μέχρι και ο τελευταίος ήχος πάνω στο χιόνι έσβησε, και είχε την επίγνωση πως δεν επρόκειτο να ξαναδεί ποτέ τον γιο του. Και τότε το χέρι του σύρθηκε προς τα ξύλα. Ο σωρός ήταν ο μόνος που τον χώριζε από την αιωνιότητα, η οποία έχασκε από πάνω του. Τελικά το μέτρο της ζωής του ήταν μια αγκαλιά από ξύλα. Ένα – ένα θα πήγαιναν να τροφοδοτήσουν τη φωτιά, κι έτσι, βήμα – βήμα ο θάνατος θα τον πλησίαζε έρποντας. Όταν και το τελευταίο ξύλο θα καιγόταν απελευθερώνοντας τη ζεστασιά του, ο παγετός θα έπαιρνε το πάνω χέρι. Πρώτα θα υποχωρούσαν τα πόδια και μετά τα χέρια του. Και το μούδιασμα θα επεκτεινόταν αργά – αργά  από τα άκρα προς ολόκληρο το σώμα του. το κεφάλι του θα έπεφτε προς τα μπρος πάνω στα γόνατά του, και θα τελείωνε γαλήνια. Εύκολο ήταν. Όλοι κάποτε πεθαίνουν. Δεν είχε παράπονο. Έτσι είναι η ζωή, και είναι δίκαια. Γεννήθηκε κοντά στη γη, κοντά στη γη έζησε, και ο νόμος της ζωής δεν του ήταν άγνωστος. Ήταν ο νόμος των σαρκικών όντων. Η φύση δεν ήταν φιλική προς τη σάρκα και δεν νοιαζόταν γι’ αυτό το υλικό πράγμα που λέγεται άτομο. Το ενδιαφέρον της ήταν για το είδος, τη φυλή. Και αυτή ήταν η βαθύτερη αφαίρεση που μπορούσε να φτάσει το πρωτόγονο μυαλό του Κοκούς, αλλά είχε σαφή επίγνωση αυτής. Την έβλεπε σε κάθε έκφανση της ζωής. Στην άνοδο του χυμού στα δέντρα, στον οργασμό της πρασινάδας του μπουμπουκιού της ιτιάς, στην πτώση του κιτρινισμένου φύλλου – ολόκληρη η ιστορία διαδραματιζόταν σ’ αυτό και μόνο το φαινόμενο. Αλλά κάποιο καθήκον του έβαζε η φύση να επιτελέσει. Το εκπλήρωνε και μετά πέθαινε. Δεν το εκπλήρωνε – το ίδιο έκανε – πάλι πέθαινε. Η Φύση δεν ενδιαφερόταν. Υπήρχαν πολλοί άλλοι που ήσαν υπάκουοι, και ήταν η υπακοή που μετρούσε, όχι ο υπάκουος, κι αυτή η υπακοή συνέχιζε πάντα να ζει. Η φυλή του Κοκούς ήταν πολύ παλιά. Οι γέροι που είχε γνωρίσει όταν αυτός ήταν ένα αγόρι, είχαν γνωρίσει κι άλλους γέρους πριν απ’ αυτούς. Άρα, ήταν αλήθεια πως η φυλή συνέχιζε να ζει, και αντιπροσώπευε την υπακοή των μελών της, τα οποία χάνονταν στο μακρινό παρελθόν, και οι τάφοι τους είχαν πια ξεχαστεί. Στο κάτω – κάτω δεν μετρούσαν. Αποτελούσαν απλά επεισόδια. Είχαν παρέλθει  σαν σύννεφα στον καλοκαιρινό ουρανό. Κι αυτός δεν ήταν παρά ένα επεισόδιο, που θα προσπερνούσε. Η Φύση δεν ενδιαφερόταν: μόνο έδωσε στη ζωή ένα καθήκον κι έναν νόμο. Το καθήκον ήταν να διαιωνίζει το είδος, και ο νόμος ο θάνατος του ατόμου. Μια κοπέλα ήταν ένα ευχάριστο πλάσμα να το βλέπεις, να σφύζει από ζωή, με μεστά στήθη, με πηδηχτό βήμα και με φωτεινό βλέμμα. Το βλέμμα της γίνεται φωτεινότερο, το βήμα της πιο γρήγορο, πότε είναι τολμηρή με τους νέους, πότε ντροπαλή, μεταδίδοντάς τους μέρος από την ανησυχία