Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΑΪΚΗ ΜΟΥΣΑ - ΤΟ ΓΕΦΥΡΙ ΤΗΣ ΑΡΤΑΣ

TΟΥ ΓΙΟΦΥΡΙΟΥ ΤΗΣ ΑΡΤΑΣ Η παραλογή αυτή είναι ένα από τα γνωστότερα και ωραιότερα δημιουργήματα της λαϊκής μούσας και στηρίζεται σε μια μακραίωνη παράδοση, σχετική με τη θεμελίωση μεγάλων έργων. Από τους αρχαίους ακόμα χρόνους υπήρχε η δοξασία ότι, για να στερεωθεί και να προφυλαχθεί από κάθε κίνδυνο ένα κτίσμα, έπρεπε να θυσιαστεί στα θεμέλιά του κάποιο ζωντανό πλάσμα. Το γεφύρι της Άρτας, ένα έργο τόσο δύσκολο και θαυμαστό για την εποχή του, ενέπνευσε το ομώνυμο δημοτικό τραγούδι και πλούτισε την παράδοση με το δικό του θρύλο. Παραλλαγές του τραγουδιού, που αναφέρονται και σε άλλα γεφύρια ή οικοδομήματα, υπάρχουν όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και σε όλη την περιοχή των Βαλκανίων. Το κείμενο που ακολουθεί είναι η κερκυραϊκή παραλλαγή Του γιοφυριού της Άρτας, από την έκδοση του Νικόλαου Γ. Πολίτη Εκλογαί από τα τραγούδια του ελληνικού λαού (1914). 5 10 15 20 25 30 35 40 45 Σαράντα πέντε μάστοροι κι εξήντα μαθητάδες γιοφύρι-ν-εθεμέλιωναν στης Άρτας το ποτάμι. Oλημερίς το χτίζανε, το βράδυ εγκρεμιζόταν. Μοιριολογούν οι μάστοροι και κλαιν οι μαθητάδες: «Αλίμονο στους κόπους μας, κρίμα στις δούλεψές μας, ολημερίς να χτίζουμε, το βράδυ να γκρεμιέται!» Πουλάκι εδιάβη κι έκατσε αντίκρυ στο ποτάμι, δεν εκελάηδε σαν πουλί, μηδέ σα χελιδόνι, παρά εκελάηδε κι έλεγε, ανθρωπινή λαλίτσα: «Α δε στοιχειώσετε άνθρωπο, γιοφύρι δε στεριώνει· και μη στοιχειώσετε ορφανό, μη ξένο, μη διαβάτη, παρά του πρωτομάστορα την όμορφη γυναίκα, πόρχεται αργά τ' αποταχύ* και πάρωρα* το γιόμα». Τ' άκουσ' ο πρωτομάστορας και του θανάτου πέφτει. Πιάνει, μηνάει της λυγερής με το πουλί τ' αηδόνι: Αργά ντυθεί, αργά αλλαχτεί, αργά να πάει το γιόμα, αργά να πάει και να διαβεί της Άρτας το γιοφύρι. Και το πουλί παράκουσε κι αλλιώς επήγε κι είπε: «Γοργά ντύσου, γοργά άλλαξε, γοργά να πας το γιόμα, γοργά να πας και να διαβείς της Άρτας το γιοφύρι». Να τηνε κι εξανάφανεν* από την άσπρη στράτα. Την είδ' ο πρωτομάστορας, ραγίζεται η καρδιά του. Από μακριά τους χαιρετά κι από κοντά τους λέει: «Γεια σας, χαρά σας, μάστοροι και σεις οι μαθητάδες, μα τι έχει ο πρωτομάστορας κι είναι βαργωμισμένος*; – Το δαχτυλίδι τόπεσε στην πρώτη την καμάρα, και ποιος να μπει και ποιος να βγει το δαχτυλίδι νά 'βρει; – Μάστορα, μην πικραίνεσαι κι εγώ να πά' σ' το φέρω, εγώ να μπω, κι εγώ να βγω, το δαχτυλίδι νά βρω». Μηδέ καλά κατέβηκε, μηδέ στη μέση επήγε· «Τράβα, καλέ μ', τον άλυσο, τράβα την αλυσίδα, τι όλον τον κόσμο ανάγειρα και τίποτες δεν ήβρα». Ένας πιχάει* με το μυστρί*, κι άλλος με τον ασβέστη, παίρνει κι ο πρωτομάστορας και ρίχνει μέγα λίθο. «Αλίμονο στη μοίρα μας, κρίμα στο ριζικό* μας! Τρεις αδερφάδες είμαστε, κι οι τρεις κακογραμμένες, η μια 'χτισε το Δούναβη, κι η άλλη τον Αφράτη*, κι εγώ η πλιο στερνότερη* της Άρτας το γιοφύρι. Ως τρέμει το καρυόφυλλο*, να τρέμει το γιοφύρι, κι ως πέφτουν τα δεντρόφυλλα, να πέφτουν οι διαβάτες. – Κόρη, το λόγον άλλαξε κι άλλη κατάρα δώσε, πόχεις μονάκριβο αδερφό, μη λάχει* και περάσει». Κι αυτή το λόγον άλλαξε κι άλλη κατάρα δίνει. «Αν τρέμουν τ' άγρια βουνά, να τρέμει το γιοφύρι, κι αν πέφτουν τ' άγρια πουλιά, να πέφτουν οι διαβάτες, τι έχω αδερφό στην ξενιτιά, μη λάχει και περάσει». Ν. Γ. Πολίτη, Εκλογαί από τα τραγούδια του ελληνικού λαού *αποταχύ: νωρίς το πρωί *πάρωρα: πριν από την ώρα *εξανάφανεν: φάνηκε να έρχεται *βαργωμισμένος: στεναχωρημένος, δύσθυμος *πιχάει: μυστρίζει τη λάσπη, σοβατίζει *μυστρί (μύστρον, μυστρίον): το τριγωνοειδές εργαλείο των κτιστών *ριζικό: μοίρα, πεπρωμένο *Αφράτης: Ευφράτης *η πλιο στερνότερη: η πιο μικρή *καρυόφυλλο: το φύλλο της καρυδιάς *μη λάχει: μην τύχει Πηγή: «Tου γιοφυριού της Άρτας»       GREEK TRADITIONAL FOLK SONG: OF THE BRIDGE AT ARTA Acting against the laws of Nature means committing "Hubris." Building a bridge over water, a building where nature provided for level cultivable land, a ship to cross the seas, this is "Hubris." It takes Lustration Sacrifice (ceremonial purification) for Hubris to be pardoned; such sacrifice of humans, and later of animals in the place of humans, has been the main means of lustration from deepest antiquity until nowadays. Even today, it is believed that for a house to be built and be good-fated it takes the sacrifice of a rooster. The foundations of the houses are sprinkled with the blood of a newly-killed rooster. It is obvious that here we see the same attitude of the Greek people from Mythological times until today. How is it possible to build a bridge without some Lustration Human Sacrifice? "No bridge shall stand without a human lustration sacrifice."  Not the sacrifice of just anybody, but the sacrifice of the one who is responsible for the hubristic act, the Chief Mason. And because the sacrifice of the Chief Mason himself defeats the purpose and no bridge would ever be materialized, it should be the sacrifice of his nearest and most beloved kin, the sacrifice of his well-figured beautiful wife. "And sacrifice no orphan nor traveler, no stranger will suffice, save only the Chief Mason's lovely wife." OF THE BRIDGE AT ARTA Translation from the Greek original: Michael Tziotis Editing: Sharon Turner Forty-five masons and apprentices sixty were building a bridge across Arta's river All day long they founded it, at night it would fall. The masons grieve and the apprentices all weep: "What a shame for all our efforts, a waste of all our toil That what we build each day would collapse at night!" A little bird flew by and perched across the river It did not chatter and cheep as a bird, nor chirped as a swallow It sang and spoke in a human voice: "No bridge shall stand without a human lustration sacrifice And sacrifice no orphan nor traveler, no stranger will suffice Save only the Chief Mason's lovely wife who comes late in the morning and belated at noon and brings him, by-and-by, his lunch." The Chief Mason listens and is shocked as stricken to death He sends a message to his well-figured wife by the nightingale To slowly dress, and slowly change, and tarry with the lunch That she be late to come and late to cross the bridge at Arta. But the bird misheard and flew and told her differently: "Swiftly dress, and swiftly change, and hurry with the lunch That you be swift to go and swift to cross the bridge at Arta." There she appears strolling down the bright sunlit path The Chief Mason saw her and his heart was broken From afar she waves to them and from nearby she greets them: "Good day, and health to you all, apprentices and masons! But what is wrong with the Chief Mason and he has such a mournful demeanor?" "His ring he dropped into the first foundation chamber; and who can go in and come out and who can find and fetch it?" "Building Meister, take heart, for I will go and fetch it I'll go in, come out, and your ring I'll bring." She neither got down far, nor did she reach halfway down "Pull, my dear, the chain; pull up the chains. I've turned it inside out, yet nothing have I found." One mason slaps on mortar with his trowel; another slaps lime; The Chief Mason heaves and drops a giant boulder. "Alas, poor is my fate and my destiny accursed! Sisters three we were, and doomed we were all three. One built over the Danube, one the Euphrates river And me, the youngest, I build the bridge at Arta. ‘May the bridge shake, like the rifles do, May crossing pedestrians fall, like the tree leaves do’" "Maiden, change your word and give another curse for you have a one dear brother who may cross this bridge." And she changed her word and pronounced another: May the bridge shake, like the wild mountains do May crossing pedestrians fall, like the wild birds do for I have a brother abroad who may cross this bridge." Source: Greek Traditional Folk Song: Of the Bridge at Arta in Greece