της. Και όλο γίνεται πιο όμορφη, χάρμα οφθαλμών, μέχρι που κάποιος κυνηγός δεν μπορεί άλλο να συγκρατηθεί, και την παίρνει στη σκηνή του να του μαγειρεύει και να μοχθεί γι’ αυτόν, και τελικά να γίνει η μητέρα των παιδιών του. Και με τον ερχομό των απογόνων της την εγκαταλείπει η ομορφιά. Τα πόδια της σέρνονται, τα μάτια της θαμπώνουν και τσιμπλιάζουν, και μόνο τα μικρά παιδιά βρίσκουν ευχαρίστηση ακουμπώντας το πρόσωπό τους στα ρυτιδιασμένα μάγουλα της γριάς ινδιάνας κοντά στη φωτιά. Το έργο της επιτελέστηκε. Αλλά στο πρώτο χτύπημα του λιμού ή στην πρώτη μεγάλη πορεία, εγκαταλείπεται, όπως έχει εγκαταλειφτεί τώρα κι ο ίδιος, στο χιόνι μ’ έναν σωρό από ξύλα. Έτσι είναι ο νόμος της ζωής. Ο γέρος τοποθέτησε ένα ξυλαράκι πάνω στη φωτιά και συνέχισε τους στοχασμούς του. Το ίδιο ίσχυε παντού για όλα τα πράγματα. Τα κουνούπια είχαν εξαφανιστεί με την πρώτη παγωνιά. Τα μικρά σκιουράκια των δέντρων σύρθηκαν μακριά για να πεθάνουν. Όταν τα γερατειά πέφτουν βαριά στους ώμους του κουνελιού, αυτό γίνεται βαρύ και νωθρό και δεν μπορεί να παραβγεί στο τρέξιμο με τους εχθρούς του. Ακόμη η αρκούδα γίνεται αδέξια  τυφλή και ευερέθιστη, και στο τέλος την σέρνουν στο χώμα και την κατασπαράζουν μερικά νεαρά χάσκι. Θυμήθηκε πώς είχε εγκαταλείψει κι αυτός τον δικό του πατέρα σε μια όχθη του Κλοντάικ έναν χειμώνα πριν έρθει ο ιεραπόστολος με τα ομιλούντα βιβλία του και με το κιβώτιο γιατρικών. Πολλές φορές ο Κοκούς πλατάγισε τα χείλη του στη θύμηση εκείνου του κουτιού, αν και τώρα το στόμα του δεν είχε σάλιο για να υγρανθούν. Το παυσίπονο ήταν ιδιαίτερα καλό. Όμως ο ιεραπόστολος αποδείχθηκε κι αυτός μια επιπλέον σκοτούρα γιατί δεν έφερνε κρέας στον καταυλισμό και έτρωγε με μεγάλη όρεξη, και οι κυνηγοί γκρίνιαζαν. Αλλά στο διάσελο του Μάγιο πάγωσε τα πνευμόνια του και πέθανε, και τα σκυλιά αργότερα μετακίνησαν τις πέτρες με τα μουσούδια τους και φαγώνονταν πάνω από τα κόκαλά του. Κατά τη διάρκεια της μεγάλης νύχτας τα παιδιά έσκουζαν και πέθαιναν. Ο Κοκούς έβαλε ένα ακόμη ξύλο πάνω στη φωτιά και αναπολώντας πήγε πολύ πίσω στο παρελθόν. Ήταν η εποχή του Μεγάλου Λιμού όταν οι γέροι κάθονταν ανακούρκουδα κοντά στη φωτιά με τις κοιλιές τους άδειες, και έλεγαν για σχεδόν ξεχασμένες παραδόσεις των αρχαίων ημερών όταν ο Γιούκον ήταν εντελώς καθαρός από πάγο για τρεις συνεχείς χειμώνες και κατόπιν παγωμένος για τρία καλοκαίρια. Είχε χάσει τη μητέρα του σ’ εκείνον τον λιμό. Το καλοκαίρι δεν είχαν ανεβεί οι σολομοί και η φυλή προσδοκούσε να έρθει ο χειμώνας με την έλευση των καριμπού. Ήρθε κι ο χειμώνας, αλλά τα καριμπού δεν φάνηκαν. Ένα τέτοιο πράγμα δεν είχε ξανασυμβεί, ούτε όσο ζούσαν οι γεροντότεροι. Όμως τα καριμπού δεν είχαν έρθει για πέμπτη συνεχή χρονιά, και τα κουνέλια δεν ήταν αρκετά, και τα σκυλιά είχαν καταντήσει ένα μάτσο κόκαλα. Και στη διάρκεια του μεγάλου σκοταδιού τα παιδιά έσκουζαν και πέθαιναν, όπως οι γυναίκες και οι γέροντες. Κι ούτε ένας στους δέκα δεν έζησε να δει τον ήλιο που ξαναβγήκε την άνοιξη. Εκείνος ήταν πραγματικά λιμός! Είχε όμως δει και εποχές αφθονίας όταν το κρέας χαλούσε στα χέρια τους και τα σκυλιά ήταν παχιά και άχρηστα από την πολυφαγία – ήταν καιροί που δεν σκότωναν τα ζώα που κυνηγούσαν, οι γυναίκες ήταν γόνιμες και οι σκηνές ήταν γεμάτες από αρσενικά και θηλυκά παιδιά να αρκουδίζουν στο έδαφος. Τότε οι άντρες αποκτούσαν χοντρές κοιλιές και ανανέωναν παλιές έχθρες, και διέσχιζαν τα διάσελα προς τα νότια να πάνε να σκοτώσουν τους Πέλις και δυτικά για να καθίσουν κοντά στις νεκρικές πυρές των Τανάνα. Θυμήθηκε όταν ήταν παιδί, σε εποχή αφθονίας, που είδε μια άλκη να την κατασπαράζουν οι λύκοι. Ο Ζιγκ-χα καθόταν μαζί του στο χιόνι και έβλεπαν – ο Ζιγκ-χα αργότερα έγινε ο πιο ικανός κυνηγός, αλλά στο τέλος έχασε τη ζωή του πέφτοντας σε μια τρύπα στον Γιούκον. Τον βρήκαν μετά από ένα μήνα, ακριβώς όπως είχε προσπαθήσει να συρθεί μέχρι τα μισά της εξόδου και έγινε ένα με τον πάγο. Τώρα με το ελάφι. Ο Ζιγκ-χα κι αυτός είχαν βγει εκείνη τη μέρα να παίξουν κυνήγι μιμούμενοι τους πατεράδες τους. Στην κοίτη του ρέματος είχαν εντοπίσει τα ίχνη μιας άλκης ανακατωμένα με τα ίχνη πολλών λύκων. «Γέρικο», είπε ο Ζιγκ-χα που ήταν πιο γρήγορος στην αναγνώριση των σημαδιών – «το ελάφι είναι τόσο γέρικο που δεν μπορεί ν’ ακολουθήσει το κοπάδι του. Οι λύκοι το έχουν αποκόψει από τα αδέρφια του και δε θα το αφήσουν ήσυχο». Έτσι κι έγινε. Αυτός ήταν ο τρόπος τους. Μέρα νύχτα, χωρίς σταματημό, και γρυλίζοντας κατά πόδας ή δίνοντας απότομες δαγκωματιές στη μύτη του θηράματος, θα έμεναν μέχρι το τέλος. Πώς ένιωσαν ο Ζιγκ-χα κι ο ίδιος τη δίψα του αίματος να τους κατακλύζει! Το τέλος θα ήταν μια θέα για απόλαυση!  Με γρήγορο βήμα και με προσμονή ακολούθησαν τα ίχνη, ακόμη κι αυτός, ο Κοκούς, όχι τόσο οξύς στην όραση και άμαθος ιχνηλάτης, θα μπορούσε να τα ακολουθούσε στα τυφλά – ήταν τόσο εμφανή. Ακολουθούσαν συνεπαρμένοι την καταδίωξη, διαβάζοντας τη ζοφερή τραγωδία, φρεσκογραμμένη σε κάθε πατημασιά. Τώρα έφτασαν όπου η άλκη είχε προβάλει αντίσταση. Τρεις φορές πιο πολύ από όσο το σώμα ενός γεροδεμένου άντρα, σε κάθε κατεύθυνση, είχε πατηθεί και αναταραχθεί το χιόνι. Στο κέντρο υπήρχαν βαθιά αποτυπώματα από τις διχαλωτές οπλές του θηράματος, και γύρω – γύρω οι ελαφρότερες πατημασιές των λύκων. Μερικά χνάρια έδειχναν πως μερικοί λύκοι είχαν καθίσει παραδίπλα να ξεκουραστούν, ενώ τα αδέρφια τους παρενοχλούσαν το θήραμα. Τα αποτυπώματα των ξαπλωμένων ζώων ήταν τόσο εμφανή σαν να είχαν γίνει πριν από μια στιγμή. Ένα λύκος είχε πιαστεί εξαπίνης σε μια άγρια επίθεση του τρελαμένου θύματος και είχε ποδοπατηθεί μέχρι θανάτου. Κάτι κοκαλάκια που σήκωσαν προσεχτικά μαρτυρούσαν το συμβάν. Πάλι, σταμάτησαν το περπάτημά τους με τα χιονοπέδιλά τους και στάθηκαν στη δεύτερη σκηνή αντίστασης. Εδώ το μεγάλο ζώο είχε παλέψει απελπισμένα. Δυο φορές οι λύκοι το έριξαν κάτω, όπως έδειχναν τα ίχνη στο χιόνι, και δυο φορές αυτό απελευθερώθηκε τινάζοντας πέρα τα επιτιθέμενα αρπακτικά, και σηκώθηκε στα πόδια του. Το ζώο είχε προ πολλού εκπληρώσει τον σκοπό του στη ζωή, αλλά παρόλα αυτά, η ζωή ήταν γλυκιά. Ο Ζιγκ-χα είπε ότι ήταν παράξενο μια πεσμένη άλκη να ξανασηκωθεί. Κι όμως τούτη στα σίγουρα το είχε κάνει. Ο σαμάνος θα έβλεπε σημεία και μελλούμενα όταν θα τους το έλεγαν. Και πάλι, έφτασαν στο σημείο όπου η άλκη είχε αναγκαστεί ν’ ανέβει την όχθη και να μπει στο δάσος. Οι εχθροί της όμως είχαν κολλήσει πίσω της μέχρι που αυτή σηκώθηκε πέφτοντας πάνω τους και συνέθλιψε δύο απ’ αυτούς βαθιά μέσα στο χιόνι. Ήταν σαφές πως το τέλος πλησίαζε, γιατί τα αδέρφια της την άφησαν απροστάτευτη. Αντιστάθηκε ακόμη δυο φορές για λίγο διάστημα. Τα ίχνη ήταν κόκκινα τώρα και το σταθερό βάδισμα του ζώου άρχισε να γίνεται ασταθές και άτσαλο. Λίγο μετά άκουσαν τους πρώτους αλαλαγμούς της μάχης – όχι τη χορωδία των ουρλιαχτών της καταδίωξης, αλλά τα σύντομα, απότομα γαβγίσματα που έδειχναν πως πάλευαν εκ του σύνεγγυς βυθίζοντας τα δόντια τους στη σάρκα. Ο Ζιγκ-χα σύρθηκε με την κοιλιά του στο χιόνι αντίθετα στον άνεμο, και μαζί μ’ αυτόν ο Κοκούς, οποίος έμελλε να γίνει ο αρχηγός της φυλής στα κατοπινά χρόνια. Μαζί μπαίνοντας κάτω από τα κλαδιά ενός νεαρού ελατιού, κοίταξαν με μεγάλη προσοχή. Ήταν το τέλος που είδαν. Η εικόνα, όπως όλες οι εντυπώσεις της νιότης του, ήταν ακόμη δυνατά χαραγμένη στο μυαλό του, και με τα σβησμένα του μάτια ξαναείδε να παίζεται ζωντανά η σκηνή του τέλους σ’ εκείνη τη μακρινή εποχή. Ο Κοκούς απορούσε μ’ αυτό, διότι στις μέρες που ακολούθησαν όταν πια ήταν ηγέτης αντρών και κεφαλή συμβούλων, είχε κάνει μεγάλα κατορθώματα και το όνομά του έγινε κατάρα στα στόματα των Πέλις, χώρια από τον παράξενο λευκό άντρα που είχε σκοτώσει σε μια ανοιχτή αναμέτρηση μαχαίρι με μαχαίρι. Για πολλή ώρα αναπολούσε τις μέρες της νιότης του μέχρι που η φωτιά άρχισε να μειώνει τη φλόγα της και η παγωνιά τον περόνιασε ως το κόκαλο. Την τροφοδότησε με δυο ξυλαράκια τη φορά αυτή και υπολόγισε πόση ζωή του απέμεινε. Μακάρι η Σιτ-κουμ-τά να θυμόταν τον παππού της και να του άφηνε μια μεγαλύτερη αγκαλιά από ξύλα. Τότε οι ώρες του θα ήταν περισσότερες. Δε θα της ήταν μεγάλος κόπος. Αλλά αυτή ήταν ένα αδιάφορο παιδί και δεν τιμούσε τους προγόνους της από τη στιγμή που ο Κάστορας, ο γιος του Ζιγκ-χα την είχε γλυκοκοιτάξει. Έ, και; Τι σημασία είχε; Το ίδιο δεν είχε συμπεριφερθεί κι ο ίδιος όταν ήταν νέος; Για λίγο έστησε το αυτί του στη σιγαλιά μήπως ακούσει κάτι. Μήπως η καρδιά του γιου του μαλάκωνε και θα γυρνούσε πίσω με τα σκυλιά να πάρει μαζί του τον γέρο πατέρα του στη φυλή και να πάνε εκεί όπου τα κοπάδια των καριμπού είναι παχιά και το λίπος κρέμεται από πάνω τους. Ζόρισε τα αυτιά του ν’ ακούσει καλύτερα και για μια στιγμή το ανήσυχο μυαλό του σταμάτησε να σκέφτεται. Καμιά κίνηση, τίποτε. Ο μοναδικός ήχος ήταν της αναπνοής του στην απέραντη σιωπή. Ένιωθε τρομακτική μοναξιά. Άκου! Τι ήταν αυτό; Ένα ρίγος διέτρεξε το κορμί του. Ήταν το γνώριμο, μακρόσυρτο ουρλιαχτό που έσχιζε το κενό, και ήταν πολύ κοντά. Και τότε στα σκοτεινά του μάτια εμφανίστηκε το θέαμα της άλκης – του γέρικου αρσενικού ελαφιού – τα κατασχισμένα μεριά του και τα ματωμένα του πλευρά,  την αναμαλλιασμένη του χαίτη, και τα πελώρια διακλαδωμένα του κέρατα χαμηλωμένα στο έδαφος να δίνει την τελευταία του μάχη. Έβλεπε επίσης τις γρήγορες γκρίζες μορφές, τα φλογισμένα μάτια, τις κρεμασμένες προς τα έξω γλώσσες και τα μυτερά δόντια να τρέχουν σάλια. Κατόπιν είδε τον αμείλικτο κύκλο να κλείνει γύρω από το ζώο μέχρι που έγινε μια μαύρη κηλίδα πάνω στο τσαλαπατημένο χιόνι. Ένα κρύο μουσούδι κόλλησε βίαια πάνω στο μάγουλό του και στο άγγιγμά του η ψυχή αναπήδησε πίσω στην πραγματικότητα. Το χέρι του τινάχτηκε στη φωτιά απ’ όπου τράβηξε ένα δαυλί. Πτοημένο για μια στιγμή από τον φόβο που κληρονόμησε για τους ανθρώπους, το θηρίο οπισθοχώρησε, βγάζοντας ένα παρατεταμένο ουρλιαχτό – κάλεσμα στα άλλα αδέρφια του. Κι αυτά απάντησαν με απληστία, μέχρι που ένας γκρίζος δακτύλιος από καθισμένα, και με σάλια στα σαγόνια τους αρπακτικά σχηματίστηκε γύρω του. Ο γέρος αφουγκραζόταν ενώ ο κύκλος στένευε όλο και περισσότερο. Ανέμισε βίαια τον δαυλό, και τα οσμίσματα έγιναν γρυλίσματα, αλλά τα λαχανιασμένα ζώα δεν έλεγαν να σκορπίσουν. Τώρα ένα σύρθηκε με την κοιλιά του προς τα μπρος με τα πίσω πόδια απλωμένα. Μετά ένα δεύτερο, μετά ένα τρίτο, και κανένα δεν έκανε πίσω. Γιατί να κρατηθεί άλλο στη ζωή; Αναρωτήθηκε ο γέρος, αφήνοντας το φλεγόμενο ξύλο να πέσει και να σβήσει τσιτσιρίζοντας στο χιόνι. Το κύκλος γρύλισε ανήσυχα, αλλά έμεινε σταθερός. Για μια τελευταία φορά ό Κοκούς είδε την τελευταία αντίσταση της γέρικης αρσενικής άλκης και κουρασμένος άφησε το κεφάλι του να πέσει πάνω στα γόνατά του. Τι σημασία είχε πιά; Αυτός δεν ήταν ο νόμος της ζωής